‘Zacht Lawijd’: zonder literair geheugen geen levende literatuur

De affaire rond de mogelijke verdwijning van Zacht Lawijd — een literair-historisch tijdschrift dat zijn luttele subsidies van € 11.500 door Literatuur Vlaanderen door de neus ziet geboord — is tekenend voor het geheugenverlies van bepaalde literaire poortwachters in het wereldje. ‘If you want new ideas, read old books’, het lievelingsaforisme van papa en zoon Woestijnvisser Jan Eelen, is blijkbaar niet aan hen besteed.

Habbekrats

Tenzij Zacht Lawijd in beroep toch nog een habbekrats krijgt, verdwijnt het literatuurhistorische kwartaalblad na twintig jaargangen definitief. De tijdschriftcommissie adviseerde immers om het overheidsmanna te schrappen. Het blad zou te academisch zijn en dus niet echt bijdragen aan het diverse en literaire landschap van vandaag. Daar komt in een notendop de kritiek op neer. Tja, hoe kortzichtig kan je zijn?

Wie door de laatste beide jaargangen van Zacht Lawijd bladert, komt een schat aan informatie tegen over Nederlandstalige literatuur. Én ontdekt daarenboven nog nooit gepubliceerde, pittige teksten van klassieke Nederlandse en Vlaamse auteurs.

De Leeuwin van Vlaanderen

Neem nu bijvoorbeeld het forse meer dan 200 pagina’s tellende magazineboek dat Zacht Lawijd in maart 2018 uitbracht. Dit naar aanleiding van de tiende verjaardag van het overlijden van Hugo Claus. Georges Wildemeersch vertelt hoe Claus nog een schat aan ontelbare nooit uitgevoerde boekprojecten op stapel had staan. Bijvoorbeeld De Leeuwin van Vlaanderen, De vrijdag-avondverkrachter en De gangster en zijn eigendom.

Hij citeert ook gul uit de ongepubliceerde dagboeken van Claus. Die verklapt daarin waarom hij de (groot)stad nodig had. En dat hij zijn vlucht naar het idyllische Nukerke destijds betreurt. ‘De ‘rust’ van het platteland is fnuikend en afstompend, want je kunt niet, als je zoals ik geen eigen filosofie, geen eigen wereldbeeld hebt opgebouwd, zonder de prikkel van andere mensen om je heen.’ Met deze ene zin legt Wildemeersch de vinger op de sterkte én zwakte van Claus’ werk. Hij was immers een meesterlijke imitator-pasticheur van andermans werk (zie Paul Claes), maar tegelijk ook een kameleon zonder ‘eigen filosofie of eigen wereldbeeld’.

Daarvoor heb je dus tijdschriften en magazines nodig die met enkele welgekozen pennentrekken — ver weg van de pensée unique van mainstreammedia of het gekrakeel van sociale media — plotse inzichten blootleggen. Daardoor ga je literatuur beter verstaan en nog meer appreciëren.

Op de schouders van reuzen

Zacht Lawijd laat graag biografen aan het woord die op een journalistieke, toegankelijke toon — en dus helemaal niet academisch — nieuw licht werpen op het werk van de Nederlandstalige klassieken. In datzelfde dubbelnummer gaat Kris Humbeeck op zoek naar de inspiratiebron van Claus’ personage Marnix de Puydt uit Claus’ Het verdriet van België. De Puydt is in Claus’ roman de muze van Louis Seynaeve, het alter ego van schrijver Claus. Blijkt dat Claus-Seynaeve als auteur op weg is gezet door het inspirerende voorbeeld van de Vlaamse dandy-auteur Willem Putman. Die was in het Kortrijk van het interbellum — en de oorlogsjaren — dé grote literator-schrijver.

Wie Wil van Jeroen Olyslaegers heeft gelezen en daar kennis heeft gemaakt met het De Puydt-achtige personage van Nijdig Baardje en de Seynaeve-achtige protagonist dichter-in-wording Wilfried Wils, beseft waar Olyslaegers allicht de mosterd voor zijn knappe collaboratieroman heeft gehaald. Niet alleen bij de gij-verteller van Louis Paul Boons Mijn kleine oorlog, maar ook bij Claus’ Het verdriet van België dus.

Kortom, zonder Boon en Claus geen Olyslaegers. Eigentijdse schrijvers van enige allure staan op de schouders van reuzen uit het verleden. Wie meer te weten komt over het ambacht van de klassiekers, zal ook de huidige schrijvers veel beter kunnen lezen.

Heil Leopold

Als je de laatste jaargang van 2019 doorneemt, kom je in haast elk nummer fascinerende doorkijkjes tegen van vaak biografisch getinte onthullingen. Die helpen je als lezer om kwaliteitsliteratuur te doorgronden. Een jaar geleden maakte ik hier dankzij Zacht Lawijd al gewag van de strapatsen van Ernest Claes en Felix Timmermans in Berlijn. Daar trokken ze op uitnodiging van nazi-cultuurbonzen in 1941 op filmcursus. Timmermans viel er bij zoveel teutoonse ernst soms in slaap. Terwijl Claes verzekerde dat hij elke ‘Heil Hitler’ steevast beantwoordde met ‘Heil Leopold’.

In het voorlopig laatste nummer van december 2020 krijgt Stijn Streuvels bijzondere aandacht voor de dertien kerstverhalen die hij ooit uitbracht. Nooit geweten dat de auteur van het overbekende Het kerstekind zelf geld investeerde in de manier waarop z’n kerstvertellingen werden vormgegeven. Tot en met de dikte van het papier, het lettertype en de illustraties. Ook Cyriel Buysse- en Raymond Brulez-biograaf Joris van Parys pakt er uit met een onbekende, nog nooit eerder geziene tekst van Brulez. Daarin wordt het einde van zijn romance met een kamermeisje in ‘s moeders hotel te Blankenberge uit de doeken gedaan. Wie ooit Brulez’ magistrale memoires Het huis te Borgen — eerste deel uit de vierdelige cyclus Mijn woningen — las, weet nu eindelijk dankzij dit onuitgegeven kortverhaal Voorbeelden trekken hoe de vork aan de steel zat in die kortstondige romance van de tiener Brulez.

Verblinde cancelcultuur

Dat Zacht Lawijd dus in een ivoren academische toren zou leven, klopt helemaal niet. Getuige in datzelfde nummer de bijdrage van Yves T’Sjoen. Die licht de Zuid-Afrikaanse toneelcarrière van Tone Brulin, pionier van het interculturele Nederlandstalige theater, door. In het daaraan voorafgaande nummer werd trouwens ingezoomd op de rijke Congolese erfenis in de Vlaamse letteren. Daarbij komen zowel Ernest Claes als ook Koen Peeters aan bod. Peeters, die met zijn roman De mensengenezer de AKO-ECI Literatuurprijs scoorde, vertelt er op aanstekelijke wijze over zijn ontmoetingen met Belgische jezuïeten in Congo. Die leverden hem de verhaalstof voor deze gelauwerde roman.

Kortom, Zacht Lawijd liquideren, zou een ongelooflijke stommiteit zijn. Afwachten dus wat de beroepsprocedure straks brengt. De huidige beslissing om het blad simpelweg te schrappen van de subsidielijst, lijkt alvast symptomatisch voor de verblinde cancelcultuur van vandaag.

Het verdriet van België | Hugo Claus

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Het verdriet van België omspant de periode 1939-1947: vrede, oorlog en vrede. Louis Seynaeve is elf jaar en leerling op een nonneninternaat. Verwarring, hunkering en bedrog vormen zijn jongensjaren in de schoot van een kleurrijke en verbazingwekkende [lees verder...]

Verschenen. Geen stock meer

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.