‘Zacht Lawijd’: zonder literair geheugen geen levende literatuur

De affaire rond de mogelijke verdwijning van Zacht Lawijd — een literair-historisch tijdschrift dat zijn luttele subsidies van € 11.500 door Literatuur Vlaanderen door de neus ziet geboord — is tekenend voor het geheugenverlies van bepaalde literaire poortwachters in het wereldje. ‘If you want new ideas, read old books’, het lievelingsaforisme van papa en zoon Woestijnvisser Jan Eelen, is blijkbaar niet aan hen besteed.

Habbekrats

Tenzij Zacht Lawijd in beroep toch nog een habbekrats krijgt, verdwijnt het literatuurhistorische kwartaalblad na twintig jaargangen definitief. De tijdschriftcommissie adviseerde immers om het overheidsmanna te schrappen. Het blad zou te academisch zijn en dus niet echt bijdragen aan het diverse en literaire landschap van vandaag. Daar komt in een notendop de kritiek op neer. Tja, hoe kortzichtig kan je zijn?

Wie door de laatste beide jaargangen van Zacht Lawijd bladert, komt een schat aan informatie tegen over Nederlandstalige literatuur. Én ontdekt daarenboven nog nooit gepubliceerde, pittige teksten van klassieke Nederlandse en Vlaamse auteurs.

De Leeuwin van Vlaanderen

Neem nu bijvoorbeeld het forse meer dan 200 pagina’s tellende magazineboek dat Zacht Lawijd in maart 2018 uitbracht. Dit naar aanleiding van de tiende verjaardag van het overlijden van Hugo Claus. Georges Wildemeersch vertelt hoe Claus nog een schat aan ontelbare nooit uitgevoerde boekprojecten op stapel had staan. Bijvoorbeeld De Leeuwin van Vlaanderen, De vrijdag-avondverkrachter en De gangster en zijn eigendom.

Hij citeert ook gul uit de ongepubliceerde dagboeken van Claus. Die verklapt daarin waarom hij de (groot)stad nodig had. En dat hij zijn vlucht naar het idyllische Nukerke destijds betreurt. ‘De ‘rust’ van het platteland is fnuikend en afstompend, want je kunt niet, als je zoals ik geen eigen filosofie, geen eigen wereldbeeld hebt opgebouwd, zonder de prikkel van andere mensen om je heen.’ Met deze ene zin legt Wildemeersch de vinger op de sterkte én zwakte van Claus’ werk. Hij was immers een meesterlijke imitator-pasticheur van andermans werk (zie Paul Claes), maar tegelijk ook een kameleon zonder ‘eigen filosofie of eigen wereldbeeld’.

Daarvoor heb je dus tijdschriften en magazines nodig die met enkele welgekozen pennentrekken — ver weg van de pensée unique van mainstreammedia of het gekrakeel van sociale media — plotse inzichten blootleggen. Daardoor ga je literatuur beter verstaan en nog meer appreciëren.

Op de schouders van reuzen

Zacht Lawijd laat graag biografen aan het woord die op een journalistieke, toegankelijke toon — en dus helemaal niet academisch — nieuw licht werpen op het werk van de Nederlandstalige klassieken. In datzelfde dubbelnummer gaat Kris Humbeeck op zoek naar de inspiratiebron van Claus’ personage Marnix de Puydt uit Claus’ Het verdriet van België. De Puydt is in Claus’ roman de muze van Louis Seynaeve, het alter ego van schrijver Claus. Blijkt dat Claus-Seynaeve als auteur op weg is gezet door het inspirerende voorbeeld van de Vlaamse dandy-auteur Willem Putman. Die was in het Kortrijk van het interbellum — en de oorlogsjaren — dé grote literator-schrijver.

Wie Wil van Jeroen Olyslaegers heeft gelezen en daar kennis heeft gemaakt met het De Puydt-achtige personage van Nijdig Baardje en de Seynaeve-achtige protagonist dichter-in-wording Wilfried Wils, beseft waar Olyslaegers allicht de mosterd voor zijn knappe collaboratieroman heeft gehaald. Niet alleen bij de gij-verteller van Louis Paul Boons Mijn kleine oorlog, maar ook bij Claus’ Het verdriet van België dus.

Kortom, zonder Boon en Claus geen Olyslaegers. Eigentijdse schrijvers van enige allure staan op de schouders van reuzen uit het verleden. Wie meer te weten komt over het ambacht van de klassiekers, zal ook de huidige schrijvers veel beter kunnen lezen.

Heil Leopold

Als je de laatste jaargang van 2019 doorneemt, kom je in haast elk nummer fascinerende doorkijkjes tegen van vaak biografisch getinte onthullingen. Die helpen je als lezer om kwaliteitsliteratuur te doorgronden. Een jaar geleden maakte ik hier dankzij Zacht Lawijd al gewag van de strapatsen van Ernest Claes en Felix Timmermans in Berlijn. Daar trokken ze op uitnodiging van nazi-cultuurbonzen in 1941 op filmcursus. Timmermans viel er bij zoveel teutoonse ernst soms in slaap. Terwijl Claes verzekerde dat hij elke ‘Heil Hitler’ steevast beantwoordde met ‘Heil Leopold’.

In het voorlopig laatste nummer van december 2020 krijgt Stijn Streuvels bijzondere aandacht voor de dertien kerstverhalen die hij ooit uitbracht. Nooit geweten dat de auteur van het overbekende Het kerstekind zelf geld investeerde in de manier waarop z’n kerstvertellingen werden vormgegeven. Tot en met de dikte van het papier, het lettertype en de illustraties. Ook Cyriel Buysse- en Raymond Brulez-biograaf Joris van Parys pakt er uit met een onbekende, nog nooit eerder geziene tekst van Brulez. Daarin wordt het einde van zijn romance met een kamermeisje in ‘s moeders hotel te Blankenberge uit de doeken gedaan. Wie ooit Brulez’ magistrale memoires Het huis te Borgen — eerste deel uit de vierdelige cyclus Mijn woningen — las, weet nu eindelijk dankzij dit onuitgegeven kortverhaal Voorbeelden trekken hoe de vork aan de steel zat in die kortstondige romance van de tiener Brulez.

Verblinde cancelcultuur

Dat Zacht Lawijd dus in een ivoren academische toren zou leven, klopt helemaal niet. Getuige in datzelfde nummer de bijdrage van Yves T’Sjoen. Die licht de Zuid-Afrikaanse toneelcarrière van Tone Brulin, pionier van het interculturele Nederlandstalige theater, door. In het daaraan voorafgaande nummer werd trouwens ingezoomd op de rijke Congolese erfenis in de Vlaamse letteren. Daarbij komen zowel Ernest Claes als ook Koen Peeters aan bod. Peeters, die met zijn roman De mensengenezer de AKO-ECI Literatuurprijs scoorde, vertelt er op aanstekelijke wijze over zijn ontmoetingen met Belgische jezuïeten in Congo. Die leverden hem de verhaalstof voor deze gelauwerde roman.

Kortom, Zacht Lawijd liquideren, zou een ongelooflijke stommiteit zijn. Afwachten dus wat de beroepsprocedure straks brengt. De huidige beslissing om het blad simpelweg te schrappen van de subsidielijst, lijkt alvast symptomatisch voor de verblinde cancelcultuur van vandaag.

Het verdriet van België | Claus Hugo

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Het verdriet van België omspant de periode 1939-1947: vrede, oorlog en vrede. Louis Seynaeve is elf jaar en leerling op een nonneninternaat. Verwarring, hunkering en bedrog vormen zijn jongensjaren in de schoot van een kleurrijke en verbazingwekkende [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.