Wit-Rusland: een land om te leven

Naar aanleiding van de presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020, waarbij Loekasjenko voor de zesde keer ‘verkozen’ werd, verschenen er twee boeken, waaronder Een land om te leven van Doorbraakmedewerker Ardy Beld. Sinds 1994 is Loekasjenko aan de macht in Wit-Rusland. Het Oost-Europese land telt slechts 9,5 miljoen inwoners telt, hoewel het vijf keer zo groot is als Nederland en zeven keer België.

Het andere boek, De laatste dictator in Europa, is van Christophe Brackx, journalist en tv-maker. Het is geen geschiedkundig boek, al komt de geschiedenis wel terloops aan bod. Vaak zijn dat de interessantste delen. Het grootste deel is een aanklacht tegen de zoveelste vervalste verkiezingen, de jarenlange onderdrukking en de dagelijkse mishandeling van vreedzame betogers.

Brackx beschrijft zijn verblijf van dag tot dag in diverse steden, van 4 tot 11 augustus 2020 en merkt dat de armoede toeneemt: de meesten verdienen minder dan 500 Wit-Russische roebel per maand, zo’n € 175 (Beld citeert € 400 als officieel cijfer). Velen gaan werken in Rusland, Polen of de Baltische staten.

Ontbrekende identiteit

Loekasjenko zelf is van zeer eenvoudige afkomst: zijn moeder, Jekaterina Loekasjenko, was een melkmeisje, zijn vader is onbekend. Hij klom op in de CPSU, bewondert Stalin en werd in 1994 verkozen tot president. Hij beslist over alle budgetten en benoemt de alle belangrijke functionarissen. Met extreem goedkope wodka (vanaf € 0,3 per liter) probeert hij de bevolking aan zich te binden.

Het antisemitisme dat in de Sovjet-Unie bestond, bestaat ook nog in Wit-Rusland. Men leert er in het onderwijs weinig over de holocaust en het vernietigingskamp Maly Trascianec. Een miljoen Joden — 90% — werden genadeloos uitgeroeid door de nazi’s. In 1991 woonden er in Wit-Rusland nog 112 000 Joden, in 2002 nog 24 000, vandaag nog 8 000. Meer dan 100 000 Joden zijn geëmigreerd naar de Verenigde Staten of Israël. Bij de bekende emigranten en hun nazaten horen Marc Chagall, Ossip Zadkine, Chaim Weizmann, Shimon Peres, Menachem Begin, Yitzhak Shamir, Noam Chomsky, Michael Bloomberg, Ralph Lauren, Michael Marks en Trump-schoonzoon Jared Kushner.

Een Wit-Russische identiteit ontbreekt. Door de vele deportaties van Stalin hebben de Wit-Russen voorouders uit alle hoeken van de Sovjet-Unie. Stalin heeft ook meer dan een miljoen Wit-Russen laten vermoorden en een half miljoen als ‘koelakken’ verbannen. De schoolboeken zwijgen daarover. Niemand weet trouwens met zekerheid waar het begrip ‘Wit-Rusland’ vandaan komt. De onafhankelijkheid in 1991 was een verrassing, want Belarus was enkel in 1918 een volwaardig land en dan nog maar gedurende zes maanden. Loekasjenko heeft de Wit-Russische taal vervangen door het Russisch, zoals Stalin ook deed in de jaren 30. Vandaag spreekt 90% van de Wit-Russen enkel Russisch.

Vooruitgang en censuur

De inwoners hebben het nu wel beter dan onder het bewind van de Sovjet-Unie: ze kunnen reizen, westerse goederen kopen, via het internet onafhankelijke informatie opdoen. Drie miljoen Wit-Russen wonen in het buitenland. Vooral Warschau is een toevluchtsoord. Als blanke, werklustige migranten met dezelfde cultuur en waarden als de Polen, zijn ze daar zeer welkom.

De kernramp van Tsjernobyl trof voor 70% mensen uit Wit-Rusland. Loekasjenko blijft de gevolgen ontkennen. In de besmette zone wonen nu opnieuw 2 miljoen mensen, vooral landbouwers, met 800 000 kinderen. De melk bevat radioactieve en kankerverwekkende elementen. Vooral kinderen krijgen schildklierkanker en psychische problemen. Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj schreef er een boek over, maar dat mag in haar eigen land niet verschijnen.

Repressie

Bij elke verkiezing wordt mateloos veel geweld gebruikt door de ordetroepen. Kandidaten van de oppositie worden vooraf opgepakt, het internet wordt platgelegd, manifestanten worden in elkaar geslagen en veroordeeld tot celstraffen met mishandeling en foltering. Soms verdwijnen ze definitief. Arrestanten zitten met 50 in kleine cellen bedoeld voor 5, zonder enige hygiëne, soms zonder wc, zonder eten, verwarming of contact met de familie.

De uitslagen worden steevast vervalst. In augustus 2020 stemde wellicht 70% op Svetlana Tichanovskaja, maar de overheid publiceerde een andere uitslag: 80,23 % voor Loekasjenko, 9,9 voor Tichanovskaja. Xi Jinping feliciteerde Loekasjenko als eerste, Poetin volgde. De leden van het repressieapparaat worden zeer goed betaald: ze krijgen vier keer het gewone maandloon, bovendien een staatsappartement en andere voordelen.

Na de verkiezingsweek verlaat Brackx het land en beseft dat hij er (na de publicatie van dit boek) nooit meer zal mogen komen zo lang Loekasjenko aan de macht blijft. Hij reist via Warschau, waar hij nog enkele van de 20 000 Wit-Russen ontmoet, waaronder medewerkers van Belsat-tv, de vrije Wit-Russische tv-zender die vanuit Warschau uitzendt.

De eerste dictator in Europa

Terug in België verneemt Brackx dat honderden Wit-Russen vermist zijn na de verkiezingen: deels zwaargewond in ziekenhuizen, deels in gevangenissen of gewoon vermoord. Onder hen ook vele niet-betogers: toevallige passanten. Dokters die getuigen over de folteringen, worden nadien zelf opgepakt en gefolterd. Wit-Rusland is Europees folterkampioen. Brackx eindigt pessimistisch: Loekasjenko is misschien niet de laatste, maar de allereerste dictator van Europa in de 21ste eeuw.

Brackx is zeer goed op de hoogte van de geschiedenis van en de toestanden in Oost-Europa. Door zijn vele persoonlijke contacten in Belarus, kan hij tot in detail vertellen hoe er gefraudeerd, gefolterd en gemoord wordt. Vele lezers weten dat er een dictatuur is, weinigen beseffen welke wreedheden daar dagelijks begaan worden.

Telegram-interviews

Over naar het tweede boek. Ardy Beld, vertaler Russisch en Duits en correspondent voor Doorbraak, geeft eerst een nuttige woordenlijst en dan een beknopte geschiedenis. Beld vult vervolgens aan met een portret van Loekasjenko en zijn medewerkers en van de voornaamste oppositieleden, en met duiding over de rol van het Kremlin. Daarna interviewt hij Wit-Russen, van op afstand, via Telegram. Belds interviews gaan onder andere over de ambities van Poetin met Wit-Rusland, nadat hij Oekraïne is kwijtgespeeld. Ook spreekt hij met Wit-Russen over het ontbreken van vrije verkiezingen, het parlement waar de oppositie niet vertegenwoordigd is, en de wrede folteringen van arrestanten.

Steeds dezelfde wantoestanden vormen de rode draad doorheen de interviews: moorden op oppositieleden, overvolle cellen, ontslag voor wie betoogt, enzovoort. Ook topsporters, tv-sterren en Russische journalisten belanden in de cel op beschuldiging van sympathie voor de betogers. Tussen 9 augustus en 16 november 2020 — amper 3 maanden — werden meer dan 20 000 Wit-Russische burgers gearresteerd en veroordeeld.

Vele Wit-Russen leven onder de armoedegrens. Het gemiddeld inkomen is volgens Beld € 400 per maand, het pensioen € 150. Levensmiddelen kosten nochtans evenveel als in West-Europa. Hoe gezinnen moeten overleven als man of vrouw voor jaren de cel in vliegt — of zonder spoor verdwijnt — blijft een raadsel.

Beld geeft een afstandelijker verslag van de gebeurtenissen van het voorbije jaar. Brackx leeft geëngageerd mee met de oppositie, verblijft ook bij hen thuis, betoogt met hen mee en gaat met hen op de loop. Hij vertelt meer over de geschiedenis en de miserie tijdens de terreur van Stalin en tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen Wit-Rusland een kwart van zijn bevolking verloor. Brackx eindigt zijn verhaal al in augustus 2020, Beld gaat verder tot februari 2021, wanneer de betogingen (voorlopig) afgelopen zijn. Beide boeken bevatten helaas schrijffouten.

Een land om te leven | Ardy Beld

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Wit-Rusland, ook Belarus genaamd, heeft 9 miljoen inwoners en is gelegen tussen Polen, Litouwen, Letland, Oekraïne en Rusland. Sinds 1994 wordt de voormalige Sovjetrepubliek met harde hand geregeerd door Aleksandr Loekasjenko. Op 9 augustus 2020 werd hij volgens [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Jef Abbeel

De mannen van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 03/07/2022
Catherine Belton werkte zes jaar lang voor The Financial Times in Moskou. Ze begint met een overzicht van de mannen rond Poetin, veelal ex-KGB-ers. Het aanvankelijke doel van het boek was: aantonen hoe Poetins KGB-vrienden de economie inpalmden. Daarna kwam erbij: bewijzen dat die miljarden ook ingezet [lees verder]

Een Rus als ik

Recensie Jef Abbeel - 06/06/2022
Eline Helmer, de schrijfster van Een Rus als ik, is antropologe. Ze woonde van 2015 tot 2020 in Rusland, even in Pskov maar veelal in Sint-Petersburg, en ze volgde er het dagelijks leven van de gewone Russen. De vele aantekeningen die ze maakte van haar ontmoetingen dienden oorspronkelijk niet voor [lees verder]

Zelensky, de biografie: van komiek tot oorlogspresident

Recensie Jef Abbeel - 02/06/2022
De auteur van deze ‘biografie’ is een Oekraïense journalist, tv-presentator en medewerker van ‘Deutsche Welle’. Eerder schreef hij al boeken over andere Oekraïense politici: Joesjtsjenko, Janoekovitsj en Timosjenko.
Het boek verschijnt in 16 talen en het is eerder een overzicht [lees verder]

Georgië is geen hof van Eden, maar een belaagd paradijs

Recensie Jef Abbeel - 31/05/2022
Poetins invasie in Oekraïne is niet zijn eerste: het Russische leger viel eerder al binnen in Tsjetsjenië, Georgië en Syrië. In 1990-1991 hielp Rusland al bij de afscheiding van Abchazië en Zuid-Ossetië.
Georgië is een overwegend christelijk land in de Kaukasus, met een lange geschiedenis [lees verder]

De Russische Krim

Recensie Jef Abbeel - 28/05/2022
De Oekraïners beschouwen de Krim nog altijd als een deel van hun land, het enige waaraan het schiereiland grenst. Het telt nu 1,9 miljoen inwoners en er wonen 80 nationaliteiten. De Russen zijn met 65 à 70% de grootste groep, de Oekraïners de tweede – met 10 à 15%. In oppervlakte (26.081 km²) [lees verder]

De wraak van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 13/05/2022
De auteur van De wraak van Poetin, Hubert Smeets, is medewerker van de NRC en medeoprichter van Raam op Rusland. Dit boek is de zesde ‘herziene’ druk van zijn boek uit september 2015. Van die ‘herziening’ heb ik echter niets gemerkt want alles eindigt in 2015.
Vernederd Rusland
Het [lees verder]

Atletiek in 15 verhalen

Recensie Jef Abbeel - 24/04/2022
Ivan Sonck was als kritisch verslaggever een bevoorrechte getuige van zes Olympische Spelen, zes WK’s en eindeloos vele topmeetings. Hij liep 13 marathons.

In dit boek kijkt hij terug op bijna 70 jaar atletiekgeschiedenis, weliswaar selectief, in 15 verhalen.

Hij begint met [lees verder]

Zelenski: de clown tegen de tsaar

Recensie Jef Abbeel - 19/04/2022
Vladimir Zelenski is sinds april 2019 de eerste president met een achtergrond van komediant. Reagan had een verleden als filmacteur en deed het uiteindelijk verre van slecht als president van 1981 tot 1989.

Miljoenen Russen kennen Zelenski omdat zijn producties ook op de Russische tv kwamen. [lees verder]

Niemandsland: een reis naar de oorlog in Oekraïne

Recensie Jef Abbeel - 26/03/2022
Een opmerking vooraf: dit boek gaat niet over de oorlog die Poetin op 24 februari 2022 ontketende, maar over de oorlog in de Donbas, die al aan de gang is sinds 2014 en die leidde tot de afscheiding van Donetsk en Loegansk.
De auteur (°1968) is een Vlaams historicus en journalist, die al 25 jaar [lees verder]

Achter het bamboegordijn

Recensie Jef Abbeel - 28/02/2022
De schrijfster Namkje Koudenburg (°1950) is een Friese die in 1980 na vier jaar Hongkong in Shanghai aanbelandt, waar het schrikbewind van Mao nog voelbaar is. Iedereen loopt nog in Mao-pak, ook de vrouwen. En iedereen bekijkt haar en zegt: ‘Wat is ze lang!’
Jeugd in Friesland
In [lees verder]

De klank van de heilstaat

Recensie Jef Abbeel - 24/02/2022
Toen de bolsjewieken in 1917 aan de macht kwamen in Rusland, veranderden niet enkel de politiek en de economie, maar evenzeer de cultuur. Kunstenaars, musici, schrijvers moesten zich 70 jaar lang ten dienste stellen van de socialistische staat en van het ‘socialistisch realisme’. Dit moest gebeuren [lees verder]

Donbas: verscheurd tussen Oekraïne en Rusland

Recensie Jef Abbeel - 05/02/2022
De Donbas of het steenkoolbekken van de Donets ligt in het zuidoosten van Oekraïne en is sinds 2014 oorlogsgebied.  Doorbraakmedewerker Ardy Beld schreef er een boeiend boek over. In 2013 weigerde premier Janoekovitsj een associatieverdrag met de Europese Unie (EU) te ondertekenen. Daarop volgden demonstraties [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.