Wit-Rusland: een land om te leven

Naar aanleiding van de presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020, waarbij Loekasjenko voor de zesde keer ‘verkozen’ werd, verschenen er twee boeken, waaronder Een land om te leven van Doorbraakmedewerker Ardy Beld. Sinds 1994 is Loekasjenko aan de macht in Wit-Rusland. Het Oost-Europese land telt slechts 9,5 miljoen inwoners telt, hoewel het vijf keer zo groot is als Nederland en zeven keer België.

Het andere boek, De laatste dictator in Europa, is van Christophe Brackx, journalist en tv-maker. Het is geen geschiedkundig boek, al komt de geschiedenis wel terloops aan bod. Vaak zijn dat de interessantste delen. Het grootste deel is een aanklacht tegen de zoveelste vervalste verkiezingen, de jarenlange onderdrukking en de dagelijkse mishandeling van vreedzame betogers.

Brackx beschrijft zijn verblijf van dag tot dag in diverse steden, van 4 tot 11 augustus 2020 en merkt dat de armoede toeneemt: de meesten verdienen minder dan 500 Wit-Russische roebel per maand, zo’n € 175 (Beld citeert € 400 als officieel cijfer). Velen gaan werken in Rusland, Polen of de Baltische staten.

Ontbrekende identiteit

Loekasjenko zelf is van zeer eenvoudige afkomst: zijn moeder, Jekaterina Loekasjenko, was een melkmeisje, zijn vader is onbekend. Hij klom op in de CPSU, bewondert Stalin en werd in 1994 verkozen tot president. Hij beslist over alle budgetten en benoemt de alle belangrijke functionarissen. Met extreem goedkope wodka (vanaf € 0,3 per liter) probeert hij de bevolking aan zich te binden.

Het antisemitisme dat in de Sovjet-Unie bestond, bestaat ook nog in Wit-Rusland. Men leert er in het onderwijs weinig over de holocaust en het vernietigingskamp Maly Trascianec. Een miljoen Joden — 90% — werden genadeloos uitgeroeid door de nazi’s. In 1991 woonden er in Wit-Rusland nog 112 000 Joden, in 2002 nog 24 000, vandaag nog 8 000. Meer dan 100 000 Joden zijn geëmigreerd naar de Verenigde Staten of Israël. Bij de bekende emigranten en hun nazaten horen Marc Chagall, Ossip Zadkine, Chaim Weizmann, Shimon Peres, Menachem Begin, Yitzhak Shamir, Noam Chomsky, Michael Bloomberg, Ralph Lauren, Michael Marks en Trump-schoonzoon Jared Kushner.

Een Wit-Russische identiteit ontbreekt. Door de vele deportaties van Stalin hebben de Wit-Russen voorouders uit alle hoeken van de Sovjet-Unie. Stalin heeft ook meer dan een miljoen Wit-Russen laten vermoorden en een half miljoen als ‘koelakken’ verbannen. De schoolboeken zwijgen daarover. Niemand weet trouwens met zekerheid waar het begrip ‘Wit-Rusland’ vandaan komt. De onafhankelijkheid in 1991 was een verrassing, want Belarus was enkel in 1918 een volwaardig land en dan nog maar gedurende zes maanden. Loekasjenko heeft de Wit-Russische taal vervangen door het Russisch, zoals Stalin ook deed in de jaren 30. Vandaag spreekt 90% van de Wit-Russen enkel Russisch.

Vooruitgang en censuur

De inwoners hebben het nu wel beter dan onder het bewind van de Sovjet-Unie: ze kunnen reizen, westerse goederen kopen, via het internet onafhankelijke informatie opdoen. Drie miljoen Wit-Russen wonen in het buitenland. Vooral Warschau is een toevluchtsoord. Als blanke, werklustige migranten met dezelfde cultuur en waarden als de Polen, zijn ze daar zeer welkom.

De kernramp van Tsjernobyl trof voor 70% mensen uit Wit-Rusland. Loekasjenko blijft de gevolgen ontkennen. In de besmette zone wonen nu opnieuw 2 miljoen mensen, vooral landbouwers, met 800 000 kinderen. De melk bevat radioactieve en kankerverwekkende elementen. Vooral kinderen krijgen schildklierkanker en psychische problemen. Nobelprijswinnares Svetlana Alexijevitsj schreef er een boek over, maar dat mag in haar eigen land niet verschijnen.

Repressie

Bij elke verkiezing wordt mateloos veel geweld gebruikt door de ordetroepen. Kandidaten van de oppositie worden vooraf opgepakt, het internet wordt platgelegd, manifestanten worden in elkaar geslagen en veroordeeld tot celstraffen met mishandeling en foltering. Soms verdwijnen ze definitief. Arrestanten zitten met 50 in kleine cellen bedoeld voor 5, zonder enige hygiëne, soms zonder wc, zonder eten, verwarming of contact met de familie.

De uitslagen worden steevast vervalst. In augustus 2020 stemde wellicht 70% op Svetlana Tichanovskaja, maar de overheid publiceerde een andere uitslag: 80,23 % voor Loekasjenko, 9,9 voor Tichanovskaja. Xi Jinping feliciteerde Loekasjenko als eerste, Poetin volgde. De leden van het repressieapparaat worden zeer goed betaald: ze krijgen vier keer het gewone maandloon, bovendien een staatsappartement en andere voordelen.

Na de verkiezingsweek verlaat Brackx het land en beseft dat hij er (na de publicatie van dit boek) nooit meer zal mogen komen zo lang Loekasjenko aan de macht blijft. Hij reist via Warschau, waar hij nog enkele van de 20 000 Wit-Russen ontmoet, waaronder medewerkers van Belsat-tv, de vrije Wit-Russische tv-zender die vanuit Warschau uitzendt.

De eerste dictator in Europa

Terug in België verneemt Brackx dat honderden Wit-Russen vermist zijn na de verkiezingen: deels zwaargewond in ziekenhuizen, deels in gevangenissen of gewoon vermoord. Onder hen ook vele niet-betogers: toevallige passanten. Dokters die getuigen over de folteringen, worden nadien zelf opgepakt en gefolterd. Wit-Rusland is Europees folterkampioen. Brackx eindigt pessimistisch: Loekasjenko is misschien niet de laatste, maar de allereerste dictator van Europa in de 21ste eeuw.

Brackx is zeer goed op de hoogte van de geschiedenis van en de toestanden in Oost-Europa. Door zijn vele persoonlijke contacten in Belarus, kan hij tot in detail vertellen hoe er gefraudeerd, gefolterd en gemoord wordt. Vele lezers weten dat er een dictatuur is, weinigen beseffen welke wreedheden daar dagelijks begaan worden.

Telegram-interviews

Over naar het tweede boek. Ardy Beld, vertaler Russisch en Duits en correspondent voor Doorbraak, geeft eerst een nuttige woordenlijst en dan een beknopte geschiedenis. Beld vult vervolgens aan met een portret van Loekasjenko en zijn medewerkers en van de voornaamste oppositieleden, en met duiding over de rol van het Kremlin. Daarna interviewt hij Wit-Russen, van op afstand, via Telegram. Belds interviews gaan onder andere over de ambities van Poetin met Wit-Rusland, nadat hij Oekraïne is kwijtgespeeld. Ook spreekt hij met Wit-Russen over het ontbreken van vrije verkiezingen, het parlement waar de oppositie niet vertegenwoordigd is, en de wrede folteringen van arrestanten.

Steeds dezelfde wantoestanden vormen de rode draad doorheen de interviews: moorden op oppositieleden, overvolle cellen, ontslag voor wie betoogt, enzovoort. Ook topsporters, tv-sterren en Russische journalisten belanden in de cel op beschuldiging van sympathie voor de betogers. Tussen 9 augustus en 16 november 2020 — amper 3 maanden — werden meer dan 20 000 Wit-Russische burgers gearresteerd en veroordeeld.

Vele Wit-Russen leven onder de armoedegrens. Het gemiddeld inkomen is volgens Beld € 400 per maand, het pensioen € 150. Levensmiddelen kosten nochtans evenveel als in West-Europa. Hoe gezinnen moeten overleven als man of vrouw voor jaren de cel in vliegt — of zonder spoor verdwijnt — blijft een raadsel.

Beld geeft een afstandelijker verslag van de gebeurtenissen van het voorbije jaar. Brackx leeft geëngageerd mee met de oppositie, verblijft ook bij hen thuis, betoogt met hen mee en gaat met hen op de loop. Hij vertelt meer over de geschiedenis en de miserie tijdens de terreur van Stalin en tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen Wit-Rusland een kwart van zijn bevolking verloor. Brackx eindigt zijn verhaal al in augustus 2020, Beld gaat verder tot februari 2021, wanneer de betogingen (voorlopig) afgelopen zijn. Beide boeken bevatten helaas schrijffouten.

Een land om te leven | Ardy Beld

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Wit-Rusland, ook Belarus genaamd, heeft 9 miljoen inwoners en is gelegen tussen Polen, Litouwen, Letland, Oekraïne en Rusland. Sinds 1994 wordt de voormalige Sovjetrepubliek met harde hand geregeerd door Aleksandr Loekasjenko. Op 9 augustus 2020 werd hij volgens [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Jef Abbeel

Oekraïne: Geschiedenissen en verhalen

Recensie Jef Abbeel - 18/01/2023
Deze bundel bevat bijdragen van zestien filosofen, historici en denkers over de geschiedenis, literatuur, filosofie, mythes van Oekraïne. Ze willen daarmee tonen dat hun land behalve sport, corruptie, oorlog en Kozakken nog andere troeven heeft: kunst, literatuur, IT, mode en moderne staatsdiensten. [lees verder]

China na Mao

Recensie Jef Abbeel - 08/01/2023
De auteur (°1961) is sinds 2006 professor in Hongkong. In 2012-2016 schreef hij al een boeiende trilogie over China in de periode 1945-1976. Dit boek gaat over de tijd na Mao: de jaren 1976-2012. Het eindigt dus 10 jaar te vroeg. Als reden geeft hij op dat Li Rui (1917-2019) dan zijn dagboek sluit [lees verder]

Het zwarte boek van Poetin: van geheimagent tot tsaar

Recensie Jef Abbeel - 23/12/2022
Le Livre Noir de Vladimir Poutine bevat bijdragen van twaalf Rusland-deskundigen uit diverse landen. Ze beschrijven de weg die Poetin aflegde van geheimagent tot tsaar.
Hij groeide op in een dictatoriale Sovjet-Unie. Die kwam ten val zonder dat er iemand gestraft werd voor de misdaden van de voorbije [lees verder]

De Geopolitieke atlas van Rusland: voor een beter begrip van het huidige conflict

Recensie Jef Abbeel - 12/12/2022
De Geopolitieke atlas van Rusland is het werk van een team cartografen van Le Monde en correspondenten in Moskou. Hij bestaat uit 5 delen en is een goed hulpmiddel voor een beter begrip. 
In deel I krijgen we een zeer kort overzicht van de geschiedenis van Rusland en van de Sovjet-Unie, van de [lees verder]

De poorten van Europa

Recensie Jef Abbeel - 09/12/2022

Plokhy (°1957) is hoogleraar Oekraïense geschiedenis in Harvard. Hij beschrijft de geschiedenis van zijn land van de Oudheid tot de invasie van de Donbas in 2014, met wat uitlopers tot 2019. De titel verwijst naar de ligging en de invasies, zowel vanuit het oosten als uit het westen. En naar [lees verder]

‘Z’: Hoe Poetin Rusland weer groot wilde maken

Recensie Jef Abbeel - 04/12/2022
Hella Rottenberg is journaliste en medeoprichter van ‘Raam op Rusland’. Ze beschrijft hoe de overgang naar een kapitalistische markteconomie en naar democratie in Rusland tot chaos, armoede en banditisme leidde. Poetin maakte een einde aan de anarchie en de koopkracht ging omhoog tot 2008.
In [lees verder]

Het verhaal van Rusland

Recensie Jef Abbeel - 21/10/2022

Rusland-specialist Orlando Figes stelt dat de Russische geschiedschrijving vol zit met hardnekkige mythes. Die worden voortdurend herschreven om te voldoen aan de wensen van het heden en van de toekomst. 
Mongoolse invloed
Het begint al met Vladimir de Grote, die zich in 988 liet [lees verder]

Confucius en Cicero

Recensie Jef Abbeel - 09/09/2022
Deze bundel maakt deel uit van de reeks ‘Roma Sinica’, waarin diverse specialisten de relaties tussen het oude Oosten (China, Korea, Japan) en het oude Westen bespreken. Die relaties waren in de Oudheid beperkt tot handel. Echte relaties ontstonden pas in de 16 de -17 de eeuw, toen de jezuïeten [lees verder]

Confucius spreekt

Recensie Jef Abbeel - 08/09/2022
De auteurs van Confucius spreekt zijn professoren Chinese taal, filosofie en religie in respectievelijk Leuven en Leiden.
Met hun boek willen ze de hedendaagse relevantie van Confucius aantonen. Vanaf de inleiding tonen ze aan dat nogal wat uitspraken toegeschreven worden aan Kong Qiu/Kong Fuzi [lees verder]

Kunnen we China vertrouwen?

Recensie Jef Abbeel - 09/08/2022
Pascal Coppens is sinoloog en ondernemer. Hij woonde bijna 20 jaar in China en kent het land door en door. Met zijn nieuw boek Kunnen we China vertrouwen?, reageert hij op de toenemende negatieve (voor)oordelen over China.
Cirkels van vertrouwen
Coppens somt de (voor)oordelen over China op [lees verder]

Strijd voor de vrijheid

Recensie Jef Abbeel - 28/07/2022
Nathan Law (°1991), de auteur van Strijd voor de vrijheid, was vanaf 2014 een van de leiders van het Hongkongse verzet tegen de groeiende Chinese invloed. In 2016 werd hij verkozen in het Hongkongse parlement, maar na negen maanden zette Hongkong hem op vraag van Beijing uit.
Law groeide op in [lees verder]

China over grenzen

Recensie Jef Abbeel - 25/07/2022
De schrijfster werd geboren in Hongkong, maar groeide op in Canada. Ze begint met een betwistbare uitspraak: ‘De semi-onafhankelijke steden Hongkong en Macau vallen buiten het geografisch gebied van de Volksrepubliek China.’ . Die semi-onafhankelijkheid is sinds 2019/1999 verleden tijd en de meeste [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.