Willem Frederik Hermans wordt 100 en Stijn Streuvels 150

De honderdste verjaardag van Willem Frederik Hermans op 1 september wordt in Nederland uitgebreid in het zonnetje gezet. Een maand later eert Vlaanderen zijn literaire zonen en dan meer bepaald Stijn Streuvels die op 3 oktober 150 jaar geleden is geboren. Blijkt trouwens dat dubbeltalenten Hermans en Streuvels ook allebei iets met fotografie hadden.

Enfant terrible

Zelfs Guy Verhofstadt doet straks mee aan het Hermans-feestgedruis bij onze noorderburen. Samen met de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en familieleden van de honderd jaar geleden geboren schrijver zal hij op dinsdag 31 augustus in de Nieuwe Kerk te Amsterdam een heuse gedenksteen voor Nederlands bekendste enfant terrible – na Multatuli – onthullen.

Deze ceremonie is de opmaat voor een rist Hermans-tentoonstellingen en – boeken die vanaf 1 september het hele jaar door de aandacht voor deze uitzonderlijke stilist warm moeten houden. Het is de bedoeling om de uitgave van Hermans’ Verzameld Werk in 24 delen eindelijk af te ronden. Het eerste deel ervan – met Hermans’ verhaaldebuut Conserve (1947) en zijn eerste ‘Brusselse’ oorlogsroman De tranen der acacia’s (1949) – verscheen in 1995. Nu komen de laatste vier delen aan de beurt dus. Voor de fans krijgt het Verzameld Werk ook, naar Frans voorbeeld, een Pléiade-dundrukversie.

Geen flaptekst

Het Nederlands Huis van het Boek in Den Haag brengt vanaf 1 september een bijzondere literaire tentoonstelling rond de eigenzinnige graficus-vormgever-fotograaf die Hermans ook was. ‘W.F.Hermans in vorm’ toont de suggesties die Hermans zelf deed bij de omslagen van zijn boeken. Aan marketinghypes had Hermans een broertje dood, zoals de correspondentie met zijn uitgever bewijst: ‘Het stofomslag is aantrekkelijk, geen flaptekst de hemel zij geprezen, de band is redelijk, het papier wit en niet dik gelukkig.’

Weinig geweten is dat Hermans vóór zijn officiële debuut in de jaren 1940 vier pulpromannetjes schreef onder het pseudoniem Fjodor Klondyke. Ze zijn te monsteren in de Haagse vitrines, en vooral één ervan zal niet alleen de Damiaan-aanhangers hier te lande intrigeren. De leproos van Molokaï (1945) heet een van deze triviaaluitgaves waarin liefde en moord de hoofdtoon voeren, én een verblijf dus op het Hawaïaanse eiland Molokaï waar pater Damiaan ooit de melaatsen verpleegde.

Mentale melaatsen

Een zekere James Pendennis wil er Carmencita de Guzman ten huwelijk vragen, maar het mislukte aanzoek is de aanleiding tot een melodramatische soap waarin het sardonische genie van Hermans soms de kop opsteekt, zoals in een passage waarin door priesters op de preekstoel niet zozeer de fysieke melaatsheid wordt geviseerd maar de mentale: ‘Het eiland Molokaï’, zo spraken zij, ‘is niet alleen een kolonie van melaatsen, het is ook een kolonie van geestelijk melaatsen.’ En de misdadigheid is een erger ziekte dan de melaatsheid. Melaatsen kan men nog op een eiland isoleren, zodat de besmetting zich over het zeewater niet voort kan planten. ‘Maar welke zee,’ vroegen zij zich af, ‘kan het zaad der misdaad tegenhouden?’ ‘

Later zou Hermans in Drie melodrama’ s (1957) dit verhaal herschrijven in een meer uitgepuurde versie, maar de titel bleef behouden. Dus helemaal afzweren deed hij zijn verleden van stuiverromannetjes blijkbaar niet. Het finale vierentwintigste deel van Hermans’ Verzameld Werk dat voor augustus 2022 is gepland, zou ook deze Klondyke-probeersels groeperen.

Leerschool van de fotografie

Het achttiende deel ervan bevatte al de neerslag van Hermans’ levenslange passie voor fotografie die hij maniakaal beoefende. Fotobiografie (1969) tot Een foto uit eigen doos! (1994) documenteren die passie. Niet zo verwonderlijk eigenlijk voor wie vertrouwd is met Hermans’ loepzuivere literaire stijl. En ook veelzeggend omdat de eerste Nederlandse realistische roman van enige betekenis de donkere fotografische kamer al in de titel ervan opvoerde. Camera obscura (1839) van Nicolaas Beets wou naar analogie met de portretkunst van schilders en vooral fotografen snapshots maken van alledaagse burgers, met vaak ironische of alleszins humoristische inslag. Bij Hermans leidde de fotografische leerschool van het kijken tot een meer sarcastisch gepointeerde verteltrant.

Wikimedia Commons

Stijn Streuvels

Wie door een fotografische lens leert kijken, observeert immers pas echt hoe de menselijke fauna floreert. Stijn Streuvels was ook een van die visueel ingestelde schrijvers die levenslang foto’s schoot. Ter gelegenheid van zijn honderdvijftigste verjaardag op 3 oktober opent dan in het Antwerpse Letterenhuis een veelbelovende expo over zijn fotografisch werk. ‘Het moet iets geweest zijn als de drang om ’t verleden vast te houden, niet in de vergetelheid te laten vallen.’ Zo verwoordde Streuvels zelf zijn ‘drang’ om mensen uit zijn omgeving maar ook processies, bustes, dieren en natuurlijk naaste familieleden fotografisch vast te leggen.

‘Oogen die kijken’, zoals de tentoonstelling heet, wil daarbij vooral op zoek gaan naar parallellen tussen het literaire werk van de gevierde schrijver en de kiekjes van de dilettant-fotograaf. Er wordt zo onder andere gefocust op de vele foto’s die Streuvels nam op zijn reis naar het vooroorlogse Palestina in 1935.

Terug naar af

Natuurlijk wordt ook de schrijver zelf met enkele gelegenheidspublicaties gefêteerd. Vijf van zijn beste werken krijgen een nieuw kleedje, waaronder de klassiekers De teleurgang van de waterhoek, De Vlaschaard en Het leven en de dood in de ast. In onze Doorbraak-Boekenwinkel loopt er eind september trouwens een promo-actie waarbij deze drie klassiekers van de 150-jarige Streuvels worden aangeboden.

Maar ook het minder bekende Langs de wegen en De blijde dag worden door uitgeverij Lannoo in dit jubeljaar in de oorspronkelijke taal maar in een nieuwe spelling heruitgebracht. Langs de wegen, de eerste langere roman van Streuvels uit 1902, was Streuvels’ persoonlijke favoriet uit zijn hele oeuvre en is een geheimtip voor de literaire meerwaardezoeker. Alle ingrediënten van Streuvels’ verteltalent zijn er in aanwezig: de plastische stijl en de tragisch-fatalistische wendingen. Niemand ontloopt zijn (nood)lot, ook de paardenknecht Jan niet die zijn eigen vleugels uitslaat en momenten van groot en klein geluk kent, maar daarbij uiteindelijk wordt uitgewezen uit het paradijs, terug naar af. Onder Streuvels’ blik krijgt de kleinmenselijkheid kosmische proporties.

De blijde dag uit 1921 is een novelle over een weesmeisje dat op een dag wordt meegetroond door een rijke oom en zo de ‘blijde’ wereld buiten de muren van het weeshuis leert kennen. Bij haar terugkomst kijkt ze heel anders aan tegen de door nonnen bestierde ‘gevangenis’ en droomt ze van het volle leven en een definitieve ontsnapping. Ook zonder spoiler alert weet de lezer allicht hoe het in Streuvels’ mythische universum zal aflopen.

 

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.