“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, waarbij alle Duitsers in Nederland tot vijandelijke onderdanen verklaard werden.

Ontvijanding

Mannen, vrouwen, kinderen die geen woord Duits spraken en naar Nederlandse scholen gingen, Nederlandse vrouwen gehuwd met een Duitser, Duitse dienstmeisjes waarvan een aanzienlijk aantal al twintig jaar en meer in Nederland woonden, grensboeren, seizoenarbeiders, gevluchte Duitse joden, Oostenrijkse en Sudetenduitse politieke vluchtelingen, nonnen, paters, weeskinderen… Kortom, eenieder met een Duits paspoort werd hierdoor automatisch volgens de nieuwe Nederlandse wet een vijandelijke onderdaan.

Meer dan 25.000 personen werden door dat besluit getroffen. Wilden ze hun bezit terugkrijgen, dan moesten ze een verzoek tot ‘ontvijanding’ indienen. De ‘vijandelijke onderdanen’ werden dan beoordeeld op hun oorlogs- en naoorlogse gedrag, en moesten zelf bewijzen dat ze zich als ‘goede Nederlanders’ hadden gedragen. Wat dat inhield, was niet altijd even duidelijk of objectief.

De criteria voor ‘ontvijanding’ waren lange jaren onduidelijk. Meer dan eens lagen boze buren aan de basis van een jarenlange en dus dure rechtsgang. Duizenden aanvragen tot ‘ontvijanding’ werden ingediend. Soms met succes, en dat na jaren gebakkelei, maar vaak tevergeefs. De overgrote meerderheid van de getroffen Duitsers heeft nooit daadwerkelijk een vergoeding ontvangen voor hun onteigende vermogen. Terecht wordt de vraag gesteld of onteigening zonder compensatie niet in strijd is met het Volkenrecht.

750 miljoen

Het Nederlandse beleid had verregaande gevolgen voor Duitse Nederlanders en de hun navolgende generaties. Eigendommen gaande van meubels tot verzekeringen, van speelpoppen tot bedrijven en kastelen werden in beslag genomen en geliquideerd. Vaak zaten de Duitse Nederlanders in interneringskampen opgesloten en wisten ze niet wat er met hun bezittingen gebeurde.

De hele operatie leverde de Nederlandse overheid tot in het begin van de jaren 1960 zo’n 750 miljoen guldens op. Tot nu toe werd het Nederlandse beleid ten aanzien van haar Duitse burgers, toch de grootste minderheid in Nederland, in de geschiedschrijving volledig verwaarloosd. Door toeval kwam historica Marieke Oprel, op zoek naar een thesisonderwerp, in voeling met het verwaarloosde archief van het Nederlandse Beheerinstituut, opgericht in 1945 om het bezit van de in beslag genomen goederen te beheren. Oprel was de eerste die er haar schouders onder zette en aan het werk toog. Het resultaat verwerkte ze in een lezenswaardige en opzienbarend boek: Afrekenen met de vijand.

Twintig verhalen

Twintig kinderen, kleinkinderen, vrienden, kennissen en andere aanverwanten van tot vijandelijke onderdanen verklaarde Duitse Nederlanders komen in het boek aan het woord. Deze twintig verhalen vormen een waardevolle aanvulling op de geschiedenissen die enkel aan de hand van de beheerdossiers zijn gereconstrueerd. We brengen hier heel beknopt twee verhalen als voorbeelden.

Toen Otto Frank, vader van Anne, als enig lid van zijn familie na de bevrijding van Auschwitz terug thuiskwam, kreeg hij niet alleen te horen dat zijn vrouw en twee dochters omgekomen waren maar ook dat Nederland hem als vijandige burger beschouwde. Reden: als bedrijfsleider had hij tijdens de oorlog handel gedreven met de Duitsers. Niet alleen was zijn bedrijf in beslag genomen maar hij werd tevens van economische collaboratie beschuldigd. Na een bureaucratische rechtszaak kreeg hij begin 1947 bericht dat hij niet langer als vijandelijke burger beschouwd werd. In 1949 werd hij officieel Nederlands staatsburger.

Lore was in de jaren 1930 met haar joodse ouders uit Duitsland naar Nederland gevlucht. In 1940 was zij zeventien jaar en in 1941 werd de hele familie in een kamp geïnterneerd. Haar familie zou de oorlog niet overleven. Lore werd als ‘specialiste’ in een lampenfabriek van Philips tewerkgesteld en overleefde. Na de oorlog mocht zij Nederland niet meer binnen wegens haar ‘vijandige nationaliteit’. Moreel was de toen 22-jarige Lore gebroken. Pas in 1947 kon ze Nederland binnen. Op 1 oktober 1948 ontving ze haar ‘ontvijandingsverklaring’. Toch duurde het nog een hele tijd eer ze over het vermogen van haar dode ouders kon beschikken. Korte tijd nadien emigreerde ze naar Israël waar ze met een historicus huwde.

Met haar boek Afrekenen met de vijand voegde Marieke Oprel alvast een nieuw en interessant hoofdstuk toe aan de geschiedschrijving van het naoorlogse Nederland. Ook voor de Vlaamse lezers vormt het boek een verrijking.

 

Afrekenen met de vijand | Marieke Oprel

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Op 20 oktober 1944 verklaarde de Nederlandse regering in ballingschap in Londen alle Duitsers in het Nederlands koninkrijk tot vijandelijk onderdanen. Direct na de bevrijding nam de overheid al de bezittingen van deze Nederlandse Duitsers in beslag, ongeacht hun [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.