“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, waarbij alle Duitsers in Nederland tot vijandelijke onderdanen verklaard werden.

Ontvijanding

Mannen, vrouwen, kinderen die geen woord Duits spraken en naar Nederlandse scholen gingen, Nederlandse vrouwen gehuwd met een Duitser, Duitse dienstmeisjes waarvan een aanzienlijk aantal al twintig jaar en meer in Nederland woonden, grensboeren, seizoenarbeiders, gevluchte Duitse joden, Oostenrijkse en Sudetenduitse politieke vluchtelingen, nonnen, paters, weeskinderen… Kortom, eenieder met een Duits paspoort werd hierdoor automatisch volgens de nieuwe Nederlandse wet een vijandelijke onderdaan.

Meer dan 25.000 personen werden door dat besluit getroffen. Wilden ze hun bezit terugkrijgen, dan moesten ze een verzoek tot ‘ontvijanding’ indienen. De ‘vijandelijke onderdanen’ werden dan beoordeeld op hun oorlogs- en naoorlogse gedrag, en moesten zelf bewijzen dat ze zich als ‘goede Nederlanders’ hadden gedragen. Wat dat inhield, was niet altijd even duidelijk of objectief.

De criteria voor ‘ontvijanding’ waren lange jaren onduidelijk. Meer dan eens lagen boze buren aan de basis van een jarenlange en dus dure rechtsgang. Duizenden aanvragen tot ‘ontvijanding’ werden ingediend. Soms met succes, en dat na jaren gebakkelei, maar vaak tevergeefs. De overgrote meerderheid van de getroffen Duitsers heeft nooit daadwerkelijk een vergoeding ontvangen voor hun onteigende vermogen. Terecht wordt de vraag gesteld of onteigening zonder compensatie niet in strijd is met het Volkenrecht.

750 miljoen

Het Nederlandse beleid had verregaande gevolgen voor Duitse Nederlanders en de hun navolgende generaties. Eigendommen gaande van meubels tot verzekeringen, van speelpoppen tot bedrijven en kastelen werden in beslag genomen en geliquideerd. Vaak zaten de Duitse Nederlanders in interneringskampen opgesloten en wisten ze niet wat er met hun bezittingen gebeurde.

De hele operatie leverde de Nederlandse overheid tot in het begin van de jaren 1960 zo’n 750 miljoen guldens op. Tot nu toe werd het Nederlandse beleid ten aanzien van haar Duitse burgers, toch de grootste minderheid in Nederland, in de geschiedschrijving volledig verwaarloosd. Door toeval kwam historica Marieke Oprel, op zoek naar een thesisonderwerp, in voeling met het verwaarloosde archief van het Nederlandse Beheerinstituut, opgericht in 1945 om het bezit van de in beslag genomen goederen te beheren. Oprel was de eerste die er haar schouders onder zette en aan het werk toog. Het resultaat verwerkte ze in een lezenswaardige en opzienbarend boek: Afrekenen met de vijand.

Twintig verhalen

Twintig kinderen, kleinkinderen, vrienden, kennissen en andere aanverwanten van tot vijandelijke onderdanen verklaarde Duitse Nederlanders komen in het boek aan het woord. Deze twintig verhalen vormen een waardevolle aanvulling op de geschiedenissen die enkel aan de hand van de beheerdossiers zijn gereconstrueerd. We brengen hier heel beknopt twee verhalen als voorbeelden.

Toen Otto Frank, vader van Anne, als enig lid van zijn familie na de bevrijding van Auschwitz terug thuiskwam, kreeg hij niet alleen te horen dat zijn vrouw en twee dochters omgekomen waren maar ook dat Nederland hem als vijandige burger beschouwde. Reden: als bedrijfsleider had hij tijdens de oorlog handel gedreven met de Duitsers. Niet alleen was zijn bedrijf in beslag genomen maar hij werd tevens van economische collaboratie beschuldigd. Na een bureaucratische rechtszaak kreeg hij begin 1947 bericht dat hij niet langer als vijandelijke burger beschouwd werd. In 1949 werd hij officieel Nederlands staatsburger.

Lore was in de jaren 1930 met haar joodse ouders uit Duitsland naar Nederland gevlucht. In 1940 was zij zeventien jaar en in 1941 werd de hele familie in een kamp geïnterneerd. Haar familie zou de oorlog niet overleven. Lore werd als ‘specialiste’ in een lampenfabriek van Philips tewerkgesteld en overleefde. Na de oorlog mocht zij Nederland niet meer binnen wegens haar ‘vijandige nationaliteit’. Moreel was de toen 22-jarige Lore gebroken. Pas in 1947 kon ze Nederland binnen. Op 1 oktober 1948 ontving ze haar ‘ontvijandingsverklaring’. Toch duurde het nog een hele tijd eer ze over het vermogen van haar dode ouders kon beschikken. Korte tijd nadien emigreerde ze naar Israël waar ze met een historicus huwde.

Met haar boek Afrekenen met de vijand voegde Marieke Oprel alvast een nieuw en interessant hoofdstuk toe aan de geschiedschrijving van het naoorlogse Nederland. Ook voor de Vlaamse lezers vormt het boek een verrijking.

 

Afrekenen met de vijand | Marieke Oprel

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Op 20 oktober 1944 verklaarde de Nederlandse regering in ballingschap in Londen alle Duitsers in het Nederlands koninkrijk tot vijandelijk onderdanen. Direct na de bevrijding nam de overheid al de bezittingen van deze Nederlandse Duitsers in beslag, ongeacht hun [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.