“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, waarbij alle Duitsers in Nederland tot vijandelijke onderdanen verklaard werden.

Ontvijanding

Mannen, vrouwen, kinderen die geen woord Duits spraken en naar Nederlandse scholen gingen, Nederlandse vrouwen gehuwd met een Duitser, Duitse dienstmeisjes waarvan een aanzienlijk aantal al twintig jaar en meer in Nederland woonden, grensboeren, seizoenarbeiders, gevluchte Duitse joden, Oostenrijkse en Sudetenduitse politieke vluchtelingen, nonnen, paters, weeskinderen… Kortom, eenieder met een Duits paspoort werd hierdoor automatisch volgens de nieuwe Nederlandse wet een vijandelijke onderdaan.

Meer dan 25.000 personen werden door dat besluit getroffen. Wilden ze hun bezit terugkrijgen, dan moesten ze een verzoek tot ‘ontvijanding’ indienen. De ‘vijandelijke onderdanen’ werden dan beoordeeld op hun oorlogs- en naoorlogse gedrag, en moesten zelf bewijzen dat ze zich als ‘goede Nederlanders’ hadden gedragen. Wat dat inhield, was niet altijd even duidelijk of objectief.

De criteria voor ‘ontvijanding’ waren lange jaren onduidelijk. Meer dan eens lagen boze buren aan de basis van een jarenlange en dus dure rechtsgang. Duizenden aanvragen tot ‘ontvijanding’ werden ingediend. Soms met succes, en dat na jaren gebakkelei, maar vaak tevergeefs. De overgrote meerderheid van de getroffen Duitsers heeft nooit daadwerkelijk een vergoeding ontvangen voor hun onteigende vermogen. Terecht wordt de vraag gesteld of onteigening zonder compensatie niet in strijd is met het Volkenrecht.

750 miljoen

Het Nederlandse beleid had verregaande gevolgen voor Duitse Nederlanders en de hun navolgende generaties. Eigendommen gaande van meubels tot verzekeringen, van speelpoppen tot bedrijven en kastelen werden in beslag genomen en geliquideerd. Vaak zaten de Duitse Nederlanders in interneringskampen opgesloten en wisten ze niet wat er met hun bezittingen gebeurde.

De hele operatie leverde de Nederlandse overheid tot in het begin van de jaren 1960 zo’n 750 miljoen guldens op. Tot nu toe werd het Nederlandse beleid ten aanzien van haar Duitse burgers, toch de grootste minderheid in Nederland, in de geschiedschrijving volledig verwaarloosd. Door toeval kwam historica Marieke Oprel, op zoek naar een thesisonderwerp, in voeling met het verwaarloosde archief van het Nederlandse Beheerinstituut, opgericht in 1945 om het bezit van de in beslag genomen goederen te beheren. Oprel was de eerste die er haar schouders onder zette en aan het werk toog. Het resultaat verwerkte ze in een lezenswaardige en opzienbarend boek: Afrekenen met de vijand.

Twintig verhalen

Twintig kinderen, kleinkinderen, vrienden, kennissen en andere aanverwanten van tot vijandelijke onderdanen verklaarde Duitse Nederlanders komen in het boek aan het woord. Deze twintig verhalen vormen een waardevolle aanvulling op de geschiedenissen die enkel aan de hand van de beheerdossiers zijn gereconstrueerd. We brengen hier heel beknopt twee verhalen als voorbeelden.

Toen Otto Frank, vader van Anne, als enig lid van zijn familie na de bevrijding van Auschwitz terug thuiskwam, kreeg hij niet alleen te horen dat zijn vrouw en twee dochters omgekomen waren maar ook dat Nederland hem als vijandige burger beschouwde. Reden: als bedrijfsleider had hij tijdens de oorlog handel gedreven met de Duitsers. Niet alleen was zijn bedrijf in beslag genomen maar hij werd tevens van economische collaboratie beschuldigd. Na een bureaucratische rechtszaak kreeg hij begin 1947 bericht dat hij niet langer als vijandelijke burger beschouwd werd. In 1949 werd hij officieel Nederlands staatsburger.

Lore was in de jaren 1930 met haar joodse ouders uit Duitsland naar Nederland gevlucht. In 1940 was zij zeventien jaar en in 1941 werd de hele familie in een kamp geïnterneerd. Haar familie zou de oorlog niet overleven. Lore werd als ‘specialiste’ in een lampenfabriek van Philips tewerkgesteld en overleefde. Na de oorlog mocht zij Nederland niet meer binnen wegens haar ‘vijandige nationaliteit’. Moreel was de toen 22-jarige Lore gebroken. Pas in 1947 kon ze Nederland binnen. Op 1 oktober 1948 ontving ze haar ‘ontvijandingsverklaring’. Toch duurde het nog een hele tijd eer ze over het vermogen van haar dode ouders kon beschikken. Korte tijd nadien emigreerde ze naar Israël waar ze met een historicus huwde.

Met haar boek Afrekenen met de vijand voegde Marieke Oprel alvast een nieuw en interessant hoofdstuk toe aan de geschiedschrijving van het naoorlogse Nederland. Ook voor de Vlaamse lezers vormt het boek een verrijking.

 

Afrekenen met de vijand | Marieke Oprel

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Op 20 oktober 1944 verklaarde de Nederlandse regering in ballingschap in Londen alle Duitsers in het Nederlands koninkrijk tot vijandelijk onderdanen. Direct na de bevrijding nam de overheid al de bezittingen van deze Nederlandse Duitsers in beslag, ongeacht hun [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Vlaamse Oostfronters oorlogsmisdadigers?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 09/02/2019
De gewezen ADVN-historicus Frank Seberechts is de auteur van onder meer een repressieboek, Ieder zijn zwarte (1994) en een Oostfrontboek, Tussen Schelde en Wolchow (2002). Thans is hij bevallen van een tweede boek gewijd aan het Oostfront. En wat voor een. In Drang naar het Oosten: Vlaamse soldaten en [lees verder]

Een ‘zwarte’ jonkvrouw uit Nederland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/02/2019
U, lezer, zult zich wellicht afvragen wie in godsnaam is Julia Op ten Noort. Terecht. Hier in ons Vlaanderland zijn er maar weinigen die bij het vernemen van haar naam een belletje zullen horen rinkelen. Kort samengevat was freule ‘Juul’ (zo haar roepnaam bij intimi) van adellijke komaf en gefascineerd [lees verder]

Winston Churchill: wat een biografie!

Recensie Pieter Jan Verstraete - 28/03/2019
Zonder twijfel is de zopas verschenen Winston Churchill-biografie van de Britse historicus Andrew Roberts (ook auteur van onder meer een vuistdikke ‘Napoleon’) de beste en meest intrigerende biografie van de Britse politicus die tot nu toe in het Nederlands verschenen is. Roberts kritische biografie [lees verder]

‘1919’ in kort bestek

Recensie Pieter Jan Verstraete - 20/07/2019
Schrijven dat 1919 vooral voor Europa een bijzonder jaar was, staat gelijk met het inintrappen van een open deur. Het afwikkelen van de wapenstilstand van november 1918 gebeurde in een klimaat van sociale onrust en van revoluties die zowat in heel Europa plaatsvonden. Maar vooral dan in Midden- en Oost-Europa. [lees verder]

De troonopvolger

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/09/2020
De grootmeesteres van de sfeervolle politieroman wordt de 78-jarige Amerikaanse letterkundige Donna Leon weleens genoemd. Ruim dertig jaar woonde ze in Venetië. Niet alleen schreef ze een Venetiaans kookboek en een toeristische wandelgids maar ook dertig politieromans die zich allen situeren in de dogestad. [lees verder]

De lange, fatale winter van 1932-1933

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/10/2020
In Allen tegen allen schetst de Amerikaanse historicus Paul Jankowski een voortreffelijk beeld van de wereld na Versailles 1919. De winter van 1932 – 1933 was een kantelmoment. Tijdens deze lange winter evolueerde de naoorlogse wereld in een vooroorlogse. Mussolini en de Hoorn van Afrika Tussen [lees verder]

Verwacht het onverwachte

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/10/2020
In 2018 debuteerde de Nederlandse film- en televisieproducent Kasper van Beek met Vogelvrij. De thriller werd goed ontvangen en bereikte de eindselectie van de Gouden Strop en de Schaduwprijs. Ook zijn tweede nagelbijter, De honger, mag er zijn. ‘Play’, maar dan… Psychiater en Afghanistan-veteraan [lees verder]

Misdaad in Leiden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 18/10/2020
Na lectuur van de thriller Zij die zwijgt kom je als lezer als vanzelf tot de conclusie, dat het wel hoogst verwonderlijk is dat er in de Nederlandse stad Leiden überhaupt een moord opgelost wordt. Zeker als je kijkt naar de fauna waaruit het moordteam van het Leidse politiebureau bestaat. Zowat elk [lees verder]

‘De noodzaak van de repressie’: ‘Onverwerkt verleden’ heruitgegeven

Recensie Pieter Jan Verstraete - 20/10/2020
In september volgend jaar zal het dertig jaar geleden zijn dat het standaardwerk van Luc Huyse en Steven Dhondt over de repressie verscheen. Dit boek werd recent heruitgegeven met aanvullende bijdragen van Bruno De Wever, Koen Aerts en Pieter Lagrou. Zonder begrip Het minste dat kan gezegd worden toen [lees verder]

Een tegendraadse nieuwe Hitlerbiografie

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/10/2020
Zonder twijfel is Adolf Hitler een van de meest bestudeerde persoonlijkheden uit de wereldgeschiedenis. Over hem verschenen er al een paar duizend biografieën. Na de voortreffelijke, tweedelige, Hitler-biografie (2013 en 2018) van Volker Ullrich verscheen heel recent een nieuwe spraakmakende biografie [lees verder]

De V-2’s van Scheveningen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 09/11/2020
De Britse schrijver Robert Harris (1957) verwierf grote bekendheid als schrijver van historische romans. Tot zijn meest bekende werken behoren De geest (over de ghostwriter van een politicus), De officier (over de Dreyfus-affaire) en een trilogie over de Romeinse staatsman Cicero. Nu publiceert hij een [lees verder]

Ierse Fenians in Manchester: historische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/11/2020
Het Ierse conflict vormt ideale teeltaarde voor het schrijven van boeiende detectives en thrillers. Een goed voorbeeld is de nieuwe, spannende speurdersroman De weigeraar van de Engelsman Ian McGuire. Deze heftige historische detective speelt zich af in het Manchester van 1867/1868, waar ook de auteur [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.