‘Wat ons bindt … Duitsland!’

Een Poolse germanist die zich midden jaren ’80 wendde tot de enigmatische Duitse ‘Dichtersoldat’ Ernst Jünger (1895-1998): dat was niet zo vanzelfsprekend in het politiek-culturele klimaat van die jaren. Hoe uit die briefwisseling tussen Wojciech Kunicki en Ernst Jünger een intellectuele vriendschapsband groeide, vormt het voorwerp van het door Natalia Zarska geredigeerde boek “Wir Slawen sind Genies des Leidens”.

Aristocratisch

Waarom was die toenadering tussen een Poolse academicus en een beroemde Duitse schrijver niet zo vanzelfsprekend? In het eigen land, dat zichzelf niet meer als natie verstaat, – en misschien ook daarom, – was Jünger omstreden. Na de Eerste Wereldoorlog, waaraan hij als vrijwilliger het Eisernes Kreuz 1. Klasse en de Orden Pour le Mérite overhield, schreef hij zijn frontervaringen in esthetiserende wijze neer in het in dagboekvorm weergegeven ‘In Stahlgewittern’ (zie ook het boek Een oorlog kan ook mooi zijn. Ernst Jünger aan het westelijk front van de hand van Hans Verboven en Joris Verbeurgt). Verdacht was het dat iemand in de oorlog nog schoonheid kon ontwaren, waar linkse en liberale schrijvers de gruwel ervan aanklaagden, bijvoorbeeld een Erich Maria Remarque met zijn ‘Im Westen nichts Neues’ (1929).

‘Verdacht’ maakte Jünger zich ook door zich in de jaren 20 van vorige eeuw als ‘conservatieve revolutionair’ te engageren in nationaal-revolutionaire kringen die de democratie van de Republiek van Weimar (1919-’33) met geestelijke wapens bestreden. Tijdens het Derde Rijk poogden de nationaalsocialisten, met propagandaminister Joseph Goebbels op kop, de charismatische ‘Dichtersoldat’ in hun kamp te lokken. Tevergeefs. Jünger hield afstand tot het naziregime dat hij vanuit zijn aristocratische geesteshouding als plebejisch-totalitair verafschuwde. Zijn in 1939 verschenen verhaal ‘Auf den Marmorklippen’ wordt vaak als symbolisch versluierde kritiek op de nationaalsocialistische dictatuur opgevat, iets wat Jünger zelf als eenzijdige interpretatie afwees. Jünger had als officier in het bezette Parijs ook contacten met de ‘Männer des 20. Juli’, de generaals en officieren die op die dag in 1944 een bomaanslag pleegden op Adolf Hitler in de Wolfsschanze in Oost-Pruisen. Na de Tweede Wereldoorlog trok hij zich terug in het Zuid-Duitse Wilflingen waar hij tot aan zijn dood op 17 februari 1998 ijverig bleef publiceren en zijn keververzameling verder uitbouwde. Legendarisch was ook het bezoek dat de Franse president François Mitterrand en de Duitse bondskanselier Helmut Kohl hem daar op 20 juli 1993 brachten.

Icoon

Jünger was omstreden omwille van zijn esthetiserende kijk op de oorlog, zijn geestelijke strijd tegen de parlementaire democratie van ‘Weimar’, zijn elitair-contemplatief afstand houden van ‘Bonn’ (de Bondsrepubliek Duitsland). Linkse kringen in Duitsland lustten hem rauw. Maar ook in het communistische Polen kon zijn werk tussen 1945 en 1989 niet verschijnen. Sowieso hadden de Polen het moeilijk met Duitsland en ‘alles’ wat uit dat land kwam, en dan zeker met iemand die Natalia Zarska in haar nawoord een ‘icoon van het Duitse nationalisme’ noemt. Het getuigde dan ook van intellectuele moed van de Poolse germanist Kunicki (°1955), die doceert aan de universiteit van Wroclaw (het vroegere Breslau), om op 31 oktober 1985 een brief te versturen aan Jünger, met de mededeling dat hij een wetenschappelijk werk aan ‘die Symbolik Ihrer erzählenden Schriften’ wilde wijden: ‘Mich interessiert vor allem die ästhetische Seite des Problems und wenn die politische Komponente gestreift wird, soll sie gerecht und nach meiner Beurteilung positiv behandelt werden.’ (Ik ben vooral geïnteresseerd in de esthetische kant van het probleem en wanneer de politieke component aangeraakt wordt, dient ze fair en volgens mijn beoordeling positief te worden behandeld).

‘Medestrijder tegen de nazi’s’

Het kwam de historicus Gerald Diesener van de universiteit van Leipzig (toen nog DDR) ter ore dat er in Polen een Jünger-expert was opgestaan. Diesener deed onderzoek naar het ‘Nationalkomitee Freies Deutschland’ (een verbond van Duitse officieren die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Sovjet-Russische gevangenschap waren terechtgekomen en zich daar onder leiding van Duitse communisten aan propaganda tegen Nazi-Duitsland wijdden). Een van die communisten toentertijd was Johannes R. Becher (1891-1958), ooit een bekend expressionistisch dichter, en later minister van Cultuur van de DDR. Na de machtsovername door Hitler was Becher naar de Sovjet-Unie geëmigreerd. In oktober 1943 richtte hij zich in een uitzending van radio ‘Freies Deutschland’ rechtstreeks tot Ernst Jünger als coryfee van het Duitse nationalisme. Becher beklemtoonde zijn respect voor de figuur van Jünger die weliswaar aan de andere kant stond, maar dat was nooit ‘die Seite der Naziclique’ geweest: ‘Sie standen immer abseits und standen einsam (….)’ (U stond altijd opzij en u stond er eenzaam). Ook al waren zij, – Becher en Jünger – , ideologische tegenstanders, toch was er volgens Becher iets dat deze ‘Gegnerschaft’ een bijzondere ‘Weihe’ (heiliging) gaf: ‘Das Gefühl, die Gewißheit, dass über alle trennenden Begriffe und Trennungszeichen hinweg es einen uns bindenden Inbegriff gab … Deutschland!’ (Het gevoel, de zekerheid dat er over alle scheidende begrippen en tekens heen er één begrip was dat ons bond …. Duitsland!) Becher mocht dan wel marxist-leninist zijn, maar aan zijn vaderlandsliefde, aan zijn gloeiende liefde voor Duitsland en zijn grootse cultuur heeft hij nooit enige twijfel laten bestaan (zoals blijkt uit vele redevoeringen en zijn ‘Deutschland-Dichtung’). De historicus Diesener had ontdekt dat de linkse Becher de rechtse Jünger als medestrijder tegen de nazi’s wilde winnen, vanuit het besef ‘Es ist Zeit, dass wir Deutschlandstreiter von rechts bis links unsere Waffen zusammenfassen’ (het is tijd dat wij, strijders voor Duitsland van rechts tot links, onze wapens samenbrengen). Maar tegelijk wist Diesener dat Becher in een vroegere voordracht over het thema ‘Moralische und ideologische Überwindung des Faschismus’ (Morele en ideologische overwinning op het fascisme) Jünger als ‘fascistische schrijver’ had bestempeld. Daarom stelde Diesener de Poolse germanist Kuniciki de vraag of het vroegere oordeel van Becher over Jünger misschien niet moest worden herzien (gezien de respectvolle aanspreking in de radio-uitzending van oktober 1943) en hoe hij dit als kenner van de Duitse literatuur zag?

‘Jüngergemeinde’

Zo ontstond vanuit de wetenschappelijke belangstelling van Kunicki voor Jünger ook een levenslange vriendschap tussen Kunicki en Diesener, de latere zaakvoerder van de uitgeverij Leipziger Universitätsverlag. Die vriendschap heeft zich ook vertaald in het voorliggende boek dat uitgegeven is naar aanleiding van de 60ste verjaardag van Kunicki en de 120ste van Jünger. Het boek omvat de briefwisseling van Kunicki met Jünger tussen 1985 en 1997, met Frau Liselotte Jünger tot 1998, met Diesener en de dichter Rolf Schilling en die tussen beide laatsten en Jünger zelf, evenals ‘Notizen einer Reise’ die de Poolse germanist in Duitsland ondernam. We lezen hoe Kunicki zich aan het werk zet om verschillende boeken van Jünger in het Pools te vertalen. Die vertalingen lagen lang in de lade tot eindelijk de tijd rijp was in Polen om het werk van Jünger uit te geven. Vanuit zijn decennialange passie voor het werk van Jünger bouwde Kunicki ook zijn contacten met de wereldwijde ‘Jüngergemeinde’ uit. Zo organiseerde hij in juli 2009 een internationaal congres over Jünger aan de universiteit van Wroclaw. Ook de referaten van dit congres verschenen bij Leipziger Universitätsverlag onder de titel ‘Ernst Jünger – eine Bilanz’.

Foto: (c) Reporters

Geen boeken gevonden

Meer berichtjes van Dirk Rochtus

Vensters op Duitsland

Recensie Dirk Rochtus - 17/07/2021
Hoe krijg je het best in boekvorm zicht op Duitsland in de twintigste eeuw? Je brengt medewerkers van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) en redacteurs van het tijdschrift Kleio samen en zorgt voor een goede verdeling van de thema’s. En die zijn rijkelijk voorhanden, ook al is het behandelde tijdsgewricht [lees verder]

Terreur in de Weimarrepubliek

Recensie Dirk Rochtus - 10/07/2021
De moord op de christendemocratische politicus Walter Lübcke op 2 juni 2019 joeg een schokgolf door de Bondsrepubliek Duitsland. De dader was een rechtse extremist. Het was niet de enige daad van terreur die op het conto van extreemrechts stond. Op 9 oktober 2019 pleegde een andere extremist een mislukte [lees verder]

Strijd om te overleven

Recensie Dirk Rochtus - 27/04/2021
Wat een beklijvend boek is het pas verschenen Cabaretière in de kampen: de zelfgetuigenis over wat een jonge, vrijgevochten Duitse vrouw had meegemaakt in verschillende naziconcentratiekampen! En de enige ‘schuld’ van Isa Vermehren (1918-2009) bestond daarin dat haar broer Erich, werkzaam bij de [lees verder]

Gevaarlijk boek na meer dan 70 jaar weer vertaald

BlogDirk Rochtus - 21/04/2019
In tegenstelling tot wat algemeen gedacht werd, was Mein Kampf niet verboden in het naoorlogse Duitsland. In feite had de regering van de deelstaat Beieren als bezitter van de auteursrechten er gewoonweg geen belang bij om een van de meest omstreden en ‘gevaarlijke’ boeken van de 20ste eeuw [lees verder]

Geen Marx zonder Engels

BlogDirk Rochtus - 05/05/2018
‘Onze vriendschap is als die tussen Orestes en Pylades,’ schreef Karl Marx in 1864 aan Friedrich Engels. De vergelijking met de antieke Griekse helden was niet zo ver gezocht. Zelden hebben twee denkers zo nauw samengewerkt, zo veel vreugde en pijn met elkaar gedeeld als de grondleggers van [lees verder]

Glansvol binnenkijken

BlogDirk Rochtus - 26/12/2017
Huizen van dichters spreken tot de verbeelding. Ze verbinden verleden en heden, ze wekken de herinnering op aan een leven, een gebeurtenis, een schepping. Een van de  eerste dingen die de Duits-joodse dichter Heinrich Heine deed toen hij in 1831 naar Parijs was geëmigreerd, was een kijkje gaan nemen [lees verder]

‘Wat ons bindt … Duitsland!’

BlogDirk Rochtus - 15/02/2016
Een Poolse germanist die zich midden jaren ’80 wendde tot de enigmatische Duitse ‘Dichtersoldat’ Ernst Jünger (1895-1998): dat was niet zo vanzelfsprekend in het politiek-culturele klimaat van die jaren. Hoe uit die briefwisseling tussen Wojciech Kunicki en Ernst Jünger een intellectuele [lees verder]

Didier Reynders niet mals voor N-VA

BlogDirk Rochtus - 28/02/2014
Eindelijk ligt het boek Didier Reynders zonder taboes in de Vlaamse boekhandel. De Franstalige versie is twee maanden geleden al verschenen en werd hier eerder besproken. De Nederlandstalige uitgave is verrijkt met het hoofdstuk ‘Didier Reynders made in Vlaanderen’.
Vis
De [lees verder]

Didier Reynders sans tabou

BlogDirk Rochtus - 31/12/2013
Gespreid over 25 hoofdstukken antwoordt Didier Reynders, minister van Buitenlandse Zaken, op de meest indringende vragen over zijn privé en openbare leven. De lezer leert niet alleen de mens Reynders beter kennen, maar krijgt ook inzage in het reilen en zeilen van de Belgische politiek zoals de gedreven [lees verder]

Didier Reynders sans tabous

BlogDirk Rochtus - 30/12/2013
In het boek Didier Reynders sans tabou gaan twee gerenommeerde Franstalige journalisten op zoek naar de mens achter het beeld dat we van de ook in Vlaanderen niet onomstreden liberale politicus hebben. Eén ding is zeker: Didier Reynders is een politiek dier zoals we er weinig hebben in België. Gespreid [lees verder]

Links-liberalisme

BlogDirk Rochtus - 09/10/2012
De eersten die hij er eind jaren ’80 hoorde over spreken, zoals sommige politici van de VU, verwezen naar het Nederlandse D66 als voorbeeld. Maar in België domineerden steeds de drie klassieke breuklijnen op levensbeschouwelijk, economisch en communautair vlak het politieke leven en het ideologische [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.