Was opa een nazi?

Maandelijks maak ik het mee dat iemand me vraagt hoe hij een aanvraag moet indienen om het strafdossier van een familielid, een Oostfronter of een andere collaborateur te kunnen inzien. In meer dan de helft van deze gevallen moet ik mijn correspondent teleurstellen. Immers een familielid kan in België nog steeds het strafdossier van een verwant (opa, oom, oudere neef …) niet inkijken. Er bestaat een embargo van honderd jaar dat exclusief voor dit land geldt. In Nederland bijvoorbeeld bestaat dat probleem niet.

Handleiding

Onlangs verscheen bij uitgeverij Lannoo een degelijke handleiding om potentiële onderzoekers naar dossiers over onderwerpen en veroordeelde collaborateurs wegwijs te maken. Onder de titel Was opa een nazi? verscheen een werkbaar leer- en werkinstrument die de gebruiker begeleidt bij zijn/haar weg doorheen een schijnbaar labyrint van oorlogsarchieven in verband met de Tweede Wereldoorlog met de meest bizarre benamingen. Ik vermeld hier slechts enkele: “Provinciale beroepscommissies inzake bewijzen van burgertrouw”, “Consultatieve Commissies”, “Dienst Inboorlingschap”, “Dienst Wederopvoeding”, “Dienst Genade”, “Dienst Voorwaardelijke en Voorlopige Invrijheidstelling”…

In totaal werden er in België 405.493 strafdossiers aangelegd; dat leidde tot 53.005 veroordelingen oftewel 56 % Franstaligen en 44 % Vlamingen. Niet minder dan 60 % van alle veroordelingen gold een aanklacht wegens wapendracht; voor twee derde was dat de enige aanklacht. Beschuldigingen voor verklikking kwamen voor 70 % voor rekening van de francofonen, daar werd de repressiewetgeving veel strenger doorgevoerd dan in Vlaanderen. Vermeldenswaardig is ook dat pas in juni 1950 de resterende 4480 repressiegevangenen voor de eerste maal een minderheid vormden ten opzichte van de gewone veroordeelden van gemeen recht.

Relatief veel aandacht, en ook terecht, wordt in het boek besteed aan de repressie in de Oostkantons. Eenieder weet dat de regio Eupen-Malmedy of de Oostkantons al tijdens de zomer van 1940 weer “Heim ins Reich” gebracht werd(en). Na de oorlog werd zo maar eventjes 25 % van de volwassen bevolking gerechtelijke vervolgd. Alle volwassen mannen die hun oproepbevel voor de Wehrmachthadden opgevolgd —was er overigens een alternatief voor deze mensen?— en de oorlog overleefd hadden, werden nadien voor militaire collaboratie opgepakt en veroordeeld. Er volgden elf ter dood veroordelingen waarvan weliswaar geen enkele uitgevoerd werd.

Menselijke drama’s

Meerdere auteurs schreven voor het boek een bijdrage. Enkele namen: Koen Aerts, Paul Drossens, Pieter Lagrou, Els Herrebout, Nico Wouters, Dirk Luyten, Helen Grevers … Het is enigszins te betreuren dat we niet te weten komen wie wat geschreven heeft. Vooral in het eerste deel van het boek worden er stellingen naar voren gebracht waarachter we toch enkele vraagtekens moeten plaatsen. We lazen dat Midden- en Oost-Europa door de Sovjet-Russen ‘bevrijd’ werden. Zijn de academische naamloze historici die dat schrijven en beweren wel op de hoogte van de recente geschiedschrijving? Ik vraag het me af. Indien ze bijvoorbeeld de boeken van Anne Applebaum en Keith Lowe gelezen hadden, zouden ze een dergelijke onzin niet beweren. Voorstellen alsof de behandeling van de strafdossiers voor de krijgsraden sereen verliep en ze correct samengesteld waren, is wel ver beneden de waarheid. Heel wat dossiers — ik raadpleegde er in de loop van de jaren een 120-tal — geven een eenzijdig gekleurd en verwrongen beeld van de werkelijkheid. Uit ervaring weet ik dat bijvoorbeeld getuigen ten ontlaste in veel gevallen niet aan het woord kwamen en dus hun getuigenissen ook niet in het dossier opgenomen werden. De naamloze historici hielden helemaal geen rekening met de menselijke drama’s en de willekeur van de militaire rechters. Ik verwijs enkel maar naar de processen tegen Stefaan Laureys, Irma Laplasse, Karel de Feyter en Leo Vindevogel.

Het onderschrift bij een illustratie op pagina 29 vermeldt dat er in België maximaal 70.000 verdachten opgesloten zaten — in Nederland 120. à 150.000 personen. Nergens krijgen we echter te lezen waar de alweer anonieme auteur dat cijfer vandaan haalt. Deel II van het boek vormt een praktische gids met tal van tips en verwijzingen doorheen het archieflandschap van de Tweede Wereldoorlog. Hier krijgt de lezer degelijke informatie voor zijn geld. Er is ook een nuttige adressenlijst voorhanden. De geïnteresseerde leek bekomt duidelijk antwoord op drie fundamentele vragen: Hoe navigeer ik naar de juiste bronnen? Welke archieven bewaren de bronnen en Hoe kom ik daar? Aan de hand van de antwoorden op deze vragen komt de vorser meer te weten over zijn onderzoeksobject maar veel is intussen wel verdwenen.

Slotsom: een degelijk handboek met een praktische wegwijzer. Het eerste deel van het werk moet evenwel met de nodige kritische waakzaamheid gelezen worden. Het boek bevat tevens een reeks handzame grafieken en is met een aantal onbekende foto’s (onder andere over de repressie in Wallonië) verlucht. Een ‘beredeneerde’ bibliografie sluit het werk af.

 

Was opa een nazi? |

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Zo"n half miljoen Belgen - Vlamingen, Brusselaars en Walen - hebben een familielid dat "fout" was tijdens de Tweede Wereldoorlog. Opa, oma, vader, moeder, oom of tante. Aanvankelijk zijn er ruim 400.000 dossiers van verdachten. Zo"n 100.000 burgers krijgen ook [lees verder...]



Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.