Verdwenen in de nevelen der tijd

Ambitie: voor de ene een zeer belangrijke en positieve eigenschap, voor de ander synoniem voor ontmenselijking van universele waarden. Ambitieuze mensen hebben duidelijke voor- en tegenstanders. Eén constante komt echter bij iedereen terug: de dood. Hoe het ook loopt, sterven doen we allemaal. Het kerkhof ligt vol met mensen die zich onvervangbaar waanden, is een veel gehoorde boutade.

Naast individuen zijn ook complete volkeren geleidelijk uit ons collectieve geheugen verdwenen. De ene volksstam schopt het tot een machtig wereldrijk, de andere verdwijnt in de nevelen van de geschiedenis. Het is zeer interessant om te luisteren naar de echo’s van zulke verdwenen volkeren. Dat is exact wat de bekende Britse oudheidkundige Philip Matyszak doet in zijn nieuwste werk: Vergeten Volkeren.

Twee centrale assen: tijd en ruimte

Matyszak bouwt zijn boek op rond twee centrale assen die hij zeer nauwgezet volgt: tijd en ruimte. Elk vergeten volk valt te situeren in het ruime Middellandse Zeegebied, door de eeuwen heen smeltkroes van de meest uiteenlopende strekkingen en culturen. Daarnaast neemt hij de Klassieke Oudheid als ijkpunt voor de verdwenen rijken die hij oplijst.

Middellandse Zee en Oudheid. Dat riekt naar een opsomming van volkeren die ooit al dan niet hardhandig met de Romeinen in aanraking gekomen zijn. Dat klopt niet helemaal. Matyszak reserveert het eerste deel van zijn boek namelijk voor een reeks beschavingen die zich op hun hoogtepunt bevonden tussen grofweg 2700 en 1200 voor Christus. Ruimschoots voor de eerste Romeinen als prille landbouwers hun heuvels rond de Tiber onveilig maakten.

De historische meerwaardezoeker krijgt met dit boek een gedroomd geschenk in handen. ‘Een beschaving bestaat in essentie uit een grootschalige samenleving en steden en staten die meestal hiërarchisch georganiseerd zijn. Een beschaving heeft heersers die – doorgaans samen met priesters en een elite van krijgers – regeren over landarbeiders en ambachtslieden. Zij beheren de rijkdom en houden op die manier de ongelijkheid in stand.

Uiteraard behelst een beschaving fatsoenlijke wegen en riolen, maar ze draait evengoed om belastingheffing en sociale orde, om technologische vernieuwing – vooral: wapentuig – en vaker wel dan niet om het in naam van de ‘vooruitgang’ uit de weg ruimen van ‘mindere volkeren’. Zelden een omschrijving van het begrip samenleving gelezen die zozeer uitblinkt in helderheid en precisie.

Ook 5500 jaar geleden klimaatverandering

Matyszak slaagt er als geen ander historicus in kort en onverbloemd te blijven. De lezer krijgt op die manier zowel een geografisch als archeologisch perspectief op een heel leesbaar schoteltje gepresenteerd. De geschiedkundige perioden die heel ver van ons liggen, lijken zo toch sterke overeenkomsten te vertonen met onze huidige tijd.

Zo schrijft de auteur dat in zowel Egypte als Mesopotamië de geografische omstandigheden de heersende elites in staat stelden de collectieve activiteiten in goede banen te leiden, wat de katalysator vormde voor het ontstaan van de eerste steden, staten en rijken. Matyszak heeft daarbij ook oog voor factoren als de klimaatverandering, die zorgde voor een zodanig snelle daling van de zeespiegel na 3500 voor Christus, dat er dringend kanalen moesten worden aangelegd. Gevolg was een innovatieve wedloop die gewonnen werd door Uruk, de eerste stad ter wereld. Hier kan u mee scoren op de volgende quiz waaraan u deelneemt.

Matyszak trekt in één vloeiende beweging de lijn door naar het ontstaan van het eerste schrift, een uitvinding die op het conto te schrijven valt van de Soemeriërs. Hun spijkerschrift bezorgt studenten Geschiedenis tot op de dag van vandaag hoofdpijn. Het eerste schrift, de eerste stad, de eerste staat, de eerste veldslag in de geschiedenis en ’s werelds eerste vredesverdrag; ze passeren allemaal de revue, gekoppeld aan exotische namen als Sargon, de Elamieten en de Slag bij Kadesh.

Deskundige loods

Voor wie zich nu afvraagt of dit boek een droge pastiche vormt van saaie universiteitscursussen: het antwoord is volmondig neen. Matyszak bewijst dat een doctor in de Romeinse geschiedenis best grappig kan zijn. Dat het hoofdstuk over de Zeevolken als ondertitel ‘Riders of the Storm’ krijgt, vormt hiervoor een fijn bewijs.

Matyszak neemt zijn lezers bij de hand en loodst hen heel deskundig door het geschiedkundig kluwen. De heldere structuur draagt hier veel aan bij. Vier delen, met telkens een korte maar zeer leesbare inleiding en per hoofdstuk een volk. Daarin volgt steeds opnieuw dezelfde opbouw: een beknopte voorstelling van het volk in kwestie, enkele belangrijke hoogtepunten of gebeurtenissen en een deeltje ‘echo’s van de toekomst’. Vooral dat laatste stukje vormt interessante lectuur waarin Matyszak de nalatenschap beschrijft die elk volk nagelaten heeft.

Denk maar aan de Amorieten, van wie Hammurabi misschien wel de bekendste was. Zijn juridische codex legde voor het eerst de klemtoon op straf voor de overtreder, in plaats van op compensatie voor de geleden schade. Tegelijk ontstond dankzij deze geniale wetgever (alweer) voor het eerst het concept van onschuld tot het tegendeel is bewezen. De steen waarin deze codex gebeiteld werd, valt nog steeds te bekijken in het Parijse Louvre.

Literair-historisch pareltje

Voeg bij deze uitgekiende structuur de schitterende vormgeving, en u beseft dat u een pareltje in handen hebt. De foto’s van kunstvoorwerpen en schilderijen zijn in prachtige kleurendruk weergegeven en nemen de meer visueel ingestelde lezer zo ook op sleeptouw. Een handig naslagwerk ook om snel in te grasduinen voor wie minder tijd heeft voor uitgebreide lectuur, dankzij de gekleurde bladzijden die een volgend hoofdstuk markeren. Telkens een ander kleurtje per deel – handig!

De klemtoon verschuift in Vergeten volkeren geleidelijk aan van oost naar west. In het hoofdstuk over de opkomst van Rome, merkt de lezer op dat de macht van andere volkeren het Romeinse overwicht begint te bedreigen. De passage over de Catuvellauni of Iceni, met de iconische Boudica, zijn voelbaar op het lijf van Matyszak geschreven. Hier merkt de lezer wel op dat de auteur een Brit is en een meer dan doordeweekse kennis veronderstelt van de hedendaagse Angelsaksische cultuur. Chitty-Chitty-Bang-Bang? Eerlijk waar nog nooit van gehoord. 

Iedere politieker zou dit moeten lezen

Dit neemt niet weg dat Matyszak een juweeltje geschreven heeft dat door iedere politicus of politica, zou moeten gelezen worden. Alleen al de analyse over de val van het West-Romeinse rijk spreekt boekdelen.

‘De grote vraag is niet waarom het West-Romeinse rijk viel, maar hoe het in vredesnaam mogelijk was dat het zo lang wist voort te bestaan? Bijna iedereen is het er wel over eens dat het niet de barbaren waren die Romes ondergang veroorzaakten. (…) Doorgaans vestigden de barbaarse stammen zich in rustige gebieden binnen de Romeinse grenzen en vervingen ze het plaatselijke bestuur.’

Waar Matyszak fijntjes aan toevoegt dat de barbaarse leiders vaak opmerkelijk minder corrupt waren dan hun Romeinse voorgangers. Stemt tot nadenken, zeker voor wie graag parallellen trekt tussen de huidige problemen rond migratie en de ondergang van het klassieke Rome.

De epiloog drukt de lezer met de neus op de feiten. Onze kleine leventjes en ogenschijnlijk grote verhalen zijn gedoemd om te verdwijnen. Net zoals onze voorgangers die al een tijdje rusten op kerkhoven, zullen ook wijzelf over enkele generaties bekeken worden als verre vreemdelingen. Volkeren en gebeurtenissen die nu ons hele blikveld lijken te vullen, zullen niets meer zijn dan voetnoten in obscure teksten. Die ongemakkelijke waarheid legt Matyszak in Vergeten volkeren haarscherp bloot. Wij zijn die Akkadiërs, die zich ook ooit eeuwig en belangrijk gevoeld hebben?

Vergeten volkeren | Philip Matyszak

Paperback / softback | Nederlands | Oudheid (tot 500)

In "Vergeten volkeren" beschrijft Philip Matyszak veertig vergeten volkeren uit de oudheid. Wanneer het over "de oudheid" gaat, gaat het al snel over de Romeinen, de Assyriërs en de Egyptenaren. Maar de geschiedenis is veel breder dan dat. In "Vergeten volkeren" [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Van den Bossche

De verlichting is dood, leve de verlichting!

Recensie Pieter Van den Bossche - 26/10/2021
Filosofie en ethiek. Twee disciplines die in tijden van klimaatopwarming en mondiale politiek-militaire verhitting even relevant lijken als kaboutertjes voor een burgerlijk ingenieur bouwkunde. Abstracte discussies over parallelle universa of categorische imperatieven: momenteel geen nood aan, toch? [lees verder]

Dante voor fijnproevers

Recensie Pieter Van den Bossche - 27/06/2021
‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt’. Wie bij het lezen van deze zin onwillekeurig terugdenkt aan zijn of haar vroegere school, heeft ongelijk. Kans is namelijk klein dat Dante Alighieri (1265-1321) bij het schrijven van zijn magnum opus oud-leraars in gedachten had. Hoe het [lees verder]

Niets nieuw onder de zon

Recensie Pieter Van den Bossche - 25/03/2021
Vuur. Weinig natuurverschijnselen die zo sterk tot de verbeelding spreken. Op water, aarde en lucht na, misschien. Iedereen met een beetje herinneringen aan zijn of haar kindertijd, kan zich het aansteken van de kachel of (‘politiek correcter’ dezer dagen) de barbecue voor de geest halen. [lees verder]

Ode aan het leven, de liefde en de dood

Recensie Pieter Van den Bossche - 07/03/2021
Zomer 2017. Acteur Stefaan Degand trekt er met zijn zwangere vrouw een weekendje op uit. Zonder dochter Mila, even op adem komen met z’n tweetjes in een idyllische omgeving. Tot de grauwe werkelijkheid plots en totaal onverwacht op de deur bonkt. Moeder en ongeboren kind worden afgevoerd met de ziekenwagen [lees verder]

Grasduinen in kunst en cultuur

Recensie Pieter Van den Bossche - 19/02/2021
Geen dankbaarder genre dan het essay om boeken, theater en films te bespreken. Dat weet Daniel Mendelsohn, de kale classicus uit de Verenigde Staten, ook. Hij maakt dan ook graag van de gelegenheid gebruik om ons, zijn Nederlandstalige lezers, in zijn nieuw boek Pijn en genot een intieme inkijk te bieden [lees verder]

De middeleeuwen zijn nog niet voorbij

Recensie Pieter Van den Bossche - 13/02/2021
Een hartverscheurend experiment in het secundair onderwijs. Laat leraars geschiedenis kiezen tussen lesgeven in het tweede of in het derde jaar. De dankbare, want zo sterk tot de verbeelding sprekende oudheid versus de val van het West-Romeinse rijk. Atheense democratie (Akropolis! Gouden Eeuw! Homeros!) [lees verder]

Europa grendelt buitengrenzen hermetisch af voor vluchtelingen

Recensie Pieter Van den Bossche - 09/01/2021
Bericht vooraf aan de Doorbraak-lezer: deze recensie kan en zal u met een zeker gevoel van Unheimlichkeit achterlaten. Het uitgangspunt van Timur Vermes’ jongste roman behelst namelijk een vluchtelingencrisis, waarbij het woord ‘vluchtelingen’ voor één keer niet lijdend maar handelend gebruikt [lees verder]

We zijn allemaal kinderen van Apate

Recensie Pieter Van den Bossche - 14/12/2020
Het is gebeurd. Het boerenjaar 2020 wankelt naar zijn einde met enkele spoortjes hoop die gloeien aan de horizon. Er is zicht op een vaccin. Dat zal ervoor zorgen dat het vermaledijde coronavirus binnenkort niet meer dan een onaangename rimpeling zal geweest zijn. En met Biden in het Witte Huis lonkt [lees verder]

De canon van de Romeinen

BlogPieter Van den Bossche - 02/11/2020
Ik zwierf, at sneeuw, had lief en werd vergeten. In negen woorden de essentie van een mensenleven gevat, dus dit moet poëzie zijn. Door de eeuwen heen hebben ontelbaar veel mensen geprobeerd een onuitwisbare indruk te maken op de generaties die nog moesten komen. Slechts enkelen zijn hierin geslaagd. [lees verder]

Propaganda voeren met geschiedenis

BlogPieter Van den Bossche - 31/10/2020
Iedereen die ooit in Vlaanderen naar school ging, ging wel ‘ns op schooluitstap naar Brussel — hoofdstad van ons uit elkaar brokkelende landje — en naar het Jubelpark, waar een gemythologiseerd collectief verleden herdacht wordt. Het opvallendste bouwwerk in het Brusselse park is de in 1905 voltooide [lees verder]

Verdwenen in de nevelen der tijd

BlogPieter Van den Bossche - 18/10/2020
Ambitie: voor de ene een zeer belangrijke en positieve eigenschap, voor de ander synoniem voor ontmenselijking van universele waarden. Ambitieuze mensen hebben duidelijke voor- en tegenstanders. Eén constante komt echter bij iedereen terug: de dood. Hoe het ook loopt, sterven doen we allemaal. Het kerkhof [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.