Van Multatuli tot Bart Van Loo: hoe wereldberoemd zijn onze schrijvers?

Het geluk van Stefan Hertmans op Facebook kon niet op. Zijn War and turpentine, de Engelse vertaling van zijn onvolprezen WO I-familieroman Oorlog en terpentijn, werd door de prestigieuze New York Times bij de ‘The Ten Best Books Through Time’ naar voor geschoven. Het ideale geschenkboek, kortom, om aan buitenlandse vrienden straks cadeau te doen.

23 miljoen Nederlandstaligen

Zoveel Nederlandstalige boeken bezitten die internationale status immers niet. En dit hoeft eigenlijk niet te verwonderen als je weet dat het Nederlands met zijn 23 miljoen moedertaalgebruikers pas de veertig meest gebruikte taal der wereld is. Het Chinees met zijn meer dan 1 miljard native speakers spant de kroon. Het Engels (350 miljoen), het Spaans (250 miljoen), het Hindi (200 miljoen) en het Arabisch (150 miljoen) zijn de andere groottalen.

En toch is het Nederlands binnen de Europese Unie een belangrijke taal. Het komt er met zijn 23 miljoen op de achtste plaats. Het telt meer gebruikers dan alle Scandinavische talen samen. Dat de Noren, Denen en Zweden met hun thrillers overal aanwezig zijn, heeft veel te maken met de succesvolle tv-verfilmingen ervan. De televisuele spin-off van de Nederlandstalige literatuur staat pas in de kinderschoenen. Om maar te zeggen dat de Vlaamse en Nederlandse romanauteurs in Europees en wereldperspectief een bescheiden plaats innemen.

Eigenlijk is de Nederlandstalige literatuur van nature moeilijk vertaalbaar. Ze is immers sinds jaar en dag mondeling van inslag. In de middeleeuwen was Vlaanderen het epicentrum van de literaire activiteit in de Lage Landen met zijn orale literatuur. Die werd bij wijze van geheugensteuntje achteraf in de lokale variant neergeschreven. Verhalen vertellen gebeurde mondeling in (goed) gezelschap. Het bekendste Vlaamse middeleeuwse verhaal, Van den vos Reinaerde, is daarvan het beste voorbeeld. En misschien wel het bekendste Nederlandstalige verhaal in de wereldliteratuur.

Vertellen in geuren en kleuren

Dit satirische rechtbankspel — dat een schalkse omkering was van de maatschappelijke machtsverhoudingen, met de vos Reinaert als schelm die stokken in de wielen stak van het establishment — maakte eeuwenlang school in heel Europa. Van de Roman de Renart in het Franstalige cultuurgebied tot Reineke Fuchs van Goethe in het Duitse. Goethe, die zich nota bene al in 1827 tijdens gesprekken met Eckermann liet ontvallen dat de toekomst aan de wereldliteratuur was, en niet langer aan de nationale literaturen. En Goethe, die alle mogelijke literaire invloeden als een spons opzoog en in eigen werk injecteerde, kon het weten. Hij vertaalde immers niet alleen ‘onze’ Reinaert in het Duits, maar zette zich ook als 70-jarige aan het vertalen van Arabische en Perzische poëzie met zijn West-Östlicher Divan.

Volks vertellen in geuren en kleuren met een schalkse inslag werd met andere woorden het waarmerk van de Vlaamse mondelinge vertelkunst. Ook Tijl Uilenspiegel  van de Franstalige Belg Charles De Coster is eerst en vooral een schelmenverhaal. Het speelt leentjebuur bij de pittoreske vertellingen, zoals die in kroegen en andere openbare plaatsen, te horen zijn.

200 jaar Multatuli

Mondelinge vertelkunst in het Nederlands voerde dus eeuwenlang de boventoon. In haar meest tot de verbeelding sprekende verhalen trok ze ook in het Europese buitenland de aandacht. Pas in de negentiende eeuw ontstaat er zoiets als een Nederlandstalige schriftroman die van in het begin bedoeld is om in stille afzondering te lezen. Max Havelaar, de aanklacht van de 200 jaar geleden geboren Multatuli tegen de koloniale praktijken van de Nederlandse bezetter in Indonesië, is de eerste grote roman die ook buiten onze landsgrenzen voor enige opschudding zorgde.

Toen het Duitse weekblad Die Zeit twintig jaar terug — vlak voor de millenniumwisseling — op zoek ging naar de honderd meest beklijvende Europese romans was Eduard Douwes Dekkers aanklacht tegen de behandeling van de Javaan de enige Nederlandstalige roman die in dat Europees pantheon werd opgenomen. Max Havelaar werd beschouwd  als de Europese evenknie van De hut van oom Tom van de Amerikaanse schrijfster Harriet Beecher Stowe.

De schriftroman in de Nederlandse en zeker Vlaamse letteren is dus een eerder pril genre. En dan vaak nog — zeker in de Vlaamse versie — erg schatplichtig aan die rijke mondelinge traditie van ‘straffe’, sterke verhalen. Nee, wie in het buitenland op zoek gaat naar sporen van Nederlandstalige literaire activiteiten komt dus veeleer terecht in de buitenliteraire vertellingen  van stripauteurs, kinder- en jeugdschrijvers of non-fictieschrijvers die een universele (teken)taal hanteren die wel door iedereen kan worden verstaan.

Van ‘Susu en Weiwei’ tot ‘Jippus et Jannica’

De meest succesvolle Vlaamse strip in het buitenland is Suske en Wiske. Die zorgt tot in China voor weerklank als Susu en Weiwei. Ook de Nederlandstalige kinderliteratuur is een prima exportproduct. Nijntje van Dick Bruna loopt het meeste in de kijker als het over Nederlandstalige literatuur met een globaal appeal gaat. Dat geldt ook voor Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt. Jippus et Jannica verscheen zelfs in het Latijn.

Ook op het vlak van literaire non-fictie mag de Nederlandstalige literatuur gezien worden. Van Het achterhuis van Anne Frank tot De Bourgondiërs van Bart Van Loo en Congo van David Van Reybrouck. En straks meer dan waarschijnlijk ook diens Revolusi, de geschiedenis van Nederlands ex-kolonie Indonesië.

Navolging van Christus

Nederlandstalige boeken over (religieuze) zingeving zijn eveneens vaak in het buitenland gekend. Vooral dan de klassiekers uit het mystieke genre, zoals De navolging van Christus van Thomas a Kempis. Nee, Thomas, was geen Kempenzoon, maar afkomstig uit het Duitse Kempen en later kloosterbroeder in Deventer en Zwolle. Zijn Imitatio Christi — met advies hoe je als christen innerlijke troost vindt én het goede leven — zou na De Bijbel en de Koran het meest gedrukte boek ter wereld zijn!

Ook de wijsheidsliteratuur van humanisten als Erasmus (Lof der zotheid) en Thomas Morus (Utopia), die in hun Latijnse oorspronkelijke versies in Vlaanderen werden gedrukt en hier voor het eerst gepubliceerd, is wereldberoemd. Op dat gebied hebben bepaalde Nederlandstalige spirituele auteurs en hun werken de status van gelijkaardige buitenlandse klassiekers, zoals de Chinese I Tsjing-spreuken of de uitspraken van Confucius.

Opstapje

Wie dus ooit in buitenlands gezelschap gevraagd wordt naar de belangrijkste Nederlandstalige literatuur uit onze geschiedenis is gewaarschuwd. Spirituele boeken of strips vormen een prima opstapje om daarna uit te pakken met het minder bekende, maar des te interessantere literaire werk. Susu en Weiwei of Jippus et Jannica kunnen de smaakmakers zijn om buitenlandse lezers vervolgens opmerkzaam te maken op Les Téméraires van Bart Van Loo, The discomfort of evening (De avond is ongemak) van Marieke Lucas Rijneveld of War and turpentine van Stefan Hertmans.

Oorlog en terpentijn | Stefan Hertmans

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Het verhaal van een kleine held in de Grote Oorlog die ervan droomde kunstenaar te worden.Vlak voor zijn dood in de jaren tachtig van de vorige eeuw gaf de grootvader van Stefan Hertmans zijn kleinzoon een paar volgeschreven oude cahiers. Jarenlang [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.