Vaders en zonen

Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe hun relatie met ups en downs hun beider leven heeft gemarkeerd. De ‘herfstvaderreis’ is de kapstok van dit epistolair verhaal, maar er valt gelukkig meer te beleven dan een randonnée langs Romeinse wegen.

Aforistisch scheermes

Nee, een kafkaiaanse afrekening met de afwezige, autoritaire vader is Dag vader, van Sam De Graeve zeker niet geworden. Maar een heiligenleven, zoals dat in moederromans van Tom Lanoye (Sprakeloos) of Erwin Mortier (Gestameld liedboek) het geval was, is het gelukkig ook niet geworden. De Graeve vermijdt de valkuil van beate bewondering of melig mededogen. Meer nog: hij gaat de stekelige passages zeker niet uit de weg.

Dat hij als prille tiener op een blauwe maandag zonder boe of ba door zijn vader in een internaat werd afgezet, heeft er bij zoonlief diep ingehakt. ‘Ik hield van priesters tot ik ze leerde kennen. Onbekend is bemind.’

Met een aforistisch scheermes weet De Graeve in twee rake zinnen telkens weer de puntjes op de i te zetten. Dat is de grote sterkte van deze literaire brief. Tussen neus en lippen vertelt de zoon zijn waarheid, die nu eens melancholisch meandert tussen de Engelse dorpjes waar vader en zoon voorbij wandelen maar dan plots toeslaat.

Overroepen natuur

Dat hij zich nu vijf jaar na datum van de pelgrimage tot de bijna tachtigjarige vader richt, heeft in eerste instantie te maken met diens spoedopname in het ziekenhuis, ‘Moeder vroeg me om niet ongerust te zijn, een teken om ongerust te worden,’ maar evengoed met de vijftigjarige verjaardag van de zoon in het verschiet. In het midden van een leven wordt vaak een eerste keer de balans opgemaakt.

In het geval van De Graeve is die zuurzoet. Op een lichtvoetige toon zet hij zijn jeugd in het zonnetje toen hij met zijn beide broers en ma en pa op reis trok van Duitsland tot Mexico. Aan de grote harige spinnen in het Mexicaanse zwembad houdt De Graeve nog altijd slechte herinneringen over. In zijn heldere, gepointeerde stijl klinkt dit dan als volgt, ‘Ik omarm veel in het leven, maar natuur vind ik overroepen. Zeker als ze beweegt.

Gevatte maximes

Later werd hij onder zachte dwang van vader Jan tot driemaal toe op taalbad gestuurd, eerst naar de Ardennen om Frans te leren, ‘Het begon met Frans, zoals wel vaker bij flaminganten.’ Daarna naar Duitsland en Engeland.

Uiteindelijk ging De Graeve junior Germaanse filologie studeren en kwam hij terecht in Berlijn om er de Nederlandstalige literatuur verder uit te spitten. Het begin van zijn levenslange liefde voor de Duitse interbellum-auteur Erich Kästner, ‘meester in het vatten van een levensvisie in aforismen,’ aldus De Graeve.

Daarmee geeft hij terloops een zelfportretje. De Graeve spiegelt zich aan Kästners alerte no nonsense-stijl vol gevatte maximes. Zoveel is duidelijk. Hij kan het niet laten om zijn lievelingsspreuk van de Duitse meester in het origineel te doen weerklinken, ‘Ob Sonnenschein, ob Sterngefunkel / Im Tunnel bleibt es immer dunkel.’

Dat De Graeve niet altijd zo tobberig-poëtisch overkomt, wordt duidelijk wanneer hij een hilarische uitspraak van de feministe Germaine Greer optekent, ‘A woman needs a man like a fish needs a bicycle.’

Geen vluchtwegen

Op elke bladzijde streep je als lezer monkelend dergelijke pareltjes aan. Maar De Graeve is ook niet te beroerd om zichzelf te laten zien, ‘Ik houd wel van situaties waarin geen vluchtwegen zijn, of lijken te zijn. Een wandeling, een huwelijk, het leven.’ Hoewel, zoals al aangegeven, de manier waarop zijn vader hem destijds in het internaat dropte – op 29 januari 1983 heet het heel expliciet – hem blijvend getekend heeft.

Zonder diens naam te noemen, vertelt hij er onmiddellijk bij dat zijn papa toen bezoek had gekregen van zijn ‘baardige vriend de hoofdredacteur.’ Jan ‘Ian’ De Graeve was huiscartoonist van Knack.

Niet moeilijk om hier dus de legendarische Frans ‘Sus’ Verleyen te herkennen die in enkele pennentrekken door De Graeve junior te kijk wordt gezet. ‘Hij, een man met ongetwijfeld vele principes, waarvan één dat je maar beter nooit een ander aan het woord laat. Schubert zingend, op een volgehouden toon van zelfvoldaanheid.’

Volstrekt onverdacht

De Graeve, die op een blauwe maandag ooit nog hoofdredacteur was van Humo, maakte vooral furore als eindredacteur van De slimste mens. En ook daar laat hij even in zijn ziel kijken.

‘Ik schreef jaren voor een televisiequiz en dat leerde me dat elke generatie haar kennis heeft. Heel veel gaat verloren. […] Is het een opmonterend idee te denken dat de wereld opnieuw geboren wordt?’

Blijkt dat een stagiaire op de redactie ooit informeerde naar het telefoonnummer van Stijn Streuvels. En blijkt ook dat De Graeve zelf nog verre familie is van de ‘Nietzsche-lookalike’ en bij hem als ukkie op schoot mocht zitten, ‘een toen nog volstrekt onverdachte handeling.’

‘De voormalige bakker signeerde het portret dat je van hem gemaakt had. Het heeft nu een plaatsje in ons huis, ik mag er graag naar kijken.’

Koesterboekje

Er valt dus heel wat te beleven in deze verraderlijk lichtvoetige brief. Nadat hij in 2009 met Reizen met dochters al bewees dat hij een scherpe pen heeft, doet hij dit nu met des te meer gerijpt talent. Toen ging hij als vader en bijna veertigjarige de hort op met zijn beide dochtertjes. Eerst met de jongste van amper vier jaar, al liftend naar Santiago de Compostella. Daarna met het vliegtuig naar Portugal met de oudere zus.

Vandaag keert hij dus de rollen om en kijkt hij op de drempel van zijn vijftigste verjaardag naar zijn bejaarde vader. Maar het verdict blijft uiteindelijk hetzelfde, ‘Het is een groot geluk te zwijgen met wie men graag ziet.’ Dag vader, is een boekje om te koesteren.

Dag vader, | Sam De Graeve

Hardback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Jan De Graeve maakte met zoon Sam een reis langs de 117 kilometer lange muur die keizer Hadrianus een slordige 1900 jaar geleden liet bouwen in Brittania. Een wandeltocht van een zeventiger en een veertiger, een vader en zijn zoon. Tijd zat om het te hebben over [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.