Vaders en zonen

Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe hun relatie met ups en downs hun beider leven heeft gemarkeerd. De ‘herfstvaderreis’ is de kapstok van dit epistolair verhaal, maar er valt gelukkig meer te beleven dan een randonnée langs Romeinse wegen.

Aforistisch scheermes

Nee, een kafkaiaanse afrekening met de afwezige, autoritaire vader is Dag vader, van Sam De Graeve zeker niet geworden. Maar een heiligenleven, zoals dat in moederromans van Tom Lanoye (Sprakeloos) of Erwin Mortier (Gestameld liedboek) het geval was, is het gelukkig ook niet geworden. De Graeve vermijdt de valkuil van beate bewondering of melig mededogen. Meer nog: hij gaat de stekelige passages zeker niet uit de weg.

Dat hij als prille tiener op een blauwe maandag zonder boe of ba door zijn vader in een internaat werd afgezet, heeft er bij zoonlief diep ingehakt. ‘Ik hield van priesters tot ik ze leerde kennen. Onbekend is bemind.’

Met een aforistisch scheermes weet De Graeve in twee rake zinnen telkens weer de puntjes op de i te zetten. Dat is de grote sterkte van deze literaire brief. Tussen neus en lippen vertelt de zoon zijn waarheid, die nu eens melancholisch meandert tussen de Engelse dorpjes waar vader en zoon voorbij wandelen maar dan plots toeslaat.

Overroepen natuur

Dat hij zich nu vijf jaar na datum van de pelgrimage tot de bijna tachtigjarige vader richt, heeft in eerste instantie te maken met diens spoedopname in het ziekenhuis, ‘Moeder vroeg me om niet ongerust te zijn, een teken om ongerust te worden,’ maar evengoed met de vijftigjarige verjaardag van de zoon in het verschiet. In het midden van een leven wordt vaak een eerste keer de balans opgemaakt.

In het geval van De Graeve is die zuurzoet. Op een lichtvoetige toon zet hij zijn jeugd in het zonnetje toen hij met zijn beide broers en ma en pa op reis trok van Duitsland tot Mexico. Aan de grote harige spinnen in het Mexicaanse zwembad houdt De Graeve nog altijd slechte herinneringen over. In zijn heldere, gepointeerde stijl klinkt dit dan als volgt, ‘Ik omarm veel in het leven, maar natuur vind ik overroepen. Zeker als ze beweegt.

Gevatte maximes

Later werd hij onder zachte dwang van vader Jan tot driemaal toe op taalbad gestuurd, eerst naar de Ardennen om Frans te leren, ‘Het begon met Frans, zoals wel vaker bij flaminganten.’ Daarna naar Duitsland en Engeland.

Uiteindelijk ging De Graeve junior Germaanse filologie studeren en kwam hij terecht in Berlijn om er de Nederlandstalige literatuur verder uit te spitten. Het begin van zijn levenslange liefde voor de Duitse interbellum-auteur Erich Kästner, ‘meester in het vatten van een levensvisie in aforismen,’ aldus De Graeve.

Daarmee geeft hij terloops een zelfportretje. De Graeve spiegelt zich aan Kästners alerte no nonsense-stijl vol gevatte maximes. Zoveel is duidelijk. Hij kan het niet laten om zijn lievelingsspreuk van de Duitse meester in het origineel te doen weerklinken, ‘Ob Sonnenschein, ob Sterngefunkel / Im Tunnel bleibt es immer dunkel.’

Dat De Graeve niet altijd zo tobberig-poëtisch overkomt, wordt duidelijk wanneer hij een hilarische uitspraak van de feministe Germaine Greer optekent, ‘A woman needs a man like a fish needs a bicycle.’

Geen vluchtwegen

Op elke bladzijde streep je als lezer monkelend dergelijke pareltjes aan. Maar De Graeve is ook niet te beroerd om zichzelf te laten zien, ‘Ik houd wel van situaties waarin geen vluchtwegen zijn, of lijken te zijn. Een wandeling, een huwelijk, het leven.’ Hoewel, zoals al aangegeven, de manier waarop zijn vader hem destijds in het internaat dropte – op 29 januari 1983 heet het heel expliciet – hem blijvend getekend heeft.

Zonder diens naam te noemen, vertelt hij er onmiddellijk bij dat zijn papa toen bezoek had gekregen van zijn ‘baardige vriend de hoofdredacteur.’ Jan ‘Ian’ De Graeve was huiscartoonist van Knack.

Niet moeilijk om hier dus de legendarische Frans ‘Sus’ Verleyen te herkennen die in enkele pennentrekken door De Graeve junior te kijk wordt gezet. ‘Hij, een man met ongetwijfeld vele principes, waarvan één dat je maar beter nooit een ander aan het woord laat. Schubert zingend, op een volgehouden toon van zelfvoldaanheid.’

Volstrekt onverdacht

De Graeve, die op een blauwe maandag ooit nog hoofdredacteur was van Humo, maakte vooral furore als eindredacteur van De slimste mens. En ook daar laat hij even in zijn ziel kijken.

‘Ik schreef jaren voor een televisiequiz en dat leerde me dat elke generatie haar kennis heeft. Heel veel gaat verloren. […] Is het een opmonterend idee te denken dat de wereld opnieuw geboren wordt?’

Blijkt dat een stagiaire op de redactie ooit informeerde naar het telefoonnummer van Stijn Streuvels. En blijkt ook dat De Graeve zelf nog verre familie is van de ‘Nietzsche-lookalike’ en bij hem als ukkie op schoot mocht zitten, ‘een toen nog volstrekt onverdachte handeling.’

‘De voormalige bakker signeerde het portret dat je van hem gemaakt had. Het heeft nu een plaatsje in ons huis, ik mag er graag naar kijken.’

Koesterboekje

Er valt dus heel wat te beleven in deze verraderlijk lichtvoetige brief. Nadat hij in 2009 met Reizen met dochters al bewees dat hij een scherpe pen heeft, doet hij dit nu met des te meer gerijpt talent. Toen ging hij als vader en bijna veertigjarige de hort op met zijn beide dochtertjes. Eerst met de jongste van amper vier jaar, al liftend naar Santiago de Compostella. Daarna met het vliegtuig naar Portugal met de oudere zus.

Vandaag keert hij dus de rollen om en kijkt hij op de drempel van zijn vijftigste verjaardag naar zijn bejaarde vader. Maar het verdict blijft uiteindelijk hetzelfde, ‘Het is een groot geluk te zwijgen met wie men graag ziet.’ Dag vader, is een boekje om te koesteren.

Dag vader, | Sam De Graeve

Hardback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Jan De Graeve maakte met zoon Sam een reis langs de 117 kilometer lange muur die keizer Hadrianus een slordige 1900 jaar geleden liet bouwen in Brittania. Een wandeltocht van een zeventiger en een veertiger, een vader en zijn zoon. Tijd zat om het te hebben over [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.