Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.

Slapeloos op de trein

Verbeke timmert als schrijfster al twintig jaar aan de weg en ontvangt op dinsdag 10 mei de Ultima 2021 voor literatuur uit handen van Jan Jambon, Vlaams minister-president en minister van Cultuur. Meer dan terecht dat Verbeke deze Vlaamse cultuurprijs, goed voor 10.000 euro, mee naar huis mag nemen. Slaap!, haar debuut uit 2003, was direct bij verschijnen een schot in de roos. Patricia de Martelaere schreef Nachtboek van een slapeloze maar Verbeke gaf het nachtjournaal van haar slapeloze protagoniste extra cachet via conversaties met gelijkgestemde slapeloze zielen. En ze deed dit op een lichtvoetige, natuurlijke manier die je alleen bij de grootsten leest. Vlaanderen had eindelijk een door een vrouw geschreven on-the-road roman.

Koningin van het kortverhaal

Dat ze voor haar eersteling al onmiddellijk de jaarlijkse Debuutprijs won die aan de vooravond van de Boekenbeurs werd uitgereikt, spreekt boekdelen over haar literair natuurtalent. Meer dan twintig buitenlandse vertalingen volgden en Vlaanderen was dus na Kristien Hemmerechts, Margot Vanderstraeten en Patricia de Martelaere eindelijk nog eens schrijfster rijker. Daarna schreef Verbeke gestaag verder en legde ze zich vooral toe op het kortverhaal in plaats van op de roman, ook al publiceerde ze met Reus (2006) en Vissen redden (2009) nog twee romans die echter niet het niveau van Slaap! haalden.

Verbeke trok blijkbaar haar conclusies en ging na het succes van Gras, haar eerste verhalenbundel uit 2007, het literaire kortverhaal cultiveren. Kortverhalen, in de Angelsaksische wereld een belangrijk literair genre, is bij ons niet erg populair en al zeker niet commercieel aantrekkelijk. Daarom was er de laatste jaren misschien minder reuring rond haar schrijfsels. Met Treinen en kamers uit 2021 bracht ze echter een ingenieus gecomponeerde verhalenbundel uit die toch wat aandacht genereerde. Ze liet zich daarbij telkens inspireren door een bekend verhaal uit de wereldliteratuur om daarrond haar eigen actuele vertelling te spinnen: van Gilgamesj en de Odyssee tot Don Quichote en Frankenstein.

Schrijfsters voor vol aanzien

Verbeke was ondertussen immers als kersvers lid van de Vlaamse literaire academie (KANTL) zelf vertrouwd geworden met de literatuurgeschiedenis in het algemeen en die van de Vlaamse letteren in het bijzonder. Het viel haar op dat ook in haar eigen academie nauwelijks of geen plaats was voor schrijvende vrouwen in de literaire canon. Het is sowieso al een schande dat in deze top 50 van de Nederlandstalige letteren slechts vier Vlaamse auteurs met werk van na 1940 zijn opgenomen. Het gaat dan om Hugo Claus, Louis Paul Boon, Ivo Michiels en Willem Elsschot. Laat staan dat er in de canon literatuur van Vlaamse schrijfsters aan bod zou komen. Ja, in de middeleeuwen was er de Brabantse mystica Hadewijch en in de zestiende eeuw prijkt de meer zuurs dan zoets-dichtende Anna Bijns in het literaire pantheon maar voor de rest armoe troef voor de Vlaamse zusters dus.

Verbeke schoot in het gareel en ging via het literaire platform Fixdit, samen met Nederlandse schrijfsters zoals Manon Uphoff, expliciet de trom roeren voor meer aandacht voor schrijfsters. Ze voegde onlangs de daad bij het woord door Een revolverschot, de beste roman van Virginie Loveling, te laten heruitgeven met een toelichting van haar hand. Ondertussen zijn er al een zestal podcasts op Fixdit die vergeten Nederlandstalige schrijvende vrouwen in herinnering brengen. Je hoeft inderdaad geen feminist te zijn om te beseffen dat vrouwen binnen onze letteren maar karig aan bod kwamen. Buiten Kristien Hemmerechts werden slechts weinige schrijfsters blijkbaar voor vol aangezien, zeker na hun dood.

Van Maria Rosseels tot Rita Demeester

Wie kent nog het oeuvre van Maria Rosseels bijvoorbeeld? In zekere zin effende zij met haar vrijgevochten romans het pad voor Hemmerechts en Verbeke. Ik was een christen is een voorstudie als het ware voor Elizabeth Finch van de grote Julian Barnes. Akkoord dat Barnes de betere schrijver is maar Rosseels’ existentalistische ideeënroman doet ook heel wat met het controversiële ingrijpen van de 4de-eeuwse Romeinse keizer Julianus de Afvallige (de Apostaat) die het christendom tevergeefs opnieuw probeerde in te ruilen voor het traditionele Romeinse veelgodendom.

Na Rosseels was er Loeki Zvonik, wiens Hoe heette de hoedenmaker? gelukkig ook onlangs weer boven water kwam. Het vaak versmade en onder anderen door Tom Lanoye verguisde therapeutische schrijven van Mireille Cottenjé is zeker een voetnoot waard. Om nog maar te zwijgen van coryfeeën als Patricia de Martelaere, de beste Nederlandstalige essayiste tout court, en Rita Demeester, die nog voor Verbeke het genre van het kortverhaal in de Vlaamse letteren salonfähig maakte.

Literair handwerk doorgeven

Naast haar engagement voor de vrouwelijke letteren, geeft Verbeke haar literair handwerk via schrijfcursussen nu ook door aan de volgende generaties. Ze ging dit academiejaar als lesgeefster creatief schrijven aan de slag bij de KU Leuven. In samenwerking met de faculteit informatica zette ze daarbij een origineel project op: hoeveel artificiële intelligentie (AI) kan de literatuur gebruiken? Kan een roman door AI worden geschreven? Ze nam zelf de proef op de som en voedde de digitale algoritmes met haar eigen teksten om te achterhalen of een dergelijk geïnspireerd AI-systeem een tekst à la Verbeke zou kunnen maken. Niet helemaal. Oef!

Toegegeven, dergelijke digitale spelletjes staan nog niet direct garant voor literaire kwaliteit. Maar het siert Verbeke dus dat ze de grenzen van de literatuur wil aftasten en dat ze daarbij enkele blinde vlekken – zoals de over het hoofd geziene vrouwelijke auteurs – een plaats geeft naast haar eigen schrijverij. Het gevaar is wel dat haar engagement het eigen werk gaat overschaduwen. Benieuwd of Verbeke de komende jaren er ook in zal slagen om als eigenzinnige literaire auteur van kortverhalen haar ding te blijven doen.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.