Toasten op de wereldliteratuur

Het begon in Spanje op de naamdag van Sint-Joris. Catalaanse mannen gaven hun partner een roos en die bedankte zijn wederhelft zowaar met een boek. Dat Miguel Cervantes, eerste echte romanschrijver met de satirische ridderroman Don Quichot op 23 april 1616 stierf, gaf het boekengeefgebaar des te meer ridderlijke grandeur. Toen bleek  dat ook William Shakespeare op exact diezelfde dag  van hetzelfde jaar als Cervantes gestorven was, plakte UNESCO op 23 april het label van ‘Wereldboekendag’.

Een nieuwe pr-campagne voor het boek was geboren. Ook in Vlaanderen waar in precoronatijden ooit een heus boekenbal met alle boekenbobo’s plaatsvond. Best leuk om er als criticus te worden uitgescholden door een schrijver boven zijn theewater, of om er te dansen met de belle van het bal.functio

Van wereld- naar glokale literatuur     

Maar hoe staat het met de wereldliteratuur vandaag? Johann Wolfgang Goethe liet zich al in 1827 –  meer  dan twee eeuwen na de dood van Spaans nationaal auteur Cervantes dus – tegenover Johann Peter Eckermann ontvallen dat de toekomst aan de wereldliteratuur was en niet langer aan de nationale literaturen. En Goethe, die alle mogelijke literaire invloeden als een spons opzoog en in eigen  werk injecteerde, kon het weten. Hij vertaalde immers niet alleen ‘onze’ Reinaert in het Duits (Reineke Fuchs) maar zette zich ook als zeventigjarige aan het vertalen van Arabische en Perzische poëzie met zijn West-Östlicher Divan.

De globalisering van de letteren die Goethe zag aankomen, is ondertussen al lang een vanzelfsprekende realiteit maar zorgt ook voor veel schaduwkanten. Je hoeft geen Franse chauvinist te zijn om vast te stellen dat onze boekhandels en de al te de schaarse boekenbijlagen die nog overblijven, overspoeld worden door Engelstalige (al dan niet vertaalde) importliteratuur die de aandacht voor de Nederlandstalige en Vlaamse letteren meer en meer wegdrukt. Stefan Van Den Broeck, zoon van schrijver Walter, en onlangs nog Doorbraak-medewerker Manu Van der Aa luidden de alarmklok over de alsmaar krimpende belangstelling voor onze literatuur in de media. Als je inderdaad kijkt naar de Engelse en Amerikaanse recensiecultuur, is het huilen met de pet op voor de Europese, laat staan Nederlandstalige en Vlaamse auteurs die er nauwelijks en meestal niet aan bod komen terwijl hier dus net het omgekeerde blijkt.

Beleidskeuze van sluiswachters

Veel hangt natuurlijk af van de gatekeepers in het mediaculturele circuit. Bewust al dan niet aandacht schenken  aan Vlaamse en Nederlandse literatuur en non-fictie is wel degelijk een beleidskeuze. Misschien zouden we op deze Wereldboekendag het beter hebben over glokale literatuur: universele verhalen die vanuit een lokale context opwellen, zeg maar. Maar toegegeven: ‘glokaal’ is een bijzonder lelijke contaminatie waarop niet kan worden gedanst. We zullen het dus nog even met de Wereldboekendag moeten blijven doen, en er daarbij zelf een lokale insteek aan geven.

Leve de klassiekers?

Over lokale insteek gesproken: het Brugse Gezelle-museum moet er aan geloven volgens de plaatselijke schepen van Cultuur. Na 94 jaar gaan de deuren straks dicht wegens te weinig bezoekers. De herinrichting van Gezelles geboortehuis in 2011 was op zijn zachtst gezegd  geen succes. Het goudkleurige standbeeld van de zelfverliefde Jan Fabre in het tuintje ging met alle aandacht lopen terwijl Gezelle zelf er bekaaid van afkwam.

Schrijnend dat Vlaamse cultuurbeleidsmensen niet de spankracht van de eigen cultuur kunnen inschatten. Het zou toch voor de hand  liggen om Gezelles geboortehuis om te turnen tot een Brugs literatuurhuis met aandacht voor de dominante rol van de Brugse rederijkersscène voor de Vlaamse middeleeuwse literatuur (zie: het Egidiusliedin het Gruuthuusemanuscript) tot en met Georges Rodenbach (Bruges la morte), Gezelle zelf, Hugo Claus en Pieter Aspe. Hoog tijd dus dat good old Jozef Deleu in De Standaard van 17 april opriep om tegen die ‘verwerpelijke beslissing’ te protesteren: ‘Er is voldoende creativiteit in Vlaanderen om van het Gezellemuseum een aantrekkelijke parel te maken, waar onze “helderste zanger” werd  geboren.’ Ook emeritus hoogleraar middeleeuwse literatuur Frank Willaert maakte bij wijze van originele aanklacht fluks een video over de miskenning van Vlaanderens beste dichter: ‘Men kent u niet in ’t eigen land’.

wereldliteratuurMarc Ryckaert | Wikimedia Commons

Het geboortehuis/museum van Guido Gezelle in Brugge.

Wie ziet hoe Hugo De Greef en Sigrid Bousset  van het Herman Teirlinck-huis in Beersel een bruisend literatuurhuis wisten te maken, die kan daar inspiratie genoeg vinden om in Brugge iets gelijkaardigs in de steigers te zetten. Trouwens, de poëziezomer van Watou werd toch ook gereanimeerd?

Bart Van Loo (her)ontdekt de klassiekers

Of kijk naar de visionaire manier waarop Bart Van Loo op zijn Facebookpagina animo creëert om onze Nederlandstalige en Franse klassiekers te (her)lezen. Van Loo, auteur van het onvolprezen De Bourgondiërs, leerde zijn volk weer kennismaken met de aartsvaders van de Lage Landen. Wie hem ooit aan het werk zag en hoorde bij De Wereld Draait Door, die weet dat Van Loo als de beste lesgever enthousiast én onderlegd kan doceren.

Van Loo wil niet zichzelf of het eigen werk in het zonnetje zetten, maar in de regel Vlaamse klassiekers, zoals het ontroerende gedicht ‘De kern van alle dingen’ van Felix Timmermans. Van Loo heeft blijkbaar iets met de goede Fee, zoals wijlen Gaston Durnez en Frans ‘Sus’ Verleyen dat ook hadden. Van de tien literaire portretten die hij ondertussen postte, zijn er immers twee gewijd aan Timmermans, maar ook Willem Elsschot, Hans Andreus, Judith Herzberg en natuurlijk Jean-Jacques Rousseau zijn van de partij. Benieuwd of Van Loo in postcoronatijden straks misschien ook op papier zal uitpakken met zijn passie voor de Lierse vertelvirtuoos.

Ondertussen doet Van Loo een warme oproep  om niet bij de bol.commers van deze wereld maar bij de boekhandelaar om de hoek je leesvoer in te slaan. De Volkskrant meldde dat één van de drie Nederlandse boekhandelaars ondertussen het water aan de lippen staat en ook de immer optimistische Vé Bobbelyn, directeur VBK België en chef van de belangenorganisatie Boek.be, geeft toe dat het voor de uitgeverijen water hozen is om niet helemaal kopje onder te gaan. Dus: misschien kunnen de mannen in plaats van een roos beter een boek cadeau doen (en vice versa). Denk globaal, koop lokaal!

Cyriel Buysse in het Duits

Van klassiekers gesproken: De biezenstekker van Cyriel Buysse werd door Stijn Vanclooster, samen met collega-vertaler David Schmidhofer, voor het eerst in het Duits vertaald bij Autumnus Verlag. Tachtiger Willem Kloos ontdekte Buysse en zette in het juninummer van De Nieuwe Gids de kolommen open voor Das Kuckukskind, zoals het ongelukkige bastaard-hoofdpersonage nu in het Duits heet. De biezenstekker preludeert op Het recht van de sterkste, die andere bijtende novelle van Buysse waarmee hij definitief zijn plaats op de Vlaamse parnassus veroverde.

Literatuurhistoricus Vanclooster maakte met Ik wensch u de Zon al in 2013, eveneens bij Autumnus, samen met Bert van Raemdonck een boeiende publicatie van de briefwisseling tussen Stijn Streuvels en Karel van de Woestijne.

Hilary Mantels monumentale ‘Cromwell’-trilogie voltooid

Over klassiekers gesproken (bis). Na vijftien jaar heeft Hilary Mantel haar zestiende-eeuwse hoofdpersonage Thomas Cromwell finaliter op het schavot gebracht. Op 6 mei verschijnt de Nederlandstalige versie De spiegel & het licht bij uitgeverij Meridiaan. Het langverwachte laatste deel van Hilary Mantels trilogie over Cromwell beslaat zomaar eventjes 1056 bladzijden en zal 39,99 euro kosten. De spiegel & het licht is het vervolg op Wolf Hall en Het boek Henry. Voor beide historische romans ontving Mantel de Man Booker Prize. Het slotstuk volgt de laatste jaren van Cromwell, die zich tijdens het bewind van de Engelse koning Hendrik VIII vanuit het niets wist op te werken tot diens rechterhand.

wereldliteratuurKarl Drabbe | Doorbraak.be

Het derde en laatste deel van Hilary Mantels Crommwelltrilogie.

Wat aten dictators graag?

In de in 2008 nooit uitgezonden Hitler-aflevering van Plat préféré op VRT bereidde chef Jeroen Meus Hitlers favoriete gerecht in diens Adelaarsnest in Berchtesgaden. Forel in botersaus was blijkbaar het lievelingskostje van de Führer. Afijn, misschien krijgen we het ooit nog te zien als Meus wordt uitgezwaaid. Voorlopig moeten we het doen met Aan tafel bij dictators (uitgeverij Nieuw Amsterdam) van de Poolse auteur Witold Szablowski die de chef-koks van vijf beruchte didactors wist op te speuren: van Fidel Castro, Pol Pot en Saddam Hoessein tot Idi Amin en Enver Hoxa. Wat blijkt? Fidel Castro was dol op speenvarken. Pol Pot kon je wakker maken voor papajasalade. Saddam Hoessein likte z’n vingers af bij het visgerecht masgouf — een voorliefde die hem uiteindelijk noodlottig werd. O ja, het scheen dat Hitler echt verzot was op chocola en zelfs de beste en duurste witte wijnen aanzoette. Jakkes! Geen Niersteiner voor deze boekenjongen op Wereldboekendag maar onvervalste champagne brut graag.

Frank Hellemans voorziet voortaan elke woensdag Nieuws uit Boekenland in de wekelijkse Boekenbrief van Doorbraak.

 

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.