Tegelijk verlost en vernietigd: de laatste week van het Derde Rijk

Adolf Hitler pleegde op 30 april 1945 zelfmoord. Toch duurde het nog acht dagen voordat de Tweede Wereldoorlog in Europa tot een definitief einde kwam. Over die acht dagen in mei schreef de Duitse journalist en publicist Volker Ullrich een bijzonder leesbaar en verrijkend boek. Hij kreeg algemene bekendheid als auteur van een vernieuwende Hitler-biografie in twee flinke boekdelen (2013 en 2018).

Deelcapitulaties

Hitler had grootadmiraal (Groβadmiral) Karl Dönitz tot zijn opvolger benoemd. Deze probeerde in de eerste plaats tijd te rekken om nog zoveel mogelijk soldaten en burgers de kans te geven om te ontkomen aan het Rode Leger. Door her en der tot deelcapitulaties over te gaan, kon hij tijd winnen, totdat de Amerikaanse generaal Eisenhower het op zijn heupen kreeg en de Duitsers tot een volledige capitulatie dwong.

Die vond plaats op 8 mei in Berlijn. Het tijdrekken had de Duitsers toch wel wat opgeleverd. Zo ontsnapten 1,85 miljoen Oostfront-soldaten en een onbekend aantal burgers aan Sovjet-Russische gevangenschap en deportatie. Wel vielen alsnog 1,49 miljoen Duitsers in de handen van het Rode Leger.

Marlene Dietrich

Aan de hand van tijdsdocumenten, dagboekfragmenten en getuigenissen van soldaten, gewone burgers en verkrachte vrouwen  bouwt Ullrich zijn uiterst lezenswaardige boek op. Iedere dag vormt hierbij een apart hoofdstuk. Het boek bestaat uit tientallen paragrafen die ieder apart een weinig of onbekend onderwerp nader uitdiepen en beschrijven. Er gebeurde tijdens die week ongemeen veel. Voor een non-fictieboek bezit Acht dagen in mei een ongewoon spanningsveld. Het boek leest dan ook als een voorbijsnellende trein.

Zo beschrijft hij de dodenmarsen van concentratiekampgevangenen doorheen Duitsland. Een aantal burgers toonde oprecht medelijden met deze sukkels en deelde voedsel en andere zaken uit. De meeste Duitsers bleven echter onverschillig. Een ander thema is de opstand in Praag en de zware gevechten tussen Tsjechische weerstanders en soldaten van de Waffen-SS.

Na hun vertrek betaalden de nog aanwezige Duitse burgers het gelag. Hierbij werden er honderden gelyncht. De Sudetenduitsers zelf vielen ten prooi aan etnische zuiveringen. Zij werden gedwongen hun steden en dorpen, die sinds eeuwen Duits waren, te verlaten en naar de restanten van Duitsland te trekken.

De actrice Marlene Dietrich die samen met Amerikaanse soldaten Duitsland introk, ging op zoek naar haar zus Elisabeth. Zij vond haar in Bergen-Belsen waar ze samen met haar man een grote soldatenbioscoop uitbaatte. Dietrich betaalde haar zus maandelijks een som uit opdat ze zou ontkennen dat ze de zus was van haar.

Zelfmoorden in Demmin

Heel wat Duitsers in de oostelijke gebieden van het Reich leefden in een panische angst voor de komst van de ‘Aziatische horden’. En terecht. De jarenlange propaganda voor de komst van het Sovjetleger deed haar werk. Nergens was die paniek echter groter dan in het Oost-Pruisische stadje Demmin. Honderden vrouwen en meisjes werden verkracht, talloze inwoners werden gedood, woningen leeggeplunderd.

Wat volgde was een massale zelfmoord, in een orde van grootte die in geen enkele andere Duitse stad heeft plaatsgevonden in de slotfase van de oorlog. Deze collectieve paniek leidde tot naar schatting zo’n zevenhonderd zelfmoorden.

De vreselijke Rijnweidekampen

In West-Duitsland waren het vooral  Marokkanen, soldaten van het Franse leger, die zich te buiten gingen aan verkrachtingen en bijzonder gewelddadig gedrag. De Amerikanen stelden hierbij de Franse generaals voor hun verantwoordelijkheid. Daarbij maakten ook deze Amerikanen zich schuldig aan oorlogsmisdaden. Ullrich beschrijft de toestanden in de hongerkampen in de Rijnweidekampen in de zomer van 1945.

De Amerikanen beschouwden het uithongeren van de Duitse krijgsgevangenen in de Rheinwiesenlager als een vorm van heropvoeding. Duizenden gevangenen crepeerden van de honger of bezweken aan allerlei ziekten. Het regende protesten. Op het einde van de zomer werden deze 19 concentratiekampen langs de Rijnoevers opgeheven.

Het IJzeren Gordijn

Dit rijke werk wordt tevens opgefleurd door een reeks korte profielen van onder meer Willy Brandt, Walter Ulbricht, Kurt Schumacher, Wernher von Braun, Konrad Adenauer en Helmut Schmidt.

Uit het boek leren we ook dat niet Winston Churchill de term ‘IJzeren Gordijn’ lanceerde, maar wel was het de Duitse minister van Propaganda, Joseph Goebbels. Die bezigde de uitdrukking al in februari 1945, in een artikel naar aanleiding van de Conferentie van Jalta.

De grote meerderheid van de Duitsers, ook degenen die kritisch tegenover het regime stonden, ervoeren 8 mei 1945 niet als een bevrijding, maar als een ongekende nationale catastrofe. Aldus de opinie van Volker Ullrich. De latere bondspresident Theodor Heuss formuleerde het bondig: ‘Verlost en vernietigd in één’.

Ten zeerste aanbevolen lectuur waaruit heel wat te leren valt. Met veelal onbekende illustraties, eindnoten, bibliografie en register.

Het Getij Acht dagen in mei | Volker Ullrich

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Duizend jaar zou het duren, maar in mei 1945 is de laatste week van het Derde Rijk aangebroken. Hitler heeft zelfmoord gepleegd, de oorlog woedt voort. Tussen Hitlers dood en de capitulatie liggen acht krankzinnige dagen. Even lijkt alles tot stilstand te komen, [lees verder...]

Verschenen. Geen stock meer

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.