Staat van Nederland

‘De Nederlandse apocalyps is nakende, een polderarmageddon onvermijdelijk,’ schrijft de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017 Bas Heijne in zijn boekje Staat van Nederland. ‘Hier zijn Nederlanders, individuen, groepen en bewegingen die veranderingen opeisen, in naam van gelijkheid. En daar zijn groepen en bewegingen die het gevoel hebben dat hen iets wezenlijks wordt afgenomen, dat hun zorgen over het hoofd worden gezien en die hun gevoel van eigenwaarde bedreigd zien. Het gaat om onderliggende politieke tegenstellingen die je nu overal in de wereld almaar groter ziet worden. Het gaat om een harde clash tussen verschillende manieren van naar de wereld kijken, verschillende opvattingen over wat een goede samenleving is. Die kun je wellicht verklaren in sociaal-economische termen, maar de grondtoon is wat mij betreft inmiddels ideologisch: universalisme tegenover nationalisme, gelijkheidsdenken tegenover groepsdenken, het streven naar gezamenlijkheid tegenover identitaire eigenheid. Het zijn visies die steeds vijandiger tegenover elkaar staan – en er is nauwelijks debat. Alle debat, alle strijd, krijgt hier onmiddellijk de trekken van een afrekening in het milieu. Wie deugt. En vooral wie niet deugt.’

Heijne probeert duidelijk te maken hoe de tweedeling die in Nederland onoverbrugbaar lijkt te worden is ontstaan en hoe die opgelost zou kunnen worden.

‘Het is steeds dezelfde dynamiek: er ligt een reële maatschappelijke kwestie, een betrokkene of verantwoordelijke spreekt zich erover uit – en daarna wordt alles meteen in het persoonlijke getrokken, waardoor het vanaf dat moment enkel nog gaat over wie er deugt. Alle verbale middelen zijn inmiddels toegestaan, uit naam van de morele verontwaardiging. Waarom gaat het in Nederland vrijwel iedere dag over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, over wat je mag zeggen en waarom je het mag zeggen – en vrijwel nooit over het gebrek aan een echt politiek debat? Want hoewel de ideologische tegenstellingen in de samenleving steeds scherper gemarkeerd worden, blijft het maatschappelijke debat daarover uit. Dat is geen typisch Nederlands verschijnsel; ook elders wordt de teloorgang van het publieke debat betreurd.’

‘Kijk om je heen,’ schrijft Heijne, ‘en dan zie je dat er in Nederland best veel goed gaat, ook tussen mensen onderling. Meestal worden er dan enigszins triomfantelijk lijstjes bijgehaald waarin Nederland altijd verrassend goed scoort als het gaat om vrijheid, welvaart en geluk.’

Heijne heeft gelijk. Nederland is een van de weinige landen in de wereld met een triple-A status en de werkloosheid bijvoorbeeld is van december 2015 tot december 2016 gedaald van 6,6% naar 5,4% van de beroepsbevolking. In 2017 is er een begrotingsoverschot van 0,2% in plaats van het gebruikelijke tekort in de Rijksbegroting. Het World Happiness Report geeft de Nederlanders de 7de plaats, na Zwitserland, de Scandinavische landen en Canada. In de Vrijheid-van-meningsuiting lijst van de Reporters without Borders staat Nederland op de 2de plaats, na Finland.

‘Men is in Nederland vaak grotendeels tevreden tot zeer tevreden over zijn eigen leven, maar waar het op de samenleving aankomt, is men diep pessimistisch. Het gaat om verschillende opvattingen over wat Nederland moet zijn.’

‘Het publieke en ook het politieke debat lijken inmiddels geheel in dienst te staan van het vertolken van twee emoties: hoon en ontsteltenis.’

‘Geert Wilders’, schrijft Heijne, ‘heeft in zijn gehele carrière als zelfstandig politicus bij mijn weten nog nooit ergens positief over gesproken – de Efteling en de smurfen daargelaten. Bar weinig mensen, dat laat iedere peiling opnieuw zien, zien in hem een safe pair of hands. Zijn taal schept een parallel universum dat volkomen losstaat van de politieke en maatschappelijke werkelijkheid. Het is geen stevige oppositie binnen de politiek, het is de afwijzing van het gehele politieke bestel. Wilders’ taal is zijn eigen cordon sanitaire, een permanente verbale high van woede en wraakzucht. Een Nederlandse regering verdient een stevige, echte oppositie. Een democratie vereist geloof in de democratie. De onvrede van de zogenaamde “bezorgde burger” die zich niet gehoord en gezien voelt, vertaalt zich in sociale media al te vaak in uitzinnige hatelijkheden, doodsverwensingen en bedreigingen, en in een nietsontziende afwijzing, die vaak racistische trekken heeft. Inmiddels worden de breuklijnen in de samenleving steeds dieper getrokken, is men steeds meer geneigd zich terug te trekken binnen de eigen groep en zich in het publieke debat hooguit sterk te maken voor de eigen opvatting of meer nog: het eigen belang.’

Heijne pleit voor een fundamenteel maatschappelijk debat. ‘De vraag is niet: Wie zijn wij? De vraag is: wie willen wij zijn?’

Inmiddels heeft de journalist Joris Luyendijk het initiatief genomen voor zo’n fundamenteel debat. Samen met het Algemeen Dagblad, de bij haar aangesloten regionale kranten, de omroep Wij Nederland WNL en de website de Correspondent is hij ‘Kunnen we praten? Want ook Nederland valt uiteen’ gestart. Uitgeverij AtlasContact zal hiervoor een begeleidend boekje op de markt brengen.

Met ‘Hoe vaak voer jij nog politieke gesprekken met iemand waar je het écht niet mee eens bent? Het is alsof we het verleerd zijn: zonder ruzie een gesprek voeren over onze politieke verschillen,’ introduceerde Luyendijk zijn project. ‘Het is lang geleden dat we in ons land zo tegenover elkaar stonden. In de media, de Tweede Kamer en helemaal op internet lijkt het bijna alsof we het gewoon verleerd zijn: zonder ruzie een gesprek voeren over onze verschillen. Bijna niemand is gelukkig met deze verharding. Wat doen we eraan?’ Drie weken lang kan iedereen via kunnenwepraten.nl mee doen. ‘Hier wisselen we geen meningen, maar ervaringen uit. Geen debat, maar een gesprek,’ schrijft Luyendijk. ‘Het doel is simpel: mensen in hun eigen woorden aan het woord laten, zodat we beter van elkaar gaan snappen hoe we in de wereld staan. Laten we onze ervaringen uitwisselen. Wie weet wat we ontdekken.’

Heijne en Luyendijk hebben gelijk. Zo kan het niet langer.

 

Staat van Nederland | Heijne Bas

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

De vraag is niet: wie zijn wij?De vraag is: wie willen we zijn?Over Bas Heijne, schrijver en columnist:"De scherpste pen van NRC Handelsblad zoekt constant naar ongerijmdheden in het debat, geeft links zowel als rechts ervan langs, maar kan [lees verder...]

Definitief teruggetrokken

Meer berichtjes van Henk Jurgens

Het DNA van Nederland

BlogHenk Jurgens - 21/10/2017
Nederland kent een ‘protocol stranding levende grote walvisachtigen,’ schrijft Jan Renkema in zijn geinig boekje Het DNA van Nederland. Dat moet wel, want stel dat er een dolfijn aanspoelt, dan moet je als Nederlander toch weten wie er wat moet doen. En een dakkapelletje op je eigen huis? Dan ben [lees verder]

De nieuwe politiek van Europa

BlogHenk Jurgens - 01/10/2017


In zijn boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ analyseert de Nederlandse hoogleraar en publicist Luuk van Middelaar de Europese Unie. Van Middelaar is een insider. Tussen 2010 en 2015 was hij stafmedewerker van Herman van Rompuy, de voorzitter van de Europese Raad. Met een schep fileermes [lees verder]

Dirk Rochtus’ nieuw boek over Duitsland

BlogHenk Jurgens - 11/09/2017
‘Het is over de macht van Merkel, van Duitsland, van Merkel-land dat dit boek gaat,’ schrijft Rochtus in de inleiding van zijn nieuwe boek Duitsland. De macht van Merkel. ‘Duitsland en Europa zullen nooit meer hetzelfde zijn als toen er nog geen Frau Merkel te bespeuren viel.’ Zijn nieuwe boek [lees verder]

In het land van de eeuwige zomer

BlogHenk Jurgens - 23/06/2017
Els Snick vertaalde een aantal van Roth’s reportages en impressies uit Frankrijk en maakte er een mooi boekje van. Verhaaltjes om te proeven, even van te genieten, weg te leggen en dan toch maar weer ter hand te nemen. Els Snick vertaalde zijn reportages in prachtig Nederlands.
Een voorbeeld? [lees verder]

Dada in België

BlogHenk Jurgens - 30/05/2017
Een aantal tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Zwitserse Zürich aangespoelde kunstenaars verenigden zich rond het cabaret Voltaire tot dada. Al gauw werd ‘Dada’ een geuzennaam voor allerlei groepjes schrijvers en kunstenaars die de beeldende kunst en de literatuur radicaal wilden vernieuwen. In [lees verder]

De Europese Spagaat

BlogHenk Jurgens - 30/04/2017
‘De klokken van Rome luidden op volle kracht, de geboorte van een nieuw Europa begroetend,’ zei Paul Henri Spaak over de ondertekening van het Verdrag van Rome op 25 maart 1957. ‘Mijn emotie, mijn vreugde, mijn hoop vermengden zich. Ik sprak een lyrische rede uit.’ Nu, zestig jaar later is ‘Europa’ [lees verder]

Toneelwetten voor politici

BlogHenk Jurgens - 29/04/2017
De Nederlander Boris van der Ham is zowel acteur als politicus. Hij is opgeleid aan de toneelacademie in Maastricht en zat van 2002 tot en met 2012 voor D66 in de Tweede Kamer. In een charmant boekje heeft hij een aantal toneelwetten beschreven die ook voor de politiek gelden.
‘Eens in de zoveel [lees verder]

De populistische revolutie

BlogHenk Jurgens - 31/03/2017
Hans Wansink, journalist bij de Volkskrant, heeft er een boek over geschreven. ‘De centrale boodschap van elke populistische beweging luidt: “De politiek is van ons, het soevereine volk heeft het recht op directe zeggenschap over het beleid. Maar we worden van de macht uitgesloten door corrupte politici [lees verder]

Staat van Nederland

BlogHenk Jurgens - 25/02/2017
‘De Nederlandse apocalyps is nakende, een polderarmageddon onvermijdelijk,’ schrijft de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017 Bas Heijne in zijn boekje Staat van Nederland. ‘Hier zijn Nederlanders, individuen, groepen en bewegingen die veranderingen opeisen, in naam van gelijkheid. En daar zijn [lees verder]

De keuze van D66

BlogHenk Jurgens - 04/02/2017
Nederland heeft op dit ogenblik 81 politieke partijen die zich allen aan een kansje gaan wagen bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Globaal zijn ze in drie categorieën in te delen: traditionele ideologische partijen; one-issue partijen zoals 55+ en de Partij voor de Dieren; populistische partijen [lees verder]

Vooruitgang

BlogHenk Jurgens - 31/01/2017
Niet alleen minkukels proberen de wereld een ernstige crisis aan te praten, ook de media doen daar lustig aan mee. In een verfrissende bui van zelfreflectie heeft de redactie van het Duitse televisieprogramma ARD-Monitorin haar uitzending van afgelopen 19 januari de talkshows van ARD en ZDF kritisch [lees verder]

Duitsland op het spoor

BlogHenk Jurgens - 18/01/2017
In de herfst van 2015, tussen het Wir schaffen das van Angela Merkel en de aanrandingen tijdens de Silvesternacht in Keulen, reisde Els Snick door Duitsland, in de voetsporen van haar geliefde schrijver Joseph Roth. Nee, niet in zijn voetsporen maar met Roth als haar inspiratiebron ging Snick op reis [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.