Srebrenica revisited

Tijdens de val van Srebrenica was Joris Voorhoeve in Nederland minister van Defensie. Aan de hand van zijn aantekeningen die hij toen dagelijks maakte, heeft hij in zijn nieuwe boek Veilige Gebieden de gebeurtenissen die leidden tot de val van Srebrenica minutieus beschreven.

Vanaf mei 1992 tot en met mei 1995 leidde Naser Orić in Srebrenica het Bosnische regeringsleger. Naar de vallei waren veertigduizend Bosnikken, Bosnische moslims gevlucht. Op de heuvels rond de vallei lag het Bosnisch-Servische leger onder commando van Ratko Mladić. De Verenigde Naties hadden Srebrenica tot ‘safe area’ verklaard, tot ‘veilig gebied’. Er waren blauwhelmen gestationeerd, VN-militairen die alleen al door hun aanwezigheid er voor zouden moeten zorgen dat het gebied niet aangevallen werd, ‘deterrence by presence’. Nauwkeurig omschreven had de Veiligheidsraad het niet. De blauwhelmen beschikten niet over een mandaat om de safe area zo nodig met geweld te verdedigen. ‘De gedachte dat hierdoor veiligheid werd geschapen bleek een illusie,’ noteert Voorhoeve.
De blauwhelmen in Bosnië maakten deel uit van de UNFROPOR, de United Nations Protection Force. In januari 1994 nam Dutchbat de taken van de Canadezen over.
‘Twee jaar lang keek UNPROFOR toe hoe Orić en zijn mannen vanuit een zogenaamde gedemilitariseerde stad tientallen Servische dorpen in de omgeving aanvielen, op zoek naar eten en wapens voor de uitgehongerde enclave,’schrijft Voorhoeve. ‘ In het voorbijgaan sneden ze honderden Serviërs de keel door. Een video-opname van Serviërs die hij met zijn mes had onthoofd, toonde Orić trots aan buitenlandse journalisten. Orić gewapende eenheden ondernamen gewelddadige operaties tegen het Bosnisch-Servische leger in Oost-Bosnië. Minstens vijftig Bosnisch-Servische dorpen en nederzettingen in de gemeenten Bratunac, Srebrenica en Skelani werden platgebrand of op andere manieren vernietigd, met duizenden Bosnisch-Servische vluchtelingen als gevolg. Filmopnames die hij zelf liet maken, laten zien dat tijdens de viering van het Servisch-orthodoxe kerstfeest een dorp werd geplunderd, waarbij minstens honderd Bosnisch-Servische burgers de dood vonden.’
In juli 2008 werd Naser Orić in hoger beroep door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag wegens gebrek aan bewijs vrijgesproken. Dit jaar werd hij in Zwitserland op verzoek van Servië en Bosnië gearresteerd. Op 25 juni 2015 leverde Zwitserland hem aan Bosnië-Herzegovina uit.

‘De Nederlandse militairen zouden zich bij een aanval door de Serviërs in een hopeloze positie bevinden. De enclave was militair onverdedigbaar. Maar de blauwhelmen konden de enclave ook niet verlaten; dan zouden ze de Serviërs de vrije hand geven ten aanzien van de moslimbevolking.
Het beste is gewoon te blijven doen wat Dutchbat deed, namelijk langs de bestandslijnen patrouilleren en beide partijen tot matiging bewegen, en daarmee de internationale onderhandelaars steunen die een vredesakkoord trachtten te bereiken. De aanwezigheid van Dutchbat had als positief effect dat de humanitaire hulverlening aan de burgerbevolking beter verliep dan zonder de aanwezigheid van blauwhelmen.’
Wel was de Nederlandse regering door de VN herhaaldelijk verzekerd dat Dutchbat vanuit de lucht beschermd zou worden. Op 27 januari 1994 had de secretaris-generaal van de VN Boutros-Ghali op een persconferentie gezegd: If we receive a request, I will certainly give the green light after a consultation with the Security Council. In my interpretation consultation means that I will inform the Security Council concerning the first time one uses air force.
Maar al in september 1994 schreef Voorhoeve in zijn aantekeningen: Srebrenica is an impossible mission. De Verenigde Staten hielden zich afzijdig. Ze waren, zoals zo vaak bij conflicten waarbij ze geen direct belang hebben, voor een ‘life-and-strike’ politiek: het opheffen van het wapenembargo, wapens leveren aan het Bosnische leger en het trainen en adviseren van hun militairen.

Ondanks herhaaldelijke verzoeken om luchtsteun in juli 1995 bleef deze toen de enclave door de Bosnisch-Serviërs onder de voet werd gelopen, uit. De Britten en de Fransen hadden op 27 en 28 mei met medeweten van de Amerikanen besloten geen bombardementen meer uit te voeren omdat er Britse en Franse blauwhelmen door de Bosnisch-Serviërs gegijzeld waren. De documenten zijn inmiddels boven tafel gekomen. Waarschijnlijk waren de Serven van het besluit op de hoogte. Nederland wist van niets. ‘Nederland doet er goed aan bij inzet van eigen troepen in vredesoperaties altijd zelfstandig inlichtingencapaciteit op te bouwen, zowel militair als politiek, om niet volledig afhankelijk te zijn van andere landen, zelfs niet van vertrouwde bondgenoten. Het ontbreken van goede inlichtingen heeft Dutchbat en Srebrenica extra kwetsbaar gemaakt,’ concludeert Voorhoeve. ‘De gedachte in Nederland dat enkele honderden lichtbewapende blauwhelmen een groep van 40.000 vluchtelingen effectief tegen militaire agressie zouden kunnen beschermen, was een illusie,’ schrijft hij. ‘En, “Afschrikking door aanwezigheid” werkt alleen als het om militairen gaat van een grote mogendheid, wanneer die zich in een goed verdedigbare positie bevinden en ze niet kunnen worden gegijzeld.’

Voorhoeve trekt zijn ervaringen met Srebrenica in een groter verband. Hij is meer wetenschapper dan politicus. Als hoogleraar Internationale Organisaties heeft hij onder andere colleges gegeven bij Pol en Soc in Antwerpen. Voorhoeven wil begrijpen hoe het in Srebrenica zo gruwelijk fout heeft kunnen gaan en probeert daaruit lessen voor de toekomst te trekken. In zijn boek probeert hij ‘de vraag te beantwoorden hoe in een oorlog bijeengedreven vluchtelingen en fataal bedreigde bevolkingsgroepen beter kunnen worden beschermd. Doel is vast te stellen wat noodzakelijk is voor de internationale “gemeenschap” en haar lidstaten om minder vaak te falen.’ Naast het gedetailleerd beschrijven en analyseren van de gebeurtenissen rond de Srebrenica-enclave heeft hij in zijn boek ook colleges opgenomen over Koerden in Irak, Cambodja, Rwanda, Kosovo, Libië, Darfur en nog enige andere gebieden waar de internationale gemeenschap de burgerbevolking moest beschermen. Zijn conclusies zijn duidelijk, hoewel vaak voor de hand liggend.
‘Er bestaat in de politiek helaas een wet: misstanden en slecht beleid zullen eerst erger moeten worden voordat de problemen worden opgelost. Want aanvankelijk kijkt men de andere kant uit en denkt men dat “doormodderen” nog zo gek niet is. Totdat niemand meer kan ontkennen dat er sprake is van een ramp en er eindelijk brede steun ontstaat om betere maatregelen te nemen.’
‘Waar het om gaat is dat er “blufpoker” wordt gespeeld door te dreigen de tegenstander grote schade te berokkenen indien hij aanvalt – schade die niet opweegt tegen het mogelijk voordeel van de voorgenomen actie.’
‘Het hoogste mensenrecht is het recht op lichamelijke veiligheid, dus bescherming tegen geweld, honger en ander dringend fysiek gebrek. De Responsibility to Protect is daarop gebaseerd. Hoewel deze doctrine nog niet is erkend als universeel geldend volkenrecht, is ze direct af te leiden uit de wel universeel geldende verdragen voor de rechten van de mens die sinds 1965 zijn gesloten en die door vrijwel alle staten, religies en levensbeschouwingen zijn onderschreven. Omdat thans ruim 600 miljoen mensen in oorlogsgebieden leven, en 1600 miljoen (van de wereldbevolking van 7200 miljoen) door ernstige armoede levensbedreigend fysiek gebrek lijden, is het noodzakelijk dat landen als Nederland zich inspannen deze dringende vraagstukken te helpen oplossen. Dit kan gerealiseerd worden door gezamenlijke inspanning van regeringen, bedrijven en maatschappelijke organisaties.’

Veilige gebieden | Voorhoeve Joris

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Twintig jaar geleden viel de enclave Srebrenica’ die door de vn tot ‘veilig gebied’ was verklaard. De Bosnisch-Servische generaal Mladic veroverde op 11 juli 1995 deze vallei waar 40.000 vluchtelingen verbleven. De Nederlandse blauwhelmen wisten het niet [lees verder...]



Meer berichtjes van Henk Jurgens

Het DNA van Nederland

BlogHenk Jurgens - 21/10/2017
Nederland kent een ‘protocol stranding levende grote walvisachtigen,’ schrijft Jan Renkema in zijn geinig boekje Het DNA van Nederland. Dat moet wel, want stel dat er een dolfijn aanspoelt, dan moet je als Nederlander toch weten wie er wat moet doen. En een dakkapelletje op je eigen huis? Dan ben [lees verder]

De nieuwe politiek van Europa

BlogHenk Jurgens - 01/10/2017


In zijn boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ analyseert de Nederlandse hoogleraar en publicist Luuk van Middelaar de Europese Unie. Van Middelaar is een insider. Tussen 2010 en 2015 was hij stafmedewerker van Herman van Rompuy, de voorzitter van de Europese Raad. Met een schep fileermes [lees verder]

Dirk Rochtus’ nieuw boek over Duitsland

BlogHenk Jurgens - 11/09/2017
‘Het is over de macht van Merkel, van Duitsland, van Merkel-land dat dit boek gaat,’ schrijft Rochtus in de inleiding van zijn nieuwe boek Duitsland. De macht van Merkel. ‘Duitsland en Europa zullen nooit meer hetzelfde zijn als toen er nog geen Frau Merkel te bespeuren viel.’ Zijn nieuwe boek [lees verder]

In het land van de eeuwige zomer

BlogHenk Jurgens - 23/06/2017
Els Snick vertaalde een aantal van Roth’s reportages en impressies uit Frankrijk en maakte er een mooi boekje van. Verhaaltjes om te proeven, even van te genieten, weg te leggen en dan toch maar weer ter hand te nemen. Els Snick vertaalde zijn reportages in prachtig Nederlands.
Een voorbeeld? [lees verder]

Dada in België

BlogHenk Jurgens - 30/05/2017
Een aantal tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Zwitserse Zürich aangespoelde kunstenaars verenigden zich rond het cabaret Voltaire tot dada. Al gauw werd ‘Dada’ een geuzennaam voor allerlei groepjes schrijvers en kunstenaars die de beeldende kunst en de literatuur radicaal wilden vernieuwen. In [lees verder]

De Europese Spagaat

BlogHenk Jurgens - 30/04/2017
‘De klokken van Rome luidden op volle kracht, de geboorte van een nieuw Europa begroetend,’ zei Paul Henri Spaak over de ondertekening van het Verdrag van Rome op 25 maart 1957. ‘Mijn emotie, mijn vreugde, mijn hoop vermengden zich. Ik sprak een lyrische rede uit.’ Nu, zestig jaar later is ‘Europa’ [lees verder]

Toneelwetten voor politici

BlogHenk Jurgens - 29/04/2017
De Nederlander Boris van der Ham is zowel acteur als politicus. Hij is opgeleid aan de toneelacademie in Maastricht en zat van 2002 tot en met 2012 voor D66 in de Tweede Kamer. In een charmant boekje heeft hij een aantal toneelwetten beschreven die ook voor de politiek gelden.
‘Eens in de zoveel [lees verder]

De populistische revolutie

BlogHenk Jurgens - 31/03/2017
Hans Wansink, journalist bij de Volkskrant, heeft er een boek over geschreven. ‘De centrale boodschap van elke populistische beweging luidt: “De politiek is van ons, het soevereine volk heeft het recht op directe zeggenschap over het beleid. Maar we worden van de macht uitgesloten door corrupte politici [lees verder]

Staat van Nederland

BlogHenk Jurgens - 25/02/2017
‘De Nederlandse apocalyps is nakende, een polderarmageddon onvermijdelijk,’ schrijft de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017 Bas Heijne in zijn boekje Staat van Nederland. ‘Hier zijn Nederlanders, individuen, groepen en bewegingen die veranderingen opeisen, in naam van gelijkheid. En daar zijn [lees verder]

De keuze van D66

BlogHenk Jurgens - 04/02/2017
Nederland heeft op dit ogenblik 81 politieke partijen die zich allen aan een kansje gaan wagen bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Globaal zijn ze in drie categorieën in te delen: traditionele ideologische partijen; one-issue partijen zoals 55+ en de Partij voor de Dieren; populistische partijen [lees verder]

Vooruitgang

BlogHenk Jurgens - 31/01/2017
Niet alleen minkukels proberen de wereld een ernstige crisis aan te praten, ook de media doen daar lustig aan mee. In een verfrissende bui van zelfreflectie heeft de redactie van het Duitse televisieprogramma ARD-Monitorin haar uitzending van afgelopen 19 januari de talkshows van ARD en ZDF kritisch [lees verder]

Duitsland op het spoor

BlogHenk Jurgens - 18/01/2017
In de herfst van 2015, tussen het Wir schaffen das van Angela Merkel en de aanrandingen tijdens de Silvesternacht in Keulen, reisde Els Snick door Duitsland, in de voetsporen van haar geliefde schrijver Joseph Roth. Nee, niet in zijn voetsporen maar met Roth als haar inspiratiebron ging Snick op reis [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.