Sint-Petersburg. Droomstad van de tsaar

In 2022 zal het 350 jaar geleden zijn dat Peter de Grote geboren werd (1672). Naar aanleiding van dat jubileum heft prof. em. Emmanuel Waegemans dit boek Sint-Petersburg geschreven. Het gaat vooral over Peter de Grote, de stichter van de nieuwe hoofdstad, maar ook over zijn opvolgers tot 1801.

Toegang tot de Oostzee

Rusland had al een haven in Archangelsk, maar die was vele maanden dichtgevroren. Daarom wou Peter een toegang tot de Oostzee en daarvoor moest hij Zweden verslaan. Dat gebeurde in 1703. Dan besliste hij een stad en haven te bouwen aan de monding van de Neva, dat ‘moeras’ betekent in het Fins. Dat gebeurde tussen 1703 en 1717, met 3.000 à 5.000 buitenlandse vaklui, vooral Nederlandse. En met Italiaanse, Duitse en Franse architecten. De werken kostten het leven aan 16.000 à 20.000 mensen, vooral door ziektes.

Toen Peter in 1725 stierf, woonden er ruim 40.000 inwoners. De industrie en handel floreerden, in 1725 was de export dubbel zo groot als de import (p. 48-52). De werktaal was … het Nederlands (p. 53-54).
Peter voerde de Juliaanse kalender in ter vervanging van de ‘scheppingskalender’: 1 januari 7.208 werd 1 januari 1700. In 1714 opende de eerste boekenwinkel in de stad (p. 62-64).

Vanaf 1717 bekoelde de relatie tussen Peter en de Republiek: de Nederlanders waren niet bereid om hem te steunen tegen de Zweden, Hollandse kooplui waren opgelicht door Mensjikov (de gouverneur van de stad), de Nederlandse resident was het land uit gezet en Nederland deed moeilijk over de titel ‘keizer’. Maar de Nederlanders blijven tot vandaag terecht trots dat zij Rusland mee gemoderniseerd hebben (p. 70).

Staatsbelang

Peter was paternalistisch: hij wist wat goed was voor het volk, het staatsbelang stond boven alles en die eigenschap werd kenmerkend voor de latere tsaren en secretarissen-generaal. In de 18de eeuw werd hij gezien als de schepper van het nieuwe Rusland, maar de laatste jaren zijn er ook schrijvers zoals journalist Andrej Boerovski die hem in zijn boek “De vervloekte keizer” (2008) genadeloos afbreekt (p. 72-75).

Na Peters dood keerden edellieden massaal terug naar Moskou, maar de buitenlandse specialisten bleven paleizen bouwen en parken aanleggen. Duitsers uit de Baltische provincies namen de hoge functies in (p. 77-79).
Tijdens tsarina Anna (1730-1740) deed het Franse ballet zijn intrede en dit betekende het begin van de Russische hegemonie op dit gebied (p. 82). De stad groeide van 40.000 in 1725 naar 75.000 in 1740 en 95.000 in 1750 (p. 95). Elisabeth I (1741-1760), dochter van Peter, bouwde de stad verder uit, o.a. met het grote winkelcentrum aan de Nevski Prospekt. Met Rastrelli junior haalde ze de Italiaanse barok binnen. Behalve de Hermitage, verrezen er ook prachtige paleizen van rijke industriëlen (p. 95-99). Elisabeth hield van feesten, muziek, theater en kunst. Het Frans werd de taal van de elite en van het hof. Lomonosov richtte de eerste Russische universiteit op (p. 107).

Peter III was niet geliefd en werd door zijn vrouw, Catharina II (1762-1796), opzijgeschoven. Zij veroverde de Krim (1783) en verdeelde Polen onder Rusland, Pruisen en Oostenrijk. De opstand van de boeren tegen de adel (1773-1775) werd onderdrukt. Sint-Petersburg telde 200.000 inwoners, meer dan Moskou, onder wie 32.000 buitenlanders, van wie de helft Duitsers. Catharina was een harde werkster en ook schrijfster. Met haar sluit de auteur zijn overzicht af.

Beoordeling
Waegemans heeft een mooi cultuurhistorisch portret getekend van Rusland in de 18de eeuw. Hij kan aangenaam vertellen en is zeer goed op de hoogte, niet enkel van de politiek en de economie, maar ook van de Russische literatuur en kunst en toont hoeveel talent de Russen daarin hadden en hebben. Er staan prachtige foto’s in van de gebouwen die in de 18de eeuw in Sint-Petersburg werden gezet. Sint-Petersburg is ook een ode aan de Nederlanders, die een heel belangrijke rol speelden bij het tot stand komen van de stad, net zoals de Italiaanse, Franse en Duitse architecten.

De kaartjes vooraan volstaan niet om de vele plaatsnamen te situeren. De lezer die wil weten waar Nyenskans, Nystadt, Poltava etc. liggen, kan er best The Routledge Atlas of Russian History van Martin Gilbert bij houden. Helaas is er geen register, wel een lijst van de tsaren van de 18de eeuw en hun regeringsjaren. Waegemans zegt over Ladoga (p. 9): “met die stad wordt het begin van de Russische staat geassocieerd”. Ik denk dan eerder aan Kiev.

Bij de schilderijen van Catharina II mis ik Johann Ernst Gotzkowski, de Duitse koopman van wie ze in 1763-1764 ongeveer 317 Vlaamse, Hollandse en andere meesters kreeg in ruil voor Russisch graan (van slechte kwaliteit). Bij die schilderijen waren er 13 van Rembrandt, 11 van Rubens, 7 van Jordaens etc. Ze vormden de basis van de collectie van de Hermitage.

Globaal gezien is het een boek om van te genieten.

 

 

Sint-Petersburg | Emmanuel Waegemans

Paperback / softback | Nederlands | Regionale stadsgeschiedenis

Wat bezielde de Russische tsaar Peter I (1672-1725) om aan de rand van het land, ver weg van het kloppend hart van Rusland en de oude hoofdstad Moskou, in een nog maar pas op de Zweden veroverd moerasgebied een stad uit de grond te stampen? Zonder verbindingswegen, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Jef Abbeel

De mannen van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 03/07/2022
Catherine Belton werkte zes jaar lang voor The Financial Times in Moskou. Ze begint met een overzicht van de mannen rond Poetin, veelal ex-KGB-ers. Het aanvankelijke doel van het boek was: aantonen hoe Poetins KGB-vrienden de economie inpalmden. Daarna kwam erbij: bewijzen dat die miljarden ook ingezet [lees verder]

Een Rus als ik

Recensie Jef Abbeel - 06/06/2022
Eline Helmer, de schrijfster van Een Rus als ik, is antropologe. Ze woonde van 2015 tot 2020 in Rusland, even in Pskov maar veelal in Sint-Petersburg, en ze volgde er het dagelijks leven van de gewone Russen. De vele aantekeningen die ze maakte van haar ontmoetingen dienden oorspronkelijk niet voor [lees verder]

Zelensky, de biografie: van komiek tot oorlogspresident

Recensie Jef Abbeel - 02/06/2022
De auteur van deze ‘biografie’ is een Oekraïense journalist, tv-presentator en medewerker van ‘Deutsche Welle’. Eerder schreef hij al boeken over andere Oekraïense politici: Joesjtsjenko, Janoekovitsj en Timosjenko.
Het boek verschijnt in 16 talen en het is eerder een overzicht [lees verder]

Georgië is geen hof van Eden, maar een belaagd paradijs

Recensie Jef Abbeel - 31/05/2022
Poetins invasie in Oekraïne is niet zijn eerste: het Russische leger viel eerder al binnen in Tsjetsjenië, Georgië en Syrië. In 1990-1991 hielp Rusland al bij de afscheiding van Abchazië en Zuid-Ossetië.
Georgië is een overwegend christelijk land in de Kaukasus, met een lange geschiedenis [lees verder]

De Russische Krim

Recensie Jef Abbeel - 28/05/2022
De Oekraïners beschouwen de Krim nog altijd als een deel van hun land, het enige waaraan het schiereiland grenst. Het telt nu 1,9 miljoen inwoners en er wonen 80 nationaliteiten. De Russen zijn met 65 à 70% de grootste groep, de Oekraïners de tweede – met 10 à 15%. In oppervlakte (26.081 km²) [lees verder]

De wraak van Poetin

Recensie Jef Abbeel - 13/05/2022
De auteur van De wraak van Poetin, Hubert Smeets, is medewerker van de NRC en medeoprichter van Raam op Rusland. Dit boek is de zesde ‘herziene’ druk van zijn boek uit september 2015. Van die ‘herziening’ heb ik echter niets gemerkt want alles eindigt in 2015.
Vernederd Rusland
Het [lees verder]

Atletiek in 15 verhalen

Recensie Jef Abbeel - 24/04/2022
Ivan Sonck was als kritisch verslaggever een bevoorrechte getuige van zes Olympische Spelen, zes WK’s en eindeloos vele topmeetings. Hij liep 13 marathons.

In dit boek kijkt hij terug op bijna 70 jaar atletiekgeschiedenis, weliswaar selectief, in 15 verhalen.

Hij begint met [lees verder]

Zelenski: de clown tegen de tsaar

Recensie Jef Abbeel - 19/04/2022
Vladimir Zelenski is sinds april 2019 de eerste president met een achtergrond van komediant. Reagan had een verleden als filmacteur en deed het uiteindelijk verre van slecht als president van 1981 tot 1989.

Miljoenen Russen kennen Zelenski omdat zijn producties ook op de Russische tv kwamen. [lees verder]

Niemandsland: een reis naar de oorlog in Oekraïne

Recensie Jef Abbeel - 26/03/2022
Een opmerking vooraf: dit boek gaat niet over de oorlog die Poetin op 24 februari 2022 ontketende, maar over de oorlog in de Donbas, die al aan de gang is sinds 2014 en die leidde tot de afscheiding van Donetsk en Loegansk.
De auteur (°1968) is een Vlaams historicus en journalist, die al 25 jaar [lees verder]

Achter het bamboegordijn

Recensie Jef Abbeel - 28/02/2022
De schrijfster Namkje Koudenburg (°1950) is een Friese die in 1980 na vier jaar Hongkong in Shanghai aanbelandt, waar het schrikbewind van Mao nog voelbaar is. Iedereen loopt nog in Mao-pak, ook de vrouwen. En iedereen bekijkt haar en zegt: ‘Wat is ze lang!’
Jeugd in Friesland
In [lees verder]

De klank van de heilstaat

Recensie Jef Abbeel - 24/02/2022
Toen de bolsjewieken in 1917 aan de macht kwamen in Rusland, veranderden niet enkel de politiek en de economie, maar evenzeer de cultuur. Kunstenaars, musici, schrijvers moesten zich 70 jaar lang ten dienste stellen van de socialistische staat en van het ‘socialistisch realisme’. Dit moest gebeuren [lees verder]

Donbas: verscheurd tussen Oekraïne en Rusland

Recensie Jef Abbeel - 05/02/2022
De Donbas of het steenkoolbekken van de Donets ligt in het zuidoosten van Oekraïne en is sinds 2014 oorlogsgebied.  Doorbraakmedewerker Ardy Beld schreef er een boeiend boek over. In 2013 weigerde premier Janoekovitsj een associatieverdrag met de Europese Unie (EU) te ondertekenen. Daarop volgden demonstraties [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.