Radicale verlossing

Bij de analyse van de beweegredenen waarom jihadisten, en andere radicalen, zich aansluiten bij pakweg Islamitische Staat (IS), mag het element verlossing niet ontbreken. Dit betekent dat hun radicale en destructieve daden een hoger doel hadden, een soort boetedoening waren, en vaak eschatologische elementen bevatte — in de islamitische traditie zijn er ahadith van apocalyptische aard die beweren dat er ooit een eindstrijd zou plaatsvinden in Syrië — die tot verlossing zou moeten leiden. Beatrice de Graaf heeft 23 gevangenen uit Nederland, Syrië, Pakistan en Indonesië uitgebreid geïnterviewd om die diepere beweegredenen te begrijpen. De focus ligt op jihadistische terrorismeveroordeelden, maar er zitten ook een paar rechtsextremisten tussen. En ook de geschiedenis van diverse vormen van terrorisme, waaronder anarchisme komen aan bod, alsook Boko Haram in zwart Afrika.

Beatrice de Graaf (1976), van christelijk-protestantse obediëntie, is historicus en faculteitshoogleraar Geesteswetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Ze onderzoekt de geschiedenis van terrorisme, oorlog en geweld, en is vooral geïnteresseerd in de strijd daartegen. Ze is fellow in het ISIS Files Project/Program on Extremism van de George Washington University, treedt regelmatig op als terrorisme-expert en publiceerde eerder onder meer Gevaarlijke vrouwen, Theater van de angst, Terrorists on Trial en Tegen de terreur. In 2018 werd haar werk bekroond met de hoogste Nederlandse wetenschappelijke onderscheiding, de Stevinpremier.

Zondig leven

Het valt De Graaf op dat moslims die de radicale en jihadistische toer zijn opgegaan, nauwelijks religieus waren vooraleer te beginnen aan hun extreme activiteiten. In de meeste gevallen zien we dat het vaak om kleine criminelen gaat, die al eens veroordeeld werden voor diefstal, shit rookten, en zich van moskee of islam zo goed als niks aantrokken. Het zijn dus niet de ‘vrome’ moslims die radicaliseren. Dit bleek ook al uit vele vroeger verschenen analyses. Veel van die jihadisten kenden nauwelijks iets over de godsdienst die hun ouders hun hadden meegegeven.

Omwille van hun zondige leven voelden die moslims zich wel schuldig. Zo kwamen ze, gepusht door allerlei triggers, op de weg van de radicale islam. Ze voelden zich uitverkoren om ‘iets’ te doen. Als het ware om te boeten voor hun zonden, en verlossing (‘redemption’) te bekomen. Het internet blijkt een essentiële rol te hebben gespeeld bij de rekrutering van jihadisten. Moskeeën of islamitische boekhandels in veel mindere mate. Sloten moslims uit Europa zich aan bij IS, en andere radicale groeperingen, omdat ze zich gediscrimineerd voelden of slachtoffer waren van racisme? De auteur gelooft het niet. Want hoe komt het dan dat er zovele jihadi’s naar Syrië trokken uit moslimlanden zoals Egypte, Indonesië, Irak, Marokko, Tunesië, etc. ?

Radicale verlossing

Nu is verlossing weliswaar een christelijk begrip, geeft ook Beatrice de Graaf toe. Maar dat fenomeen komt ook voor in de islam, vervolgt ze. Dat ze wat betreft dit laatste enkel secundaire bronnen gebruikt, is natuurlijk jammer. ‘Maar het zijn uiteindelijk niet straf en boete, maar barmhartigheid en compassie die de kern uitmaken van wat een echt geloof is’, meent de auteur te weten (blz. 312). Maar het gaat verder. Ook bij seculiere terroristen zoals bijvoorbeeld de RAF (Rote Armee Fraktion) of de Baader Meinhof zagen we vroeger dat elementen van verlossing, transcendentie, overstijging, een belangrijke rol speelden. Het concept van radicale verlossing heeft De Graaf alvast gehaald bij de narratieve psycholoog Dan McAdams.

Vijf fasen van verlossing

De cyclus van radicale verlossing gebeurt volgens Beatrice de Graaf in vijf fasen:

Fase 1: een gevoel van tekort. De toekomstige jihadist heeft de indruk dat z’n leven mislukt is (werkloosheid, armoede,…) of dat de groep waartoe men behoort tekort wordt gedaan (bijvoorbeeld solidariteit met Palestijnen omwille van de Israëlische politiek).

Fase 2: dit gevoel van individueel of collectief tekort of gemis wordt ingebed in een breder verhaal (een ideologie, een godsdienst, een vorm van nationalisme,…). Daarbij is het belangrijk dat voldoende medeburgers dit verhaal delen.

Fase 3: de identificatie van de eigen rol. Hoe kan het individu concreet actie ondernemen? En hier komen de rekruteerders om de hoek.

Fase 4: de radicale verlossingsdaad, bijvoorbeeld zich aansluiten bij IS in Syrië, of andere extremistische groeperingen.

Fase 5: evaluatie na de strijd. Dat betekent vaak het afstand nemen van de radicale strijd omdat die strijd mislukt is. Bijvoorbeeld omdat IS werd verslagen. Twijfel kan er ook komen wanneer jihadistische groeperingen elkaar bestrijden. Of wanneer een ex-jihadist een geloofwaardig tegenverhaal naar voren kan brengen. Ook ziet De Graaf een rol voor moskeeën en imams die een tegenverhaal kunnen brengen. Wat niet wil zeggen dat iedere radicaal die afstand neemt van zijn voorbije acties, ook een keurige democraat wordt.

De cyclus doorbreken

Hoe kan men nu die cyclus van vijf fasen doorbreken, vraagt de auteur zich vervolgens af. In de eerste twee fases kan men volgens haar niet van buitenaf interveniëren. Dat is een standpuntname die niet verder wordt uitgewerkt, en wel degelijk voor discussie vatbaar is. Wat betreft de derde fase: ‘Van buitenaf kunnen opvoeders, ouders, leraren en overheden proberen dergelijke aanbiedingen van verlossingsverhalen te identificeren en neer te halen’ (blz. 274). En ‘In de vierde fase geldt vooral dat persoonsgebonden radicaliseringsbeleid, adequate opsporing en vervolging, evenals goed inlichtingenwerk, effectief kunnen zijn om iemand gericht van te weerhouden zich bij een terroristische organisatie te voegen of zelf een misdrijf te plegen’.

Blijkbaar is terrorismepreventie uiteindelijk niet zo moeilijk, want ‘Wanneer de eigen gemeenschap, de kerken, de politieke partijen het voortouw nemen in campagnes voor verzoening, compromis en acceptatie van rechtsstatelijke beginselen, droogt de vijver van nieuwe rekruten langzaam op’, vervolgt Beatrice de Graaf (blz. 314).

Een onderzoek waarin heel veel tijd is gekropen, om dan uiteindelijk te leiden tot een boek van 384 bladzijden waarin vooral aangetoond wordt dat het element verlossing belangrijk is bij het begrijpen van jihadisten. Een publicatie ook met net iets te veel herhalingen. Met maar een paar summiere suggesties voor preventie en repressie van terrorisme. En een paar naïeve passages waarin christelijk-Europese clichés de bovenhand halen op objectieve analyse. Het geeft een beetje een gevoel van ‘much ado about nothing’.

Radicale verlossing | Beatrice de Graaf

Hardback | Nederlands | Mens en maatschappij algemeen

Wat geloven veroordeelde terroristen eigenlijk echt wanneer ze aangeven hun daad in naam van een hogere instantie te plegen? Beatrice de Graaf is als eerste hierover in de gevangenissen met de huidige generatie terrorismegedetineerden in gesprek gegaan. Ze heeft [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Lieven Van Mele

Le syndrome de la dictature

Recensie Lieven Van Mele - 27/09/2020
In zijn nieuwe werk Le syndrome de la dictature tracht de Egyptische auteur Alaa al Aswany de mechanismen van dictatoriale regimes te doorgronden. Als Egyptenaar is hij dan ook ervaringsdeskundige. Het heeft een leuk en informatief werkstuk opgeleverd. Zesdaagse Oorlog Alaa al Aswany (1957) kennen we [lees verder]

Egypte als dictatuur, nu de wereld niet meer kijkt

Recensie Lieven Van Mele - 24/02/2021
‘Nu de wereld niet meer kijkt, leven in Egypte na de Arabische Lente’ is de titel van het debuut van de Nederlandse journalist Eduard Cousin. Geïntegreerde journalist In 2013, twee jaar na het begin van de Arabische Lente in 2011, verhuisde Eduard Cousin (1986) naar Egypte. Hij woont daar nu zeven [lees verder]

Islamistisch separatisme

Recensie Lieven Van Mele - 19/04/2021
Gérald Darmanin, de Franse minister van Binnenlandse Zaken, bracht zonet een manifest uit tegen het ‘islamisme’, en voor de ‘laïcité’. Het werkstuk kadert in het fameuze Franse ‘Projet de loi confortant le respect des principes de la République et de lutte contre le séparatisme’. Dat [lees verder]

Mon islam, ma liberté

Recensie Lieven Van Mele - 21/05/2021
Mon islam, ma liberté is de titel van het recente boek van de Franse liberale islamhervormster Kahina Bahloul. Kahina Bahloul (°1979) is de eerste vrouwelijke imam in Frankrijk. Ze is geboren in dat land, maar groeide op in Algerije van toen ze één jaar oud werd. Op haar 24° keerde ze terug naar [lees verder]

Radicale verlossing

Recensie Lieven Van Mele - 01/06/2021
Bij de analyse van de beweegredenen waarom jihadisten, en andere radicalen, zich aansluiten bij pakweg Islamitische Staat (IS), mag het element verlossing niet ontbreken. Dit betekent dat hun radicale en destructieve daden een hoger doel hadden, een soort boetedoening waren, en vaak eschatologische elementen [lees verder]

De wereld na Trump en Merkel

Recensie Lieven Van Mele - 15/06/2021
Paul Lookman kiest voor een andere wereld. De wereld na Trump en Merkel, Europese rivaliteit, neoliberalisme en het machtsevenwicht heet zijn  recentste publicatie. Op de achterflap lezen wij dat de auteur cursussen internationale betrekkingen volgde, lobbywerk heeft gedaan voor Amnesty International, [lees verder]

Pistes om Libanon opnieuw op de rails te zetten

Recensie Lieven Van Mele - 21/07/2021
‘Le Liban d’hier à demain’ is een werkstuk van hoge kwaliteit waarin Nawaf Salam een aantal ideeën formuleert om Libanon uit de politieke impasse te krijgen waarin het nu al een paar jaren verkeert. Daarbij gaat het hier alleen over het politiek/constitutionele aspect van de zaak. De sociaaleconomische [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.