Propaganda, altijd en overal

Als de zomer op haar laatste beentjes loopt  start de volgende verkiezingscampagne. En deze keer wordt het ongetwijfeld één langgerekte campagne. Van september 2018 tot en met mei 2019. Want na de gemeenteraadsverkiezingen in oktober volgend de regionale, federale en Europese verkiezingen volgend jaar. Een oude ongeschreven wet stelt wel dat de nieuwe campagne begint de dag na de verkiezingen, en minstens de N-VA leeft die wet strikt na. Maar het zal af en toe toch naar adem happen worden, de volgende maanden.

Politieke partijen passen daarvoor allen verschillende middelen toe aan. Van de klassieke affiches op aanplakborden en folders in brievenbussen tot grappige foto’s op Instagram en betaalde advertenties op uw Facebook-tijdlijn. Hoewel de tools vandaag sterk verschillen van vroeger, is er tegelijk weinig veranderd in het wereldje van de politieke propaganda. Dat toont de historicus Paul Van Damme aan in het boek Propaganda in België 1934-1951. Hoewel het allicht niet het opzet van het boek was, is het uitgegroeid tot een handleiding politieke propaganda, die zelfs in de 21e bruikbaar is.

Propaganda in België

Het is zowat de USP van Paul Van Damme geworden, in de Belgische historiografie. Zoek afbeeldingen – liefst nog cartoons – bij elkaar en schrijf er een verhaal mee. In 2012 schreef hij samen met historicus Stijn Van de Perre Zonder Woorden: de geschiedenis van België in cartoons. Een instant succes. Nadien volgde Vriend over vijand, over de vijandbeelden in de propaganda tijdens de Tweede Wereldoorlog in onder andere België, Frankrijk, Duitsland en het VK. Nu ligt er het koffietafelboek Propaganda in België. Oorspronkelijk zou Van Damme zich beperken tot de Tweede Wereldoorlog, maar interbellum en de directe naoorlog vervolledigen het boek. Terecht. In de propagandatechnieken van de vooroorlog herken je die van tijdens de oorlog. En historici zijn het er unaniem over eens dat 1944/45 geen breuk was in de samenleving. Daarom nam Van Damme als cesuur het tijdperk van Leopold III. De koning die op zijn eentje voor karrenvrachten propaganda zorgde, voor en tegen zijn persoon.

In het verleden…

Bladerend door het boek komen tal van politieke topics aan bod die speelden in die zeventien jaar. Van de eerste ‘populist’,  Antwerpenaar Leo Frenssen tot strips in de Koude Oorlog. Maar ook van antisemitisme tot het vrouwenstemrecht (in 1948). En van het socialistische Plan De Man tot de terugkeer van Leopold III. Kranten, tijdschriften, affiches en prentkaarten zijn de belangrijkste bronnen. Maar Van Damme zocht ook naar strips — Suske en Wiske zijn legendarisch in deze context. Hij stootte op fake news avant la lettre. En hij behandelt hoe ook cinema, radio en gadgets in de jaren 30 hun intrede deden. Dat was ook nodig, want de politiek wou de massa bereiken. Die massa had immers sinds 1919 — althans in theorie — de macht in handen. Het algemeen enkelvoudig stemrecht (voor mannen) maakte dat elke politicus, elke politieke partij en beweging om naar elke individuele stem van de massa moest vissen. Propaganda was daartoe hét ultieme middel. Het is vandaag niet anders.

…en in het heden

In zijn zoektocht naar verhalen en afbeeldingen — Paul Van Damme beschikt trouwens over een gigantische privécollectie historische media en cartoons — zocht de auteur naar verbanden en grote lijnen. Die noopten hem tot het opstellen van richtlijnen die vandaag evenzeer gelden als toen. In ware marketingstijl goot hij die in tien punten. (Tussen haakjes: nazipropagandachef Goebbels had er 19.) Die punten zijn universeel een eeuwig lijkt het wel. Ze gaan van ‘houd het eenvoudig’ over ‘roep emoties op’ en ‘creëer een vijand’ tot ‘richt je tot de massa’. In elk van de 35 verhalen die hij brengt in het boek, licht hij ook toe welke van die tien punten aangewend zijn, en hoe. En of de initiatiefnemer erin slaagde om de massa te bespelen, of niet, en waarom.

Het slotwoord van Propaganda in België noemt Van Damme ‘een actualisering’. Propaganda — vandaag marketing — is altijd en overal. Propaganda ‘het zwijgen opleggen, is zogoed als een mission impossible’, stelt Van Damme. ‘Er is geen ontkomen aan. Ze horen, zul je. Ernaar luisteren, zul je.’ het is ‘des mensen’. Dat politieke marketing — ook dankzij sociale media en globalisering — vandaag even alomtegenwoordig is als in de vermaledijde jaren 30, stelt Van Damme eveneens vast. En dat wijt hij aan ‘onzekerheid en onrust, toen en nu, en ja: hoe groter die onzekerheid en onrust, hoe luider de drums klinken.’ De drums of het tromgeroffel is Van Dammes beeldspraak voor propaganda, daarbij gebruik makend van de roman Der Blechtrommel van Günter Grass.

Propagandastunt

‘Politici komen en gaan,’ eindigt Van Damme. Maar propaganda zal altijd bestaan. Politieke propaganda in België is zo’n boek dat ik een lang bestaan toewens. Het biedt een heldere analyse van een bewogen periode uit de vaderlandse geschiedenis. En u krijgt er meteen een handleiding politieke marketing bovenop. Twee boeken voor de prijs van één! Als dat geen propagandastunt is!

 

 

Propaganda in België (1934-1951) | Van Damme Paul

Hardback | Nederlands | Politieke geschiedenis en geschiedenis van de internationale betrekkingen

Verdoken propaganda is als gif: traag werkend, maar dodelijk efficiënt.Aan de hand van 10 universele technieken toont Paul Van Damme glashelder hoe propaganda werkt. Hij belicht 35 concrete verhalen, die rijkelijk geïllustreerd zijn met dikwijls nooit [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.