Pelé, O Rei du Futebol Arte, is dood: Koninklijke Braziliaanse Voetbalkunst met invloed op het leven

 

Pelé werd geboren als Edson Arantes do Nascimento op 23 oktober 1940. Hij overleed op 29 december 2022. Voor velen is hij de grootste voetballer van de twintigste eeuw en duelleert hij tot vandaag met Lionel Messi voor de omschrijving Greatest Of All Time. Veel meer dan Messi had hij als speler ‘buiten het veld’ invloed op belangrijkste maatschappelijke thema’s van zijn tijd: de ‘zwarte’ strijd voor burgerrechten en tegen historische slavernij op het Amerikaanse continent en zijn persoonlijke gevecht tegen kinderarmoede in zijn land Brazilië.

 

 

Pelé schonk het voetbal een nieuw scheppingsverhaal tijdens Mexico 1970…

Pelé. Hij zwaaide op 21 juni 1970 als een zonnegod met de Rimetcup naar het feestende Aztekenstadion in Mexico-City. Tijdens deze wereldbeker gaf hij het voetbal een visioen, schonk hij het een nieuw scheppingsverhaal. De vierde goudgele goal in de finale tegen Italië (4-1) werd geboren uit een ‘negenpassendans’ waarna Pelé de bal blindelings opzij legde en Carlos Alberto diagonaal rechts in knalde. Relikwieën uit het Voetbalmuseum der Schone Kunsten. Black was beautiful en palmde de mensheid voor zich in. I have a dream!, de in 1968 in droefheid gesmoorde droom van Martin Luther King, werd door de lachende Pelé aan de wereld geopenbaard. Die lachende Pelé stond voor de hoop van de gekleurde wereldgemeenschap. O rei du futebol arte, de koning van de voetbalkunst, pronkte als eerste zwarte mens op chique Amerikaanse magazines en de wereldleiders schoven aan om met hem op de foto te mogen.

 

 

Pelés Beautiful Team zorgde voor een voetbalorgasme

Mexico ’70 was één groot Braziliaans carnavalbal. De Seleçao Canarinha joeg orgastische twinkelingen door het dansende publiek. Tsjecho-Slowaken (4-1), Engelsen (1-0), Roemenen (3-2), Peruanen (4-2), Uruguayanen (3-1) en Italianen (4-1) staarden verblind naar de geelgroene goudhaantjes. Het meest gracieuze elftal aller tijden koppelde techniek aan snelheid van uitvoering en stuurde voortdurend zes spelers de vuurlijn in: Gerson, Rivelino, Tostao, Jairzinho, Carlos Alberto en Pelé. Het was een aanslag op het geestdodende catenaccio van Europa maar ook voor de universele fantasie een brug te ver. Brazilië 1970 zou als The Beautiful Team de geschiedenis ingaan en in 2000 worden uitgeroepen tot elftal van de eeuw.

Na de Braziliaanse overwinning op Italië barstte een ongekende vreugde los in het Aztekenstadion. Het feest reflecteerde naar de wijze waarop Brazilië had gespeeld. In Mexico klonk het tijdens het WK: ‘Vandaag wordt niet gewerkt, we kijken naar Pelé.’

 

‘Vergeet de arme kinderen niet…Armoede maakt mensen depressief…’

 

Het was 19 november 1969. Rio de Janeiro, Vasco da Gama-Santos. Er gebeurde iets eigenaardigs in het Maracana-stadion. Tachtigduizend Vascofans doken het delirium in. Ze juichten om een goal van… Santos. Pelé had gescoord. Zijn duizendste doelpunt in zijn 909de wedstrijd, ging via televisiebeelden de wereld rond. Pelé lachte. Na de wedstrijd werd de ontroering hem te machtig. Hij stamelde voor de verzamelde camera’s: ‘Vergeet de arme kinderen niet.’ De gedachte aan zijn jeugd liet hem nooit meer los. Edson Arantes do Nascimento (23 oktober 1940) wist wat armoede was. Hij verwees er voortdurend naar in zijn in 1976 verschenen eerste autobiografie Pelé, My life and the beautiful game: ‘Armoede maakt mensen depressief. Armoede is afgedragen kleren dragen. Geen schoenen hebben. Met z’n allen slapen in een vieze keuken, tijdens een koude nacht. Armoede is angst voor het leven.’

 

De ‘negrinho’ werd de rijkste voetballer ter wereld en huwde toch met een ‘blanke’ vrouw…

 

Intussen was Pelé de rijkste voetballer uit de geschiedenis geworden. De Braziliaanse regering riep hem in de vroege jaren zestig uit tot ‘nationaal erfgoed’ en hij huwde, tegen de geplogenheden in, met de ‘blanke’ Rosemeri. Hij voerde in zijn leven een dubbele strijd. Voor sprankelend spel met eeuwige schoonheidswaarde. Tegen de vernederende leefomstandigheden van het meestal gekleurde Braziliaanse kind van de straat, in wie hij zichzelf herkende.

Bij zijn eerste jeugdliefde brak het geknakte riet. Hij vertelde hoe de vader van het blanke meisje haar een uitbrander gaf omdat ze met hem omging: ‘Wat wil je met die negrinho? Het was de eerste keer dat ik geconfronteerd werd met racisme en het was choquerend. Haar vader pakte haar bij de arm en legde haar over de knie. Iedereen keek toe en deed niets. Vervolgens rende ik naar huis en barstte in huilen uit.’

Drie bovennatuurlijke bewegingen….

Pelé bereikte zijn hoogtepunt in 1970 tijdens de Mundial in Mexico. Daar gaf hij het voetbal – zoals reeds eerder gezegd – een visioen, schonk hij het een nieuw scheppingsverhaal. Met drie bovennatuurlijke bewegingen, die tot vandaag de verbeelding beroeren. Zijn legendarische lob van ruim vijftig meter stierf naast het doel van Tsjecho-Slowaakse keeper Ivo Viktor, maar leeft in de herinnering voort als wereldgoal. Zijn kopbal dwong Gordon Banks tot de intussen in de schilderkunst opgenomen save van de eeuw, een doek met als titel: ‘Save of the Century’. Het hoogtepunt van de finale tegen Italië, de vierde gele goal, ontstond uit een sierlijke samba van het hele Braziliaanse elftal. Pelé legde de bal puur op gevoel opzij voor de inkomende Carlos Alberto. Die scoorde met een zuivere, diagonale schuiver.

Black was beautiful en palmde de mensheid voor zich in. Daarmee was de cirkel rond.

 

De geboorte van de ‘Goddelijke Kanaries’ dankzij de ‘kinderlijke’ Pelé op de World Cup 1958 in Zweden…

Op de World Cup in Zweden 1958 moest Pelé nog opboksen tegen de racistische vooroordelen van de Braziliaanse voetbalbond, die een ‘blank’ elftal voor ogen had.  In zijn tweede levensverhaal Pelé, My Autobiography dat hij publiceerde in 2006,  legde hij uit hoe de teampsycholoog opperde dat hij niet moest worden opgesteld: ‘Pelé is overduidelijk wat kinderlijk.’ Ook over Garrincha had de zielenknijper geen goed woord over. Na een slappe WK-aanloop kwamen Pelé, Garrincha, Djalma Santos en Vava de ‘zwarte’ aanwezigheid rond spelmaker Didi versterken. Pelé maakte tegen Wales het mooiste doelpunt van het WK: balletje over de defensiegordel wippen, om de eigen as draaien en vrij voor de keeper uit de lucht binnen knallen. In O Rei! (De Koning!) bewierookte Nelson Rodrigues, de invloedrijkste voetbalschrijver van Brazilië, het zeventienjarige wonderkind. Met Garrincha dribbelde hij favoriet Frankrijk (halve finale, 5-2, drie goals) en thuisland Zweden (finale, 5-2, twee goals) murw. De Goddelijke Kanaries waren geboren. Hun swingende, gekleurde voetbaldans gaf een verblindende glans aan het wereldvoetbal.

 

Blotevoetenvoetbal in zijn jeugd, ‘keep it simple’ en ‘bicicleta’…

 

Edson Arantes do Nascimento beleefde zijn jeugd in een arm, godsdienstig gezin. Hij beoefende blotevoetenvoetbal, begreep de betekenis van op de grond te moeten slapen en van het hongergevoel.  Over hem geldt het gezegde: ‘Er is maar één Pelé in de wereld, die de aarde kent waar hij is geboren.’

 

Zijn vader Dondinho voetbalde, zeer tegen de zin van zijn moeder, om den brode. Een zware knieblessure verhinderde Dondinho’s doorbraak. Hij ontfermde zich over zijn zoon en peperde hem de meest on-Braziliaanse basisregel in: hou het simpel. En: leer alles met de bal. Vervolgens kwam hij onder de vleugels van de vermaarde coach Valdemar de Brito, die zijn technisch en tactisch vermogen verfijnde. En hem de bicicleta bijbracht, het Braziliaanse voetbalmoment bij uitstek: met de rug naar het doel, handen in steun op de grond, het been gestrekt in de lucht, zwevend scoren met omhaal, beleefde buiging naar het in extase verkerende publiek. In de derby Santos – Juventus Sao Paulo (5-1): drie keer bicicleta voor Pelé!

Op zijn zestiende debuteerde hij bij Santos. Tijdens het Pelétijdperk, tussen 1956 en 1974, won Santos elf keer het kampioenschap van de staat Sao Paulo en vijf nationale titels. Santos boekte internationale triomfen door twee keer de Copa Libertadores en tweemaal de Intercontinentale Cup – voorloper van de Wereldbeker voor Clubs – te veroveren.

 

Wereldleiders luisterden naar ‘de lachende Pelé’…

Pelé oversteeg het voetbal. Hij was de eerste sportster met mondiale commerciële uitstraling. Geen Afro-Amerikaanse politieke leider vond zoveel gehoor als de Lachende Pelé, het symbool van hoop voor de gekleurde wereldgemeenschap. Hij legde geregeld zijn ‘Afrotude’ bloot. Hij getuigde hoe hij bij het reizen nader tot zichzelf kwam. Dan begon hij spontaan te praten over de slavernij en verwees naar zijn grootmoeder die in 1976 op haar 97 ste levensjaar was overleden en nog tot de eerste generatie bevrijde slaven in Brazilië had behoord. In Pelé. My autobiography gaf hij een deel van zijn mentale kwetsuren prijs: ‘In Senegal stelde ik vast hoe de Afrikanen hoop putten bij het zien van een zwarte man die de wereldtop had bereikt in het voetbal. Ik voelde hun trots. Honderden mensen verdrongen zich voor het hotel waar Santos verbleef. De blanke receptioniste belde de politie om deze zogenaamde wilden te arresteren, maar het tegendeel gebeurde. Men sloeg haar in de boeien en ik identificeerde me met de mensen die zij had beledigd en weigerde me te bemoeien om haar uit de gevangenis te krijgen.

Als zwarte man van Braziliaanse afkomst ben ik een afstammeling van de Afrikanen die daar als slaven naartoe zijn gebracht. Ik behoor pas tot de derde generatie in mijn familie die vrij geboren werd. Ik voelde mee met de hoop en de trots die de Afrikanen putten uit het zien van een zwarte man die veel in de wereld heeft bereikt.’

Er werd geluisterd als hij sprak. Pelé, drie keer wereldkampioen (1958, 1962, 1970) en 1.281 goals in 1.375 wedstrijden.

Hij maakte van het individualistische Futebol Arte een collectief Braziliaans cultuurgoed…

 

Men herdenkt de leider van de ‘Os Santasticos’, zoals de het prachtige ensemble van FC Santos werd genoemd, en van de Bonica Equipe als de man die van het individualistische Futebol Arte een collectief cultuurgoed heeft gemaakt. Men onthoudt de Pelé die in ontbloot bovenlijf als een zonnegod in het Azetekenstadion met de World Cup 1970 zwaaide. Een vrolijke voetballer, die op latere leeftijd verlangde om opnieuw ‘Edson’ te mogen zijn. Het leven als Pelé had hem opgeslorpt, het was te vermoeiend geweest voor één mens. O rei du futebol arte. Koninklijke voetbalkunst. Pelé.

 

De Witte Duivel - VIP supporter | De Witte Duivel

| Nederlands |

WORD VIP SUPPORTER VAN DE WITTE DUIVEL EN ONTVANG ZES VOETBALBOEKEN! Als supporter zorgt u ervoor dat we verder actuele opinies, historische verhalen en podcasts over de wondere wereld van het voetbal kunnen blijven maken. Je betaalt [lees verder...]

Naar de boekpagina

De Witte Duivel - Supporter | De witte duivel

| Nederlands |

Voor €25 ben je een jaar lang supporter van De Witte Duivel. Als supporter zorg je ervoor dat we verder actuele opinies, historische verhalen en podcasts over de wondere wereld van het voetbal kunnen blijven maken. Voor wat hoort ook [lees verder...]

Naar de boekpagina

111 legendarische voetbalhelden sinds 1920 | Raf Willems

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

111 LEGENDARISCHE VOETBALHELDEN SINDS 1920Honderd voetballers. Tien keepers. Eén uitzonderlijk fenomeen (Diego Maradona).Wie zijn die honderd beste spelers uit de geschiedenis van het wereldvoetbal. Die tien keepers? Dat uitzonderlijke fenomeen? Dat [lees verder...]

Naar de boekpagina

Meer berichtjes van Raf Willems

Twintig levensvragen aan auteur Sim Meyers

BlogRaf Willems - 30/01/2023
Even voorstellen: Sim Meyers. Zij publiceert weldra bij Willems Uitgevers haar boek ‘Veiligheid van mijn kind’. Wie is zij?
In onze rubriek ‘Twintig levensvragen aan onze auteur’ licht zij een tipje van de sluier.
Waar kom je vandaan?

Ik woon in Vlaams-Brabant en ben [lees verder]

Twintig levensvragen aan auteur Mathieu Vandriessche

BlogRaf Willems - 30/01/2023
Even voorstellen: Mathieu Vandriessche. Hij publiceerde onlangs bij Willems Uitgevers zijn boek ‘Impact’. Wie is hij?
In onze rubriek ‘Twintig levensvragen aan onze auteur’ licht hij een tipje van de sluier.
Waar kom je vandaan?

Ik ben geboren te Lokeren (1991) en [lees verder]

Twintig levensvragen aan auteur Elle Dolores Heirman

BlogRaf Willems - 25/01/2023
Elle Dolores Heirman publiceert weldra bij Willems Uitgevers haar boek ‘Duivelskind’. Wie is zij?
In onze rubriek ‘Twintig levensvragen aan onze auteur’ licht zij een tipje van de sluier.
Waar kom je vandaan?
Ik ben geboren in 1980 en opgegroeid in Mariaburg, een deeldorp [lees verder]

‘Women, Life, Freedom’ versus taliban: Leven in waarheid van Madina Hamidi

BlogRaf Willems - 20/01/2023
 

Madina Hamidi. Geen Vlaamse auteur die dichter bij het idee van ‘Women, Life, Freedom’ staat, dan zij met haar boek ‘Leven in waarheid’.

Daarin vertelt ze over haar vlucht als twaalfjarig kind in 1999 met haar moeder, broer en vier zussen uit Afghanistan. Nadat [lees verder]

‘Vrouw, leven, vrijheid’ versus ayatollahs & taliban: Heldinnen van het voetbal

BlogRaf Willems - 16/01/2023
 

Vrouw, Leven,Vrijheid. In de poëtische Perzische taal: Zan, Zendegi, Azadi. Opgedragen aan Masha Amini, die door de Iraanse ‘zedenpolitie’ werd vermoord op 16 september 2022: doodgeknuppeld omdat ze haar hoofddoek niet goed droeg. Als gevolg van deze barbarij ontrolde een golf [lees verder]

Dankzij Dorien. Over de grens – Gesprek met auteur Hélène Nijssen

BlogRaf Willems - 09/01/2023
 

Over spiritualiteit, het leven toen & nu, emigratie

Dit is het eerste van een serie interviews met de nieuwe auteurs van Willems Uitgevers.

Onlangs stelde auteur Hélèné Nijssen haar boek voor in de Dominicaner Boekhandel in Maastricht. Ze keerde daarvoor [lees verder]

Pelé, O Rei du Futebol Arte, is dood: Koninklijke Braziliaanse Voetbalkunst met invloed op het leven

BlogRaf Willems - 29/12/2022
 

Pelé werd geboren als Edson Arantes do Nascimento op 23 oktober 1940. Hij overleed op 29 december 2022. Voor velen is hij de grootste voetballer van de twintigste eeuw en duelleert hij tot vandaag met Lionel Messi voor de omschrijving Greatest Of All Time. Veel meer dan Messi had [lees verder]

Het indrukwekkende levensverhaal van Peter Genyn: Wheelchair Racer

BlogRaf Willems - 08/12/2022
 

 

Peter dook als zestienjarige in een ondiepe vijver. Hij brak zijn nek (C6-wervel) en raakte verlamd aan al zijn ledematen. Het leven van Peter zag er plots helemaal anders uit. Hij bleef echter niet bij de pakken zitten. Tijdens zijn revalidatie kwam hij in contact [lees verder]

Sex & Drugs & De Brassers (en toen?) – Ben Deckers De meest onbeschaamde en openhartige Vlaamse punkrockbiografie

BlogRaf Willems - 30/11/2022
Vrijdag 25 november 2023 sprak Ben Deckers voor eigen publiek in bibliotheek De Wattenfabriek in Herzele. Sinds enkele jaren woont de geboren Limburger in de Vlaamse Ardennen. Ik overhandigde hem symbolisch het eerste exemplaar, al had hij er intussen al meer dan vijfhonderd voornamelijk zelf verkocht. [lees verder]

Nooit meer Qatar! Als ik de baas van de FIFA zou zijn…

BlogRaf Willems - 23/11/2022
 

François Colin, Jurryt van de Vooren – Hein & Teun Meurs – Human Rights Watch

We gaan even terug naar de presentatie begin juni 2022 van dit boek.

‘Nooit meer Qatar! Zo klinkt de titel van het hoopvolle pamflet dat we deze week in het Olympisch [lees verder]

Julius Schellens stelt Een nieuw leven in een nieuw land voor in Gemeentehuis Hulshout

BlogRaf Willems - 15/11/2022
Zaterdag 12 november stelde Julius Schellens zijn nieuwste boek voor in het gemeentehuis van Hulshout. De introductie werd verzorgd door Elien Bergmans, de plaatselijke cultuurschepen en er was een muzikaal intermezzo van gitarist-zanger Umberto.

Het is het tweede deel van een trilogie. [lees verder]

Michel Schepers schreef levensverhaal van Vic Mees, Mister Antwerp 1927-2012

BlogRaf Willems - 10/11/2022
Op 11 november 2012 overleed Vic Mees op de gezegende leeftijd van 85 jaar.  Vic Mees was 'the Grand Old Man' van 'the Great Old'. Mister Antwerp, van de rood-en-wit, liefdevolle kleuren.  Iedereen hield van Vic Mees, Vic Mees kende iedereen. Zo leek het wel. Mister Great Old voegt auteur Michel Schepers [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.