Overleden literatuurhistoricus Freddy De Schutter doodgezwegen

De Antwerpse literatuurcriticus en -historicus Freddy De Schutter (72) stierf onverwacht in Schoten op 11 maart. Onsterfelijk werd zijn spraakmakende recensie van Het verdriet van België van Hugo Claus dat hij eigenlijk ‘onleesbaar’ vond en alleszins veel te dik. Honderdzeventig bladzijden — in plaats van de bijna achthonderd nu — hadden ruimschoots volstaan, aldus ‘slecht karakter’-recensent De Schutter in 1983.

Omstreden, zeker in academische middens, was zijn driedelige vlot geschreven Het verhaal van de Nederlandse literatuur. Daarmee was hij wél de laatste literatuurhistoricus die het aandurfde om op eigen houtje de hele Nederlandstalige letteren — van middeleeuwen tot vandaag — de revue te laten passeren. Faut le faire!

Herculestaak

Toch vond De Standaard — de krant waar hij in de jaren 70 en 80 als huiscriticus de Vlaamse literatuur volgde — het blijkbaar niet nodig om het overlijden van de literaire ex-medewerker te signaleren. Gelukkig was er nog het overlijdensbericht zelf waarin de nabestaanden van De Schutter fijntjes verwezen naar diens activiteit als ‘oud-recensent van De Standaard der Letteren‘.

Toch zal De Schutter dus vooral voortleven als de laatste der Nederlandstalige literatuurhistorici die zelf een complete literatuurgeschiedenis bij elkaar schreef. Het eerste deel van De Schutters verhaal van de Nederlandse literatuur — van middeleeuwen tot barok — verscheen in 1992 toen uitgeverij Pelckmans haar eeuwfeest als uitgeverij vierde. In 1994 en 2000 vervolledigde hij zijn verhaal, dat vooral over de negentiende eeuw (Multatuli, Gezelle, de Tachtigers, Van Nu en Straks) heel wat boeiends te vertellen heeft. Met literaire modernisten, zoals Paul van Ostaijen, had hij weinig op.

Het is spijtig dat hij in het derde deel de Nederlandstalige letteren na 1945 op een drafje afwerkt, als wou De Schutter eindelijk zo snel mogelijk komaf maken met zijn herculestaak. Dat hij soms nogal schoolmeesterachtig uit de hoek komt, is zeker waar. Maar hij had tenminste de moed om zich aan een goed geschreven synthese voor een breed publiek te wagen.

‘Het’ in plaats van ‘een’ verhaal

Hij lag er niet wakker van dat literatuurwetenschappers omwille van het ‘belabberd wetenschappelijk gehalte’ zijn werk verketterden, zoals Karel Porteman toen bijvoorbeeld deed: ‘De Nederlandse literatuurstudie moet inderdaad tegen dit even ondeskundig als pretentieus verhaal in bescherming worden genomen.’ Tja, over pretentie gesproken.

De Schutter had die kritiek voor kunnen zijn indien hij zijn overzicht meer bescheiden als ‘een’ verhaal had gepresenteerd. Wie naar buiten komt met ‘het’ verhaal doet inderdaad alsof hij de wijsheid in pacht heeft. Ondertussen was er een team van elf literatuurprofessoren in Nederland en Vlaanderen volop bezig om zelf hun verhaal over de Nederlandse letteren uit de doeken te doen. Uiteindelijk werd deze universitaire monsteronderneming, royaal gesubsidieerd door de Taalunie, een project van acht delen in tien boeken die alles samen 6824 bladzijden telt.

Frits van Oostrom schreef in twee kloeke delen op een meeslepende manier het verhaal van de middeleeuwse letteren tot 1400. Hugo Brems mocht afronden met zijn kijk op de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis tussen 1945 en 2005. Vooral de manier waarop Brems bepaalde auteurs, zoals zijn ex-minnares Patricia de Martelaere, doodzweeg, zorgde voor de nodige opschudding.

Goesting doen krijgen

Toen ik De Schutter na de publicatie van zijn tweede deel sprak, onderstreepte hij trouwens dat hij geen naslagwerk wou plegen, maar een boek dat lezers ‘goesting’ zou doen krijgen in het ontdekken van schrijvers of boeken die ze nog niet kenden. En ja, zeker de eerste twee delen prikkelen nog altijd de nieuwsgierigheid omdat hij met zijn cultuurhistorische helikopterblik niet te beroerd is om persoonlijke voorkeuren te laten spelen.

Hij vond bijvoorbeeld dat het individuele levensgevoel dat met de romantiek en de negentiende eeuw wordt geassocieerd al in de hoofse middeleeuwse schone letteren te vinden is. Dat hij daarbij Jacob van Maerlant als een verzuurde scribent wegzette en de mystieke gedichten van Jan van Ruusbroec verkoos boven die van Hadewych, zette nog meer kwaad bloed.

Tegendraads en eigenzinnig

Zelfs muzikant Tom Barman was gecharmeerd door het eigengereide verteltalent van zijn oud-leraar Nederlands aan het Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwecollege. In zijn debuutfilm Any way the wind blows bracht hij via het personage Paul Garcin een hommage aan De Schutter. Om maar te zeggen dat er in de huidige cancelcultuur meer dan ooit behoefte blijft aan tegendraadse en eigenzinnige literatoren en kunstenaars. De Schutter verlegde op zijn manier een kleine steen in de rivier van de literatuurgeschiedschrijving.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.