Overleden literatuurhistoricus Freddy De Schutter doodgezwegen

De Antwerpse literatuurcriticus en -historicus Freddy De Schutter (72) stierf onverwacht in Schoten op 11 maart. Onsterfelijk werd zijn spraakmakende recensie van Het verdriet van België van Hugo Claus dat hij eigenlijk ‘onleesbaar’ vond en alleszins veel te dik. Honderdzeventig bladzijden — in plaats van de bijna achthonderd nu — hadden ruimschoots volstaan, aldus ‘slecht karakter’-recensent De Schutter in 1983.

Omstreden, zeker in academische middens, was zijn driedelige vlot geschreven Het verhaal van de Nederlandse literatuur. Daarmee was hij wél de laatste literatuurhistoricus die het aandurfde om op eigen houtje de hele Nederlandstalige letteren — van middeleeuwen tot vandaag — de revue te laten passeren. Faut le faire!

Herculestaak

Toch vond De Standaard — de krant waar hij in de jaren 70 en 80 als huiscriticus de Vlaamse literatuur volgde — het blijkbaar niet nodig om het overlijden van de literaire ex-medewerker te signaleren. Gelukkig was er nog het overlijdensbericht zelf waarin de nabestaanden van De Schutter fijntjes verwezen naar diens activiteit als ‘oud-recensent van De Standaard der Letteren‘.

Toch zal De Schutter dus vooral voortleven als de laatste der Nederlandstalige literatuurhistorici die zelf een complete literatuurgeschiedenis bij elkaar schreef. Het eerste deel van De Schutters verhaal van de Nederlandse literatuur — van middeleeuwen tot barok — verscheen in 1992 toen uitgeverij Pelckmans haar eeuwfeest als uitgeverij vierde. In 1994 en 2000 vervolledigde hij zijn verhaal, dat vooral over de negentiende eeuw (Multatuli, Gezelle, de Tachtigers, Van Nu en Straks) heel wat boeiends te vertellen heeft. Met literaire modernisten, zoals Paul van Ostaijen, had hij weinig op.

Het is spijtig dat hij in het derde deel de Nederlandstalige letteren na 1945 op een drafje afwerkt, als wou De Schutter eindelijk zo snel mogelijk komaf maken met zijn herculestaak. Dat hij soms nogal schoolmeesterachtig uit de hoek komt, is zeker waar. Maar hij had tenminste de moed om zich aan een goed geschreven synthese voor een breed publiek te wagen.

‘Het’ in plaats van ‘een’ verhaal

Hij lag er niet wakker van dat literatuurwetenschappers omwille van het ‘belabberd wetenschappelijk gehalte’ zijn werk verketterden, zoals Karel Porteman toen bijvoorbeeld deed: ‘De Nederlandse literatuurstudie moet inderdaad tegen dit even ondeskundig als pretentieus verhaal in bescherming worden genomen.’ Tja, over pretentie gesproken.

De Schutter had die kritiek voor kunnen zijn indien hij zijn overzicht meer bescheiden als ‘een’ verhaal had gepresenteerd. Wie naar buiten komt met ‘het’ verhaal doet inderdaad alsof hij de wijsheid in pacht heeft. Ondertussen was er een team van elf literatuurprofessoren in Nederland en Vlaanderen volop bezig om zelf hun verhaal over de Nederlandse letteren uit de doeken te doen. Uiteindelijk werd deze universitaire monsteronderneming, royaal gesubsidieerd door de Taalunie, een project van acht delen in tien boeken die alles samen 6824 bladzijden telt.

Frits van Oostrom schreef in twee kloeke delen op een meeslepende manier het verhaal van de middeleeuwse letteren tot 1400. Hugo Brems mocht afronden met zijn kijk op de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis tussen 1945 en 2005. Vooral de manier waarop Brems bepaalde auteurs, zoals zijn ex-minnares Patricia de Martelaere, doodzweeg, zorgde voor de nodige opschudding.

Goesting doen krijgen

Toen ik De Schutter na de publicatie van zijn tweede deel sprak, onderstreepte hij trouwens dat hij geen naslagwerk wou plegen, maar een boek dat lezers ‘goesting’ zou doen krijgen in het ontdekken van schrijvers of boeken die ze nog niet kenden. En ja, zeker de eerste twee delen prikkelen nog altijd de nieuwsgierigheid omdat hij met zijn cultuurhistorische helikopterblik niet te beroerd is om persoonlijke voorkeuren te laten spelen.

Hij vond bijvoorbeeld dat het individuele levensgevoel dat met de romantiek en de negentiende eeuw wordt geassocieerd al in de hoofse middeleeuwse schone letteren te vinden is. Dat hij daarbij Jacob van Maerlant als een verzuurde scribent wegzette en de mystieke gedichten van Jan van Ruusbroec verkoos boven die van Hadewych, zette nog meer kwaad bloed.

Tegendraads en eigenzinnig

Zelfs muzikant Tom Barman was gecharmeerd door het eigengereide verteltalent van zijn oud-leraar Nederlands aan het Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwecollege. In zijn debuutfilm Any way the wind blows bracht hij via het personage Paul Garcin een hommage aan De Schutter. Om maar te zeggen dat er in de huidige cancelcultuur meer dan ooit behoefte blijft aan tegendraadse en eigenzinnige literatoren en kunstenaars. De Schutter verlegde op zijn manier een kleine steen in de rivier van de literatuurgeschiedschrijving.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.