Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot aan de Zwarte Zee, de Sovjet-Unie binnen. Hitler en zijn stafgeneraals dachten dat het Rode Leger als een kaartenhuisje in elkaar zou storten. Het werd een fatale misrekening. In zes maanden tijd werd het verloop van de geschiedenis van de 20ste eeuw compleet hertekend.

De Britse historicus en Tweede Wereldoorlog-specialist Jonathan Dimbleby schreef over die maanden een complete geschiedenis met nieuwe inzichten.

Rapallo

Dimbleby schreef zijn boeiende en voor eenieder leesbare Barbarossa-boek aan de hand van talloze bronnen, zowel stafverslagen van hogere officieren als passages uit brieven en dagboeken van officieren en manschappen die deze bloedige veldtocht aan den lijve ondervonden. De auteur bezorgt ons een totaalbeeld van de hele onderneming zowel aan de hand van militaire, politieke, diplomatieke, economische documentatie als van gedegen  archiefwerk. Hij moet zowat alles gelezen hebben, of op zijn minst geraadpleegd, wat eerder al over deze gigantische onderneming werd gepubliceerd.

Zo besteedt hij terecht veel aandacht aan het verdrag van Rapallo dat tijdens het paasweekeinde van 1922 werd gesloten tussen Duitsland en de jonge Sovjet-Unie, de twee politieke paria’s uit die tijd. Het nieuws sloeg als een bom in. De toenmalige Britse premier Lloyd George was razend. Op hetzelfde moment vond veertig kilometer daar vandaan in Genua een conferentie plaats waarop de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog aanwezig waren. Niemand wist van iets. Onmiddellijk ging alle media-aandacht naar ‘Rapallo’.

Niet-aanvalsverdrag

Dat was niet de enige gebeurtenis waarop de Britse diplomatie ernstig flaterde. Het grootste deel van de Britse politiek en diplomatie was vanaf het begin tegen het Sovjet-communisme gekant. Men haatte figuren als Lenin en Stalin. De toenmalige Britse premier Chamberlain zette alles op alles op zijn appeasementpolitiek om een oorlogszuchtige Hitler te bedaren.

Groot was dan ook de verbijstering van hem en de hele wereld toen het nieuws bekend werd dat op 23 augustus 1939 de Duitsers en de Sovjet-Russen een niet-aanvalsverdrag gesloten hadden. Voor Hitler lag de weg open om ‘zijn’ oorlog tegen Polen te beginnen. Nog geen twee jaar later beleefde Stalin de schrik van zijn leven.

Griekenland

Het ‘pact’ was voor Hitler louter opportunistisch bedoeld. Zijn hoofddoel hield hij steeds voor ogen. Daar week hij niet van af: de vernietiging van het internationale jodendom, de liquidatie van het communisme en de zoektocht naar Lebensraum in het oosten. Op de duur was Stalin nog zowat de enige die geloofde in de oprechtheid van Hitler en de duurzaamheid van het pact.

Toen Hitlers bondgenoot Mussolini eind oktober 1940 Griekenland binnenviel, was Hitler razend. Zeker toen de inval op een complete mislukking uitdraaide. Om zijn Europese zuidflank te beschermen zag de Führer zich gedwongen om zowel Griekenland als Joegoslavië – waar een pro-Britse opstand woedde – binnen te vallen. Zo ging een kostbare Barbarossa-maand verloren. Normaal was het offensief tegen de USSR voorzien vanaf einde mei.

Hitler was zich ervan bewust dat hij een tweefronten oorlog zou beginnen. Hij had een bang voorgevoel dat de Britten, de Amerikanen en de Russen een militair bondgenootschap zouden kunnen vormen, waartegen hij niet opgewassen was. In november 1940 had Roosevelt een enorme verkiezingsoverwinning behaald, en was hij begonnen met een reeks anti-Duitse maatregelen te nemen. Ook leverden de Amerikanen toen al volop wapens en uitrustig aan de Sovjets. Hitler was geobsedeerd door de gedachte dat hem nog maar weinig tijd gegund was.

Onderschat

Niettegenstaande dat tijdens de eerste weken van de invasie de Wehrmacht enorme overwinningen boekte, en iedereen, behalve Churchill, ervan overtuigd was dat het Rode Leger op korte termijn het onderspit zou delven, boden de Sovjets in toenemende mate hardnekkige weerstand. De Duitsers onderschatten in grote mate het weerstandsvermogen van de Sovjets. Een van de vele zaken waar het Duitse opperbevel en de plannenmakers geen rekening mee gehouden hadden, was het feit dat de Russen de Duitsers haatten omdat ze hun moederland binnengevallen waren. Voor moedertje Rusland hadden de soldaten hun leven veil.

Daarnaast was er ook de terreur die er in het enorme Rode Leger heerste. Achter de linies waren er voortdurend NKVD-regimenten operationeel die korte metten maakten met weglopers. Tenslotte beschikten de Sovjets over veel meer manschappen en materiaal dan de Duitsers. Hun bevoorrading en logistiek liep hoe langer de veldtocht duurde meer en meer in het honderd. De Duitse oorlogsindustrie was niet capabel om, in tegenstelling tot de Russen,  verliezen voldoende te compenseren.

Impasse

In augustus 1941 kwam Barbarossa in een impasse terecht. Gedurende drie weken lag de veldtocht quasi stil. Niet alleen de heftige tegenaanvallen nabij Smolensk waren hiervoor de reden maar ook het geruzie tussen Hitler en zijn bureau- en frontgeneraals lagen hieraan ten grond. De frontgeneraals wilden eerst Moskou, het hoofddoel, innemen maar Hitler en zijn lakeien wilden verder oprukken door Zuid-Rusland en het industriebekken aan de Donets bezetten. Hitlers wil was wet en eenmaal het offensief tegen Moskou, begin oktober, van start ging, was het te laat.

Uitgebloed

De Duitsers weten de mislukking van Barbarossa aan ‘Generaal Winter’ maar volgens Dimbleby is dat maar een deel van de waarheid. De Duitse fronttroepen waren niet alleen uitgeput en uitgehongerd, maar beschikten over geen winteruitrusting. Barbarossa, dat leed aan een totaal gebrek aan inzicht en planning, was in december 1941 letterlijk uitgebloed. In tegenstelling tot de Russen beschikten de Duitsers over te weinig reservekrachten. Ondanks hun enorme verliezen steeg het aantal Sovjet-divisies van 360 in juni tot zeshonderd in december; die van de Duitsers daalden van 150 tot tachtig.

In zijn schitterend boek weet Jonathan Dimbleby bijvoorbeeld de sfeer van angst in Moskou, toen half oktober de stad dreigde te vallen, meesterlijk te schetsen. Zijn boek mag als verrijkend gelden en het beste dat momenteel op dat vlak in de omloop is. Na lectuur ervan blijkt duidelijk dat in die zes maanden dat Barbarossa woedde, het lot van de wereld werd bepaald.

Barbarossa, hoe Hitler de oorlog verloor door Jonathan Dimbleby is te koop bij Doorbraak boeken.

 

 

Barbarossa | Jonathan Dimbleby

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Met operatie Barbarossa, de Duitse invasie van Rusland in de zomer van 1941, wenste Hitler niets minder te bereiken dan de vernietiging van het Sovjetcommunisme, de uitroeiing van de Joden en het scheppen van lebensraum voor het arische ras. Maar de Duitse opmars [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.