Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot aan de Zwarte Zee, de Sovjet-Unie binnen. Hitler en zijn stafgeneraals dachten dat het Rode Leger als een kaartenhuisje in elkaar zou storten. Het werd een fatale misrekening. In zes maanden tijd werd het verloop van de geschiedenis van de 20ste eeuw compleet hertekend.

De Britse historicus en Tweede Wereldoorlog-specialist Jonathan Dimbleby schreef over die maanden een complete geschiedenis met nieuwe inzichten.

Rapallo

Dimbleby schreef zijn boeiende en voor eenieder leesbare Barbarossa-boek aan de hand van talloze bronnen, zowel stafverslagen van hogere officieren als passages uit brieven en dagboeken van officieren en manschappen die deze bloedige veldtocht aan den lijve ondervonden. De auteur bezorgt ons een totaalbeeld van de hele onderneming zowel aan de hand van militaire, politieke, diplomatieke, economische documentatie als van gedegen  archiefwerk. Hij moet zowat alles gelezen hebben, of op zijn minst geraadpleegd, wat eerder al over deze gigantische onderneming werd gepubliceerd.

Zo besteedt hij terecht veel aandacht aan het verdrag van Rapallo dat tijdens het paasweekeinde van 1922 werd gesloten tussen Duitsland en de jonge Sovjet-Unie, de twee politieke paria’s uit die tijd. Het nieuws sloeg als een bom in. De toenmalige Britse premier Lloyd George was razend. Op hetzelfde moment vond veertig kilometer daar vandaan in Genua een conferentie plaats waarop de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog aanwezig waren. Niemand wist van iets. Onmiddellijk ging alle media-aandacht naar ‘Rapallo’.

Niet-aanvalsverdrag

Dat was niet de enige gebeurtenis waarop de Britse diplomatie ernstig flaterde. Het grootste deel van de Britse politiek en diplomatie was vanaf het begin tegen het Sovjet-communisme gekant. Men haatte figuren als Lenin en Stalin. De toenmalige Britse premier Chamberlain zette alles op alles op zijn appeasementpolitiek om een oorlogszuchtige Hitler te bedaren.

Groot was dan ook de verbijstering van hem en de hele wereld toen het nieuws bekend werd dat op 23 augustus 1939 de Duitsers en de Sovjet-Russen een niet-aanvalsverdrag gesloten hadden. Voor Hitler lag de weg open om ‘zijn’ oorlog tegen Polen te beginnen. Nog geen twee jaar later beleefde Stalin de schrik van zijn leven.

Griekenland

Het ‘pact’ was voor Hitler louter opportunistisch bedoeld. Zijn hoofddoel hield hij steeds voor ogen. Daar week hij niet van af: de vernietiging van het internationale jodendom, de liquidatie van het communisme en de zoektocht naar Lebensraum in het oosten. Op de duur was Stalin nog zowat de enige die geloofde in de oprechtheid van Hitler en de duurzaamheid van het pact.

Toen Hitlers bondgenoot Mussolini eind oktober 1940 Griekenland binnenviel, was Hitler razend. Zeker toen de inval op een complete mislukking uitdraaide. Om zijn Europese zuidflank te beschermen zag de Führer zich gedwongen om zowel Griekenland als Joegoslavië – waar een pro-Britse opstand woedde – binnen te vallen. Zo ging een kostbare Barbarossa-maand verloren. Normaal was het offensief tegen de USSR voorzien vanaf einde mei.

Hitler was zich ervan bewust dat hij een tweefronten oorlog zou beginnen. Hij had een bang voorgevoel dat de Britten, de Amerikanen en de Russen een militair bondgenootschap zouden kunnen vormen, waartegen hij niet opgewassen was. In november 1940 had Roosevelt een enorme verkiezingsoverwinning behaald, en was hij begonnen met een reeks anti-Duitse maatregelen te nemen. Ook leverden de Amerikanen toen al volop wapens en uitrustig aan de Sovjets. Hitler was geobsedeerd door de gedachte dat hem nog maar weinig tijd gegund was.

Onderschat

Niettegenstaande dat tijdens de eerste weken van de invasie de Wehrmacht enorme overwinningen boekte, en iedereen, behalve Churchill, ervan overtuigd was dat het Rode Leger op korte termijn het onderspit zou delven, boden de Sovjets in toenemende mate hardnekkige weerstand. De Duitsers onderschatten in grote mate het weerstandsvermogen van de Sovjets. Een van de vele zaken waar het Duitse opperbevel en de plannenmakers geen rekening mee gehouden hadden, was het feit dat de Russen de Duitsers haatten omdat ze hun moederland binnengevallen waren. Voor moedertje Rusland hadden de soldaten hun leven veil.

Daarnaast was er ook de terreur die er in het enorme Rode Leger heerste. Achter de linies waren er voortdurend NKVD-regimenten operationeel die korte metten maakten met weglopers. Tenslotte beschikten de Sovjets over veel meer manschappen en materiaal dan de Duitsers. Hun bevoorrading en logistiek liep hoe langer de veldtocht duurde meer en meer in het honderd. De Duitse oorlogsindustrie was niet capabel om, in tegenstelling tot de Russen,  verliezen voldoende te compenseren.

Impasse

In augustus 1941 kwam Barbarossa in een impasse terecht. Gedurende drie weken lag de veldtocht quasi stil. Niet alleen de heftige tegenaanvallen nabij Smolensk waren hiervoor de reden maar ook het geruzie tussen Hitler en zijn bureau- en frontgeneraals lagen hieraan ten grond. De frontgeneraals wilden eerst Moskou, het hoofddoel, innemen maar Hitler en zijn lakeien wilden verder oprukken door Zuid-Rusland en het industriebekken aan de Donets bezetten. Hitlers wil was wet en eenmaal het offensief tegen Moskou, begin oktober, van start ging, was het te laat.

Uitgebloed

De Duitsers weten de mislukking van Barbarossa aan ‘Generaal Winter’ maar volgens Dimbleby is dat maar een deel van de waarheid. De Duitse fronttroepen waren niet alleen uitgeput en uitgehongerd, maar beschikten over geen winteruitrusting. Barbarossa, dat leed aan een totaal gebrek aan inzicht en planning, was in december 1941 letterlijk uitgebloed. In tegenstelling tot de Russen beschikten de Duitsers over te weinig reservekrachten. Ondanks hun enorme verliezen steeg het aantal Sovjet-divisies van 360 in juni tot zeshonderd in december; die van de Duitsers daalden van 150 tot tachtig.

In zijn schitterend boek weet Jonathan Dimbleby bijvoorbeeld de sfeer van angst in Moskou, toen half oktober de stad dreigde te vallen, meesterlijk te schetsen. Zijn boek mag als verrijkend gelden en het beste dat momenteel op dat vlak in de omloop is. Na lectuur ervan blijkt duidelijk dat in die zes maanden dat Barbarossa woedde, het lot van de wereld werd bepaald.

Barbarossa, hoe Hitler de oorlog verloor door Jonathan Dimbleby is te koop bij Doorbraak boeken.

 

 

Barbarossa | Jonathan Dimbleby

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Met operatie Barbarossa, de Duitse invasie van Rusland in de zomer van 1941, wenste Hitler niets minder te bereiken dan de vernietiging van het Sovjetcommunisme, de uitroeiing van de Joden en het scheppen van lebensraum voor het arische ras. Maar de Duitse opmars [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Vlaamse Oostfronters oorlogsmisdadigers?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 09/02/2019
De gewezen ADVN-historicus Frank Seberechts is de auteur van onder meer een repressieboek, Ieder zijn zwarte (1994) en een Oostfrontboek, Tussen Schelde en Wolchow (2002). Thans is hij bevallen van een tweede boek gewijd aan het Oostfront. En wat voor een. In Drang naar het Oosten: Vlaamse soldaten en [lees verder]

Een ‘zwarte’ jonkvrouw uit Nederland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/02/2019
U, lezer, zult zich wellicht afvragen wie in godsnaam is Julia Op ten Noort. Terecht. Hier in ons Vlaanderland zijn er maar weinigen die bij het vernemen van haar naam een belletje zullen horen rinkelen. Kort samengevat was freule ‘Juul’ (zo haar roepnaam bij intimi) van adellijke komaf en gefascineerd [lees verder]

Winston Churchill: wat een biografie!

Recensie Pieter Jan Verstraete - 28/03/2019
Zonder twijfel is de zopas verschenen Winston Churchill-biografie van de Britse historicus Andrew Roberts (ook auteur van onder meer een vuistdikke ‘Napoleon’) de beste en meest intrigerende biografie van de Britse politicus die tot nu toe in het Nederlands verschenen is. Roberts kritische biografie [lees verder]

‘1919’ in kort bestek

Recensie Pieter Jan Verstraete - 20/07/2019
Schrijven dat 1919 vooral voor Europa een bijzonder jaar was, staat gelijk met het inintrappen van een open deur. Het afwikkelen van de wapenstilstand van november 1918 gebeurde in een klimaat van sociale onrust en van revoluties die zowat in heel Europa plaatsvonden. Maar vooral dan in Midden- en Oost-Europa. [lees verder]

De troonopvolger

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/09/2020
De grootmeesteres van de sfeervolle politieroman wordt de 78-jarige Amerikaanse letterkundige Donna Leon weleens genoemd. Ruim dertig jaar woonde ze in Venetië. Niet alleen schreef ze een Venetiaans kookboek en een toeristische wandelgids maar ook dertig politieromans die zich allen situeren in de dogestad. [lees verder]

De lange, fatale winter van 1932-1933

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/10/2020
In Allen tegen allen schetst de Amerikaanse historicus Paul Jankowski een voortreffelijk beeld van de wereld na Versailles 1919. De winter van 1932 – 1933 was een kantelmoment. Tijdens deze lange winter evolueerde de naoorlogse wereld in een vooroorlogse.
Mussolini en de Hoorn van Afrika
[lees verder]

Verwacht het onverwachte

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/10/2020
In 2018 debuteerde de Nederlandse film- en televisieproducent Kasper van Beek met Vogelvrij. De thriller werd goed ontvangen en bereikte de eindselectie van de Gouden Strop en de Schaduwprijs. Ook zijn tweede nagelbijter, De honger, mag er zijn.
‘Play’, maar dan…
Psychiater en Afghanistan-veteraan [lees verder]

Misdaad in Leiden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 18/10/2020
Na lectuur van de thriller Zij die zwijgt kom je als lezer als vanzelf tot de conclusie, dat het wel hoogst verwonderlijk is dat er in de Nederlandse stad Leiden überhaupt een moord opgelost wordt. Zeker als je kijkt naar de fauna waaruit het moordteam van het Leidse politiebureau bestaat. Zowat elk [lees verder]

‘De noodzaak van de repressie’: ‘Onverwerkt verleden’ heruitgegeven

Recensie Pieter Jan Verstraete - 20/10/2020
In september volgend jaar zal het dertig jaar geleden zijn dat het standaardwerk van Luc Huyse en Steven Dhondt over de repressie verscheen. Dit boek werd recent heruitgegeven met aanvullende bijdragen van Bruno De Wever, Koen Aerts en Pieter Lagrou.
Zonder begrip
Het minste dat kan gezegd [lees verder]

Een tegendraadse nieuwe Hitlerbiografie

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/10/2020
Zonder twijfel is Adolf Hitler een van de meest bestudeerde persoonlijkheden uit de wereldgeschiedenis. Over hem verschenen er al een paar duizend biografieën. Na de voortreffelijke, tweedelige, Hitler-biografie (2013 en 2018) van Volker Ullrich verscheen heel recent een nieuwe spraakmakende biografie [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.