Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot aan de Zwarte Zee, de Sovjet-Unie binnen. Hitler en zijn stafgeneraals dachten dat het Rode Leger als een kaartenhuisje in elkaar zou storten. Het werd een fatale misrekening. In zes maanden tijd werd het verloop van de geschiedenis van de 20ste eeuw compleet hertekend.

De Britse historicus en Tweede Wereldoorlog-specialist Jonathan Dimbleby schreef over die maanden een complete geschiedenis met nieuwe inzichten.

Rapallo

Dimbleby schreef zijn boeiende en voor eenieder leesbare Barbarossa-boek aan de hand van talloze bronnen, zowel stafverslagen van hogere officieren als passages uit brieven en dagboeken van officieren en manschappen die deze bloedige veldtocht aan den lijve ondervonden. De auteur bezorgt ons een totaalbeeld van de hele onderneming zowel aan de hand van militaire, politieke, diplomatieke, economische documentatie als van gedegen  archiefwerk. Hij moet zowat alles gelezen hebben, of op zijn minst geraadpleegd, wat eerder al over deze gigantische onderneming werd gepubliceerd.

Zo besteedt hij terecht veel aandacht aan het verdrag van Rapallo dat tijdens het paasweekeinde van 1922 werd gesloten tussen Duitsland en de jonge Sovjet-Unie, de twee politieke paria’s uit die tijd. Het nieuws sloeg als een bom in. De toenmalige Britse premier Lloyd George was razend. Op hetzelfde moment vond veertig kilometer daar vandaan in Genua een conferentie plaats waarop de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog aanwezig waren. Niemand wist van iets. Onmiddellijk ging alle media-aandacht naar ‘Rapallo’.

Niet-aanvalsverdrag

Dat was niet de enige gebeurtenis waarop de Britse diplomatie ernstig flaterde. Het grootste deel van de Britse politiek en diplomatie was vanaf het begin tegen het Sovjet-communisme gekant. Men haatte figuren als Lenin en Stalin. De toenmalige Britse premier Chamberlain zette alles op alles op zijn appeasementpolitiek om een oorlogszuchtige Hitler te bedaren.

Groot was dan ook de verbijstering van hem en de hele wereld toen het nieuws bekend werd dat op 23 augustus 1939 de Duitsers en de Sovjet-Russen een niet-aanvalsverdrag gesloten hadden. Voor Hitler lag de weg open om ‘zijn’ oorlog tegen Polen te beginnen. Nog geen twee jaar later beleefde Stalin de schrik van zijn leven.

Griekenland

Het ‘pact’ was voor Hitler louter opportunistisch bedoeld. Zijn hoofddoel hield hij steeds voor ogen. Daar week hij niet van af: de vernietiging van het internationale jodendom, de liquidatie van het communisme en de zoektocht naar Lebensraum in het oosten. Op de duur was Stalin nog zowat de enige die geloofde in de oprechtheid van Hitler en de duurzaamheid van het pact.

Toen Hitlers bondgenoot Mussolini eind oktober 1940 Griekenland binnenviel, was Hitler razend. Zeker toen de inval op een complete mislukking uitdraaide. Om zijn Europese zuidflank te beschermen zag de Führer zich gedwongen om zowel Griekenland als Joegoslavië – waar een pro-Britse opstand woedde – binnen te vallen. Zo ging een kostbare Barbarossa-maand verloren. Normaal was het offensief tegen de USSR voorzien vanaf einde mei.

Hitler was zich ervan bewust dat hij een tweefronten oorlog zou beginnen. Hij had een bang voorgevoel dat de Britten, de Amerikanen en de Russen een militair bondgenootschap zouden kunnen vormen, waartegen hij niet opgewassen was. In november 1940 had Roosevelt een enorme verkiezingsoverwinning behaald, en was hij begonnen met een reeks anti-Duitse maatregelen te nemen. Ook leverden de Amerikanen toen al volop wapens en uitrustig aan de Sovjets. Hitler was geobsedeerd door de gedachte dat hem nog maar weinig tijd gegund was.

Onderschat

Niettegenstaande dat tijdens de eerste weken van de invasie de Wehrmacht enorme overwinningen boekte, en iedereen, behalve Churchill, ervan overtuigd was dat het Rode Leger op korte termijn het onderspit zou delven, boden de Sovjets in toenemende mate hardnekkige weerstand. De Duitsers onderschatten in grote mate het weerstandsvermogen van de Sovjets. Een van de vele zaken waar het Duitse opperbevel en de plannenmakers geen rekening mee gehouden hadden, was het feit dat de Russen de Duitsers haatten omdat ze hun moederland binnengevallen waren. Voor moedertje Rusland hadden de soldaten hun leven veil.

Daarnaast was er ook de terreur die er in het enorme Rode Leger heerste. Achter de linies waren er voortdurend NKVD-regimenten operationeel die korte metten maakten met weglopers. Tenslotte beschikten de Sovjets over veel meer manschappen en materiaal dan de Duitsers. Hun bevoorrading en logistiek liep hoe langer de veldtocht duurde meer en meer in het honderd. De Duitse oorlogsindustrie was niet capabel om, in tegenstelling tot de Russen,  verliezen voldoende te compenseren.

Impasse

In augustus 1941 kwam Barbarossa in een impasse terecht. Gedurende drie weken lag de veldtocht quasi stil. Niet alleen de heftige tegenaanvallen nabij Smolensk waren hiervoor de reden maar ook het geruzie tussen Hitler en zijn bureau- en frontgeneraals lagen hieraan ten grond. De frontgeneraals wilden eerst Moskou, het hoofddoel, innemen maar Hitler en zijn lakeien wilden verder oprukken door Zuid-Rusland en het industriebekken aan de Donets bezetten. Hitlers wil was wet en eenmaal het offensief tegen Moskou, begin oktober, van start ging, was het te laat.

Uitgebloed

De Duitsers weten de mislukking van Barbarossa aan ‘Generaal Winter’ maar volgens Dimbleby is dat maar een deel van de waarheid. De Duitse fronttroepen waren niet alleen uitgeput en uitgehongerd, maar beschikten over geen winteruitrusting. Barbarossa, dat leed aan een totaal gebrek aan inzicht en planning, was in december 1941 letterlijk uitgebloed. In tegenstelling tot de Russen beschikten de Duitsers over te weinig reservekrachten. Ondanks hun enorme verliezen steeg het aantal Sovjet-divisies van 360 in juni tot zeshonderd in december; die van de Duitsers daalden van 150 tot tachtig.

In zijn schitterend boek weet Jonathan Dimbleby bijvoorbeeld de sfeer van angst in Moskou, toen half oktober de stad dreigde te vallen, meesterlijk te schetsen. Zijn boek mag als verrijkend gelden en het beste dat momenteel op dat vlak in de omloop is. Na lectuur ervan blijkt duidelijk dat in die zes maanden dat Barbarossa woedde, het lot van de wereld werd bepaald.

Barbarossa, hoe Hitler de oorlog verloor door Jonathan Dimbleby is te koop bij Doorbraak boeken.

 

 

Barbarossa | Jonathan Dimbleby

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Met operatie Barbarossa, de Duitse invasie van Rusland in de zomer van 1941, wenste Hitler niets minder te bereiken dan de vernietiging van het Sovjetcommunisme, de uitroeiing van de Joden en het scheppen van lebensraum voor het arische ras. Maar de Duitse opmars [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.