Op kroegentocht met Walter van den Broeck

‘Waar zijn de zinken munten met gat in het midden gebleven? Waar de tabaksdozen met de beeltenis van de koning? Waar de zondagse kerkgang, die maakte dat iedereen elkaar zag in de kerk en daarna in het café?’ Walter van den Broeck, die op zondag 28 maart tachtig jaar werd, schreef zichzelf een cadeau bij elkaar waarin hij het verdwenen caféleven in zijn Olen opnieuw tot leven wekt. Crossroads mag dan een Engelse titel zijn, zo Kempisch als Van den Broeck een hommage brengt aan café In de Kroon bakken ze ze niet meer.

Trossel stationscafés

Dat het boek is opgedragen aan de drie hoofdrolspelers Gust, Jen en Maria spreekt boekdelen. En dat hij daarbij obligaat verzekert dat ‘al wie in dit boek voorkomt een romanpersonage is, ikzelf inbegrepen’ laat inderdaad het tegendeel vermoeden. Toen vader Jos in 1940 plots verongelukte, moest moeder Irma het Olense café In de Kroon op haar eentje beredderen. Het is te zeggen: haar drie kinderen – en dan vooral caféhoudster en mannenmagneet Jen – kregen het verbod om te trouwen want, aldus mama Irma, ‘trouwen is iets voor klanten, wij zijn er om hen te bedienen’. Van den Broeck vertelt in vogelvlucht con gusto hoe het café aan de bareel in Achter-Olen sindsdien veranderde.

In deze kleine cafégeschiedenis spiegelt Van den Broeck op zijn beproefde burleske wijze de grote geschiedenis die ondertussen het buurtleven van weleer deed leeg lopen: ‘De schijnbare verlatenheid van de cité heeft niets met stormweer te maken, maar alles met elektronica. Men gaat niet langer naar buiten om te zien of het er nog is. Men vergewist zich ervan door binnen naar schermen te kijken om te zien of het er nog is.’ De Kempen werden inderdaad laat opgestoten in de vaart der volkeren, maar of dat dan zo’n goede zaak was, is na het lezen van deze vintage Van den Broeck verre van zeker. De nostalgie naar het ‘trossel’ stationscafé dat destijds aan de overweg floreerde, spat immers van de bladzijden.

Van den Broeck grossiert in Crossroads in pittige anekdotes over Gust, Jen en Maria. Als jongetje van nog geen tien geraakte de verteller gefascineerd door de fratsen van Gust die met een tuba rondliep waarop hij zogezegd kon spelen, maar die vooral diende om de aandacht te trekken voor zijn publieke café-optredens. Gust vertolkte dan Duitse schlagers, maar kieperde even goed met wijd open mond pint na pint naar binnen met de handen op de rug gebonden. Hilarisch is het optreden in de hoogmis waar hij in beschonken toestand het gezemel van de koster-orgelist niet langer kan harden en dan maar zelf op het hoogzaal klimt om er het Wolgalied uit een Duitstalige operette ten beste te geven.

Wij ballonvaarders

De eerste keer dat Van den Broeck als broekje van nog geen tien het café betrad, wordt meesterlijk beschreven: ‘Bovendien hing boven de toog een enorm gewei van een waterbuffel die op zijn beurt klanten die een uitgelaten entree maakten al op voorhand tot kalmte aanmaande.’ De grotemensenwereld van het café krijgt in de tienerogen van de verteller een exotische glans waar hij zich aan vergaapt, en de lezer met hem. In sneltreinvaart dist Van den Broeck de ene na de andere hilarische scène op als waren we ballonvaarders die over het landschap scheren en de mensen begluren die ondertussen zelf niet beseffen dat ze bekeken worden. Wat een wondere wereld was het daar In de Kroon, tot in de jaren 70 van de vorige eeuw de globalisering toesloeg.

Eerst nog voorzichtig met de invoering van de btw waardoor menig Olens buurtwinkeltje de fles op ging. Daarna open en bloot met de invoering van de euro in 2001 toen de twee ongetrouwde zussen Jen en Maria stopten met hun café en zich terugtrokken op de bovenverdieping achter gesloten gordijnen. In het tweede deel van deze volkse vertelling probeert Van den Broeck door de gordijnen te turen en laat hij beide contactschuw geworden zussen hun klein en groot (on)geluk beleven tot er een abrupt einde komt: ‘Maar was de ziekte definitief overwonnen? (…) Gelukkig dat de zusjes dat allemaal niet meer moeten meemaken.’ Sluit het gordijn.

Liefdesverklaring aan de roots

Crossroads is geen grote Van den Broeck, zoals Het beleg van Laken dat was. Het is een mooie en vooral ontroerende aanvulling op het iconische Brief aan Boudewijn. Toen stond het Olen van de cité centraal. In Crossroads is dat het Olen van het café. Van den Broecks liefdesverklaring aan zijn roots heeft iets van Tantes van Cyriel Buysse waarin drie ongetrouwde vrouwen meesterlijk werden geportretteerd.

Maar het gonst ook van de authentieke volkse dialogen, zoals dat in De geruchten van Hugo Claus het geval was. Zoals deze roman van Claus meestal wordt onderschat ten faveure van diens dan weer overschatte Het verdriet van België, zo loopt Crossroads misschien ook het risico om als een simpel achterafje te worden beschouwd. Ten onrechte dus. Lang geleden dat ik na het lezen van een boek zo smachtte naar de geneugtes van het cafébezoek in mijn Mechelse stamkroeg.

Brief aan Filip

Ondertussen wordt het stilaan tijd om de Kempische grootmeester een belangrijke literaire oeuvreprijs te gunnen voor het te laat is. Geen kwaad woord over Astrid Roemer die in oktober ten paleize de 23ste grote Prijs der Nederlandse Letteren uit handen van koning Filip in ontvangst mag nemen. Maar het is niet fair tegenover Vlaamse schrijvers, zoals Van den Broeck, streekgenoot Leo Pleysier of Lieve Joris, dat ze keer op keer worden overgeslagen in dit prijzencircus. Sinds Paul de Wispelaere in 1998 deze driejaarlijkse meest prestigieuze literaire Nederlandstalige onderscheiding scoorde, kreeg geen enkele Vlaamse auteur – buiten dichter Leonard Nolens dan in 2012 – de lauweren.

Pittig detail: De Wispelaere was de laatste Vlaamse schrijver die van het beurtrolsysteem genoot en daardoor ook allicht in de prijzen viel. Sinds de eerste Prijs in 1956 naar Herman Teirlinck ging, was het immers de gewoonte om de Nederlandse vorst een Vlaamse schrijver de prijs te laten gunnen, terwijl drie jaar later de Belgische koning een Nederlands auteur gelukkig maakte.

Afijn, dan maar een Boon, de nieuwe Vlaamse literatuurprijs, straks voor Van den Broeck? Of wachten tot 2027 wanneer Filip weer aan de beurt is? Die kan Walter dan laten influisteren om in zijn dankwoord misschien ook eens een brief aan hem te improviseren.

Crossroads | Walter Van den Broeck

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Toen Jos Boeckx van café In de Kroon in 1940 verongelukte, liet hij een vrouw en drie kinderen van om en bij de tien jaar na. Moeder Irma bleef niet bij de pakken zitten. ‘Van trouwen komt hier niets in huis!’ waarschuwde ze. Na schooltijd ging Gust uit werken, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.