Onverenigd

Waterloo 1815. Wekenlang zijn we daar, tweehonderd jaar later, mee om de oren geslagen. In het kielzog van die veldslag betekent 1815 echter ook het officiële begin van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden: een diplomatieke constructie die ongeveer het huidige België en Nederland omvatte en die het nauwelijks vijftien jaar heeft uitgehouden. Ze is wél van – letterlijk – vitaal belang geweest voor het overleven van het Nederlands in België, en wordt daarom vaak geromantiseerd. Maar een zakelijke historiografie, een nuchtere analyse van die vijftien jaar bleef lang achterwege.

Dat is begrijpelijk, niét alleen omdat de geschiedenis vooral wordt geschreven voor en door de overwinnaars. Na de afscheuring van 1830 voelden de nieuwe Belgische machthebbers uiteraard de noodzaak om met een ‘vaderlandse’ geschiedenis uit te pakken die de nieuwe, separatistische constructie zou legitimeren door het eeuwenlange samenleven van ‘onze gewesten’. Maar ook in het Noorden, nu bevrijd van het ‘muitziek rot der Belgen’, achtte men het raadzaam de geschiedenis weer te reduceren tot het glorierijke verleden van de Verenigde Provinciën. Het ongelukkige intermezzo (ten dele zelfs tot in 1839) werd snel en grondig uit het nationale geheugen gewist.

In Nederland is het gebrek aan belangstelling zo goed als algemeen gebleven; in België kregen verwijzingen naar de korte periode van de ‘verenigde Nederlanden’ al vrij snel bijbedoelingen die in de twintigste eeuw lang niet meer louter cultureel waren en politiek ook lang niet altijd ‘koosjer’. Blijkbaar moesten bijna twee eeuwen verlopen vooraleer historici én filologen in ‘Noord’ en ‘Zuid’ zich – niet gedreven door romantisch wensdenken of rancune – eindelijk ’s nuchter gingen buigen over dat korte bestaan van wat een ‘innige vereeniging’ had moeten worden.

Zeer terecht gaan beide samenstellers van deze verzamelbundel in hun inleidend hoofdstuk nauwer in op die ‘geschiedenis van de geschiedenis’. ‘De uitkomst bepaalt het verhaal’ schrijven ze: ‘alle gebeurtenissen en ontwikkelingen binnen dit tijdvak werden gewogen naar het eindresultaat’. En de appreciatie van dat eindresultaat kleurde dus de blik op de feiten. ‘In het ’tragische’ perspectief was het Verenigd Koninkrijk vanaf het begin gedoemd’ : als een klassieke tragische held riep Willem I door de ene verkeerde beslissing na de andere het onheil over zichzelf af. Daartegenover staat een ‘nationalistisch’ verhaal dat de verklaring voor de mislukking veel dieper zoekt : beide landsdelen verschilden zo grondig van elkaar dat geen andere afloop denkbaar was. Voor de latere Groot-Nederlandse beweging was ‘1830’ en wat daarop volgde dan weer het gevolg van een sinister complot dat het herstel van de historische band met het Noorden moest verhinderen om de Franse invloed uit te breiden.

Al bij al, menen de inleiders, kan je het hele verhaal ook zien als een ‘comedy of errors’ die geen passies meer oproept. ‘Professionele historici in beide landen zijn er al lang niet meer op uit het beleid van Willem I – of juist het verzet daartegen – te verdedigen of te legitimeren’. Remieg Aerts en Gita Deneckere kunnen hun uitvoerig overzicht van de historiografie dan ook besluiten ‘voorbij triomf, rancune en nostalgie’. ‘Het feit dat het experiment de geschiedenis niet overleefde, maakt het interessant voor historici om het feest van het begin te vieren en te kijken welke wegen open lange, zonder de analyse van de desintegratie uit de weg te gaan’. Beter kan je opzet en inhoud van dit boek niet samenvatten. 

Dat opzet krijgt gestalte in vijf delen die respectievelijk inzicht willen verschaffen in : een nieuwe monarchie in Europese context; de gelaagdheid van de natie; publieke ruimte en sociabiliteit; integratie en desintegratie; en – uiteraard – ‘wat na 1830 ?’. Elk deel omvat dan nog ’s drie of vier bijdragen die het aangegeven thema vanuit verschillende hoeken belichten.

Her en der worden clichés onderuit gehaald die decennia lang de blik van voor- of tegenstanders vertroebelden. In andere artikels moet de traditionele ’top down’-geschiedschrijving plaats ruimen voor een ‘bottom up’ benadering (van bijvoorbeeld het verenigingsleven) al klinkt juist daar de roep om ‘meer onderzoek’ het dringendst. Af en toe krijg je ook verrassende feiten en samenhangen voorgeschoteld; of een kritische her-lezing van bekende verhalen.

Allemaal boeiend en leerrijk. En precies daarom blijft de belangstellende lezer meer dan eens teleurgesteld achter: net wanneer je wel wat méér te weten zou willen komen, houdt het op. Vermoedelijk werden de vele auteurs (negentien bijdragen op 220 pagina’s) verzocht hun stuk vooral kort (en ‘niet te moeilijk’) te houden. Maar soms blijven ze daardoor noodgedwongen nogal aan de oppervlakte hangen; een euvel dat slechts magertjes wordt goedgemaakt door telkens een paar titels ‘aanbevolen lectuur’ te vermelden. Kortom: wellicht was de frustratie van de auteurs minstens even groot als die van de geïnteresseerde lezer. Het hoeft niet altijd een kanjer te zijn zoals (recent) die van Els Witte over het orangisme; maar de vele facetten van het (on)Verenigd Koninkrijk die in dit boek aan bod komen hadden zeker meer ruimte verdiend.

Uiterst behartenswaardig is dan ook de bekommernis die Geert van Istendael in de slotbijdrage uitspreekt over de ‘koudwatervrees’ die – nog of opnieuw ? – heerst tussen Nederland en Vlaanderen. Over ‘toenadering tussen Noord en Zuid, ja, noem het maar integratie’ koestert hij geen optimistische gedachten. Hij waarschuwt veeleer: zonder zo’n toenadering zijn wij ‘gedoemd te verschrompelen tot een folkloristisch restant of restloos te verdwijnen’. Zo is het.

 

Het (on)verenigd Koninkrijk kunt u hier, bij Ons Erfdeel vzw, bestellen.

Het (on)Verenigd Koninkrijk |

Allerlei | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Op 21 september 1815 legde Willem I op het Koningsplein in Brussel de eed af op de grondwet van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. De nieuwe staat, die Willem als de ultieme realisatie van het oude ideaal van Karel V en Willem de Zwijger wilde voorstellen, [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Edi Clijsters

Flaneren tussen droom en werkelijkheid

Recensie Edi Clijsters - 04/12/2020
Een bekende en terecht gelauwerde schrijver die een novelle wijdt aan een wereldberoemde schrijver en diens menigvuldige incarnaties… Kan dat goed gaan?
De eerste, Antonio Tabucchi: een Italiaan die in de loop der jaren professioneel, affectief en tenslotte ook administratief steeds meer Portugees [lees verder]

Als De Man is in het Plan

BlogEdi Clijsters - 29/12/2018
De jongste turf van de Nederlandse historicus Jan-Willem Stutje is waarachtig niet de eerste noch de enige biografie van Hendrik de Man (1885-1953). Maar wel de meest volledige en de meest kritische. En bovendien de meest uitdagende, omdat ze doorspekt is met vragen die Stutje zichzelf en de lezer stelt [lees verder]

De natie, de dwarsdenker, Defoort

BlogEdi Clijsters - 18/12/2018
Historicus Eric Defoort (1943-2016) speelde een kleine tiental jaren een richtinggevende rol in de niet-partijgebonden Vlaamse beweging én in de Vlaams-nationale partijpolitiek. En als het om de natie ging wierp hij zich op als vrijmoedig en talentrijk polemist. Vooral dat aspect wordt – twee jaar [lees verder]

Touwtrekken om ‘de toekomst van het verleden’

BlogEdi Clijsters - 20/10/2018
De Canvas-reeks Kinderen van de repressie haalde in de herfst van vorig jaar elke week ongeveer een half miljoen kijkers. De reeks was niet alleen succesrijk; ze heeft ook indruk gemaakt, en heel veel reacties losgeweekt, al was dat buiten het bereik van de camera’s. De reeks toonde – vanzelfsprekend [lees verder]

Spot en spijt in de spiegel

BlogEdi Clijsters - 28/10/2017
Een politieke geschiedenis van België ? Ach, dat is nu eenmaal het soort promo-overdrijving dat een ambitieuze uitgever graag in de mond neemt; een ervaren lezer kijkt daar doorheen. Iets als ‘een tegendraadse kijk op enkele kantelmomenten in de geschiedenis van de ‘communautaire’ [lees verder]

Zwalpend tussen krekel en mier

BlogEdi Clijsters - 29/11/2016
In de ‘proloog’ tot hun ‘economische geschiedenis van België’ leggen historici Buyst en Smeyers meteen de vinger op de wonde: “België bevindt zich in crisis, zo klinkt het met de regelmaat van een klok. Die klok slaat al honderd jaar hetzelfde uur”. Hoe is zoiets [lees verder]

Lachen om/vanuit Europa

BlogEdi Clijsters - 31/08/2016
Je hoeft geen zomerhater te zijn om ook in deze tijd van het jaar te genieten van een goed boek, een serieus boek zelfs. Zeker als dat serieuze boek handelt over … de lach. ‘Het grote boek over onze worsteling met ironie’, noemt de uitgever het, maar dat zegt lang niet alles. Het is [lees verder]

Braaf Brusselboek

BlogEdi Clijsters - 31/07/2016
Brussel, Brussel, en nog eens Brussel. Officieel hoofdstad van het koninkrijk België, van Vlaanderen, van de Franse Gemeenschap, van zichzelf, en – absoluut onofficieel – ook van de Europese Unie. Al meer dan een eeuw lang inzet van felle en uiteenlopende controverses tussen Nederlands- en Franstaligen. [lees verder]

‘Zich laten doodschieten is geen kunst’

BlogEdi Clijsters - 09/07/2016
Tachtig jaar geleden probeerden Spaanse hogere officieren de democratisch verkozen centrumlinkse regering via een ’traditionele’ staatsgreep aan de kant te schuiven; maar hun pronunciamiento verliep niet volgens plan. In het uiterst gespannen en gewelddadige politieke klimaat dat in Spanje [lees verder]

Gedreven en afgedreven

BlogEdi Clijsters - 26/06/2016
Van een biografie verwacht je niet dat ze ‘spannend’ is, of ‘ontroerend’. Je mag wel verwachten dat ze de essentiële lotgevallen, ideeën en karaktertrekken van de ‘gebiografeerde’ tot hun recht laat komen. Kortom: dat de figuur waarover het boek gaat, tot leven wordt gebracht.
Dat [lees verder]

Europa als vlucht voorwaarts

BlogEdi Clijsters - 19/06/2016
Op de lagere school werd (wordt??) het ons al ingelepeld: het legendarische rijk van Karel de Grote (een Belg, uiteraard) werd in 843 opgedeeld tussen zijn drie zonen. Het ‘middenrijk’ (tussen oost en west), van de Noordzee tot Noord-Italië, verviel in vele kleine stukken en werd in de volgende [lees verder]

Sprekende portretten

BlogEdi Clijsters - 11/06/2016
‘Een great flemish novel zoals die zelden wordt geschreven’ noemt Joël De Ceulaer dit boek. Komend van een notoir scepticus is dat een geweldig compliment, en het is nog verdiend ook. Het boek is een indrukwekkende prestatie: het vervlecht driekwart eeuw eigentijdse geschiedenis (of althans segmenten [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.