Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen Amanda Gorman. De hier volslagen onbekende Amerikaanse blanke dichteres Louise Glück ging met de bijna 1 miljoen euro prijzengeld aan de haal.

Neoklassiek

Het duurde een jaar voordat er nu eindelijk werk van deze Amerikaanse neoklassieke poëte in het Nederlands werd gebracht, met de oorspronkelijke Engelstalige versie ernaast. Averno heet de bundel met allusie op de Italiaanse plek waar volgens de Romeinse overlevering zich de toegang tot de onderwereld bevond. Glück houdt van de klassieke contrasten: per aspera ad astra (via de dood naar het leven). In het Nederlands luidt dat bij haar: ‘die ijsvelden zullen / de weiden van Elysium zijn’. De Nobelprijsjury lustte daar wel pap van en had het over ‘een sprong voorwaarts vanuit een diep gevoel van verlies’.

Humanistisch gezind

De humanistisch gezinde Nobelprijslezers kicken immers op strijdende personages die na een helletocht gelouterd het licht zien, zoals dat vaak het geval is met de ik-figuur in Glücks verzen. Natuurlijk komt er bij de jaarlijkse selectie van de Nobelprijswinnaar in kwestie meer kijken dan de hooggestemde ethische principes die dynamietbaron Alfred Nobel in zijn testament liet opdraven.

Vorig jaar gingen we te rade bij de bookmakers om te checken wie het meeste kans maakte op de meest prestigieuze literaire prijs ter wereld die normaliter op de eerste donderdag van de maand oktober wordt bekend gemaakt. De Japanner Haruki Murakami voert steevast de bookmakerranking aan, ook dit jaar. Usual suspects zijn opnieuw de Russische Ljoedmilla Oelitskaja, de Canadese Margaret Atwood en de Keniaan Ngugi Wa Thiong’o. Prijken ook in de top 10: de Canadese dichteres Anne Carson, de Française Annie Ernaux, de Hongaar Laszlo Krasznahorkai, de Amerikaans-Caribische auteur Jamaica Kincaid, de Amerikaanse postmodernist Don DeLillo en de Chinese Can Xue.

Meest uitgeleend

Het internetplatform Reddit kwam ondertussen te weten hoeveel boeken van welke auteur door leden van de Zweedse Nobelprijsjury afgelopen maanden het meest werden uitgeleend. Wat blijkt? De Franse Annie Ernaux, die ook bij ons hoge ogen gooit met haar roman De jaren, werd blijkbaar het vaakst geconsulteerd door de juryleden: 18 keer namelijk. De jaren is een krachttoer in het autobiografische genre want Ernaux speelt het klaar om geen enkele keer in de ik-vorm aan het woord te komen. Met een sociologisch-antropologische blik reconstrueert ze, zelf geboren in 1940, met raak gekozen details het naoorlogse Frankrijk van 1941 tot 2006.

Na Ernaux zijn de Mozambikaan Mia Couto en de Noorse auteur Jon Fosse met 11 raadplegingen het meest geconsulteerd door de juryleden. Couto, al jaren genoemd in het wereldje, zou dus wel eens eindelijk aan het feest kunnen zijn. Het pleit immers tegen Ernaux dat ze blank en Europeaan is, én vrouw vermits verleden jaar de blanke Amerikaanse Glück op het schild werd gehesen. Komt erbij dat Ernaux’ schrijvende landgenoten Patrick Modiano en Jean-Marie Gustave Le Clézio nog niet zo lang geleden laureaten waren, respectievelijk in 2014 en 2008.

Veilige keuze

Couto zou als zwarte Afrikaanse schrijver, wiens literaire merites onomstreden zijn, een min of meer veilige keuze zijn. Veilig omdat de Nobelprijsjury zich ook als eigentijds en dus divers-inclusief wil profileren. Denk maar aan de uitverkiezing van Bob Dylan vijf jaar geleden.

Maar wat gedacht van Jon Fosse? De Noorse dramaturg-schrijver is in het Nederlandstalige literaire landschap, zeker vergeleken met zijn landgenoot Karl Ove Knausgård, haast onbekend. Knausgård kreeg met zijn onverbloemd relaas over de strijd die het leven voor hem was geweest ook hier heel wat fans. Min kamp, zoals zijn zesdelig verhaal oorspronkelijk heette, had iets lekker aangebrands (denk maar aan Mein Kampf), maar zorgde bij lezers en vooral lezeressen voor de nodige herkenning.

Tobbende schilders

Fosse doet iets gelijkaardigs in zijn romans maar zonder het eigen leven exhibitionistisch in het uitstalraam te plaatsen. Hij componeert ragfijne kunstenaarsromans over tobbende schilders die met hun eigen kunst en leven in het reine proberen te komen. Daarmee situeert hij zich in een eerbiedwaardige literatuurtraditie. Rond 1800 werden in Duitsland heel wat van deze romantische kunstenaarsromans gepleegd. De bekendste zijn Herzensergiessungen eines kunstliebenden Klosterbruders (1797) van Wilhelm Wackenroder, Hyperion (1797) van Friedrich Hölderlin, Lucinde (1799) van Friedrich Schlegel en Heinrich von Ofterdingen (1802) van Novalis.

Vooral Wackenroder lijkt Fosse te hebben geïnspireerd. Het was hem – en zijn romantische medestanders – te doen om het exploreren van een nieuwe moderne, esthetiserende levensstijl die verrassend eigentijds want globaliserend overkomt. Wackenroder: ‘Domme mensen begrijpen niet dat er op onze aarde tegenvoeters bestaan en dat ze zelf tegenvoeters zijn. Ze menen dat de plaats waar ze zich bevinden altijd het zwaartepunt is van de hele wereld. Het ontbreekt hun geest aan vleugels om de hele aarde te kunnen overvliegen om op die manier de hele realiteit in zichzelf met één blik te kunnen overschouwen.’

Tegen de haren in strijken

Met het tweedelige Melancholie werd Fosse al geroemd voor zijn bijzondere taalmuziek die bedwelmend werkt. Ondertussen rondde hij met Septologie zijn magnum opus af. De eerste vijf delen ervan verschenen onlangs in het Nederlands. De andere naam (deel 1 en 2) in 2019 en Ik is een ander (deel 3, 4 en 5) dit voorjaar. Voor 2022 is Een nieuwe naam (deel 6 en 7) aangekondigd. Daarmee neemt dit werk haast Proustiaanse allures aan.

Dat het ondertussen al 101 jaar geleden is dat een Noorse schrijver bekroond werd – de grote Knut Hamsun in 1920 namelijk voor Hoe het groeide – is een reden te meer om de Noorse kwaliteitsletteren opnieuw onder de aandacht te brengen. Enig minpunt: Fosse is een blanke Europese man van middelbare leeftijd (en waarschijnlijk ook cisgender, zoals dat heet). Afwachten dus of de nobele juryleden straks de tijdgeest tegen de haren in durven te strijken.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.