Nijmegen bezet en bevrijd

Over de Duitse bezetting van naar schatting elke stad en gemeente in Nederland is er in de loop van de jaren op zijn minst één publicatie verschenen. Lokale geschiedschrijving bloeit bij onze noorderburen. Alles bij elkaar schetsen deze boeken zowel een inzicht in het plaatselijke oorlogsverloop, als een beeld van de samenstelling van een lokale gemeenschap in het midden van de 20ste eeuw.

Veruit de meeste van deze eerste oorlogsgeschiedenissen dragen het karakter van een kroniek of herinneringsbundel. Een meer historisch-wetenschappelijke benadering van het genre ontwikkelde zich pas in de loop der tijd, grosso modo vanaf 2000. Een aantal van deze ‘wetenschappelijke’ lokale of regionale studies richtte zich specifiek op de thematiek van collaboratie en verzet. Hierbij diende zich de vraag aan wat de Duitse bezetting voor de ontwikkeling van Nederlandse steden op langere termijn betekende. Deze vraag kwam telkens weer naar voren tijdens historisch-wetenschappelijke debatten. In tal van lokale oorlogsgeschiedenissen wordt de bezettingstijd met de nodige dramatiek beschreven als een ingrijpende, duistere en ongewone tijd. Veelal werd gesproken over een breuk met de voorgaande periode. Een totaal ander beeld kwam echter naar voren in de meer recente thematisch opgezette academische stadsgeschiedenissen, waarin collaboratie en verzet samen behandeld werden/worden. De gewezen directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en hoogleraar Hans Blom werkte een nieuwe visie uit. In zijn ogen was de bezetting niet zozeer een ‘breuk’ maar veeleer een ‘onderbreking’ met de voorgaande periode en de daarop volgende. Op die basis verschijnen er thans een aantal nieuwe bezettingsgeschiedenissen van Nederlandse steden en gemeenten. De hier voorliggende en bijzonder fraai uitgegeven monografie van Lennert Savenije over Nijmegen: collaboratie en verzet kadert in deze optiek.

Brugstad

Historicus Savenije besteedde zes jaar aan het onderzoek naar de oorlogsgeschiedenis van Nijmegen en promoveerde op het thema aan de katholieke Radboud Universiteit van Nijmegen.

De grensstad Nijmegen ligt op amper tien kilometer van de Duitse grens en was de eerste grotere stad die op 10 mei 1940 in amper 45 minuten tijd in Duitse handen viel. In september 1944 was ze een van de eerste bevrijde steden van Nederland. Auteur noemt Nijmegen een ‘brugstad’; uiteraard vanwege de slag om de Waalbrug in de nazomer van 1944 (in het kader van operatie Market Garden), maar ook vanwege de ligging van de stad op de grens van Noord en Zuid-Nederland en de nabijheid van de Duitse grens.

Het hier voor mij liggende boek over de Nijmeegse bezettingstijd staat vol wetenswaardigheden en verhalen. Er is niet alleen het verhaal over het zware geallieerde bombardement van 22 februari 1944, maar ook over de schietpartijen in het Kronenburgpark, over de snelle deportatie van de Nijmeegse joden, over de stad als centrum van het Nederlandse Verdinaso, over de infiltratie van de NSB in de Nijmeegse stadspolitie, over de universiteit die als katholiek bolwerk in 1943 eigenhandig besloot haar deuren te sluiten… In 1941 was nog niet één procent van de bevolking lid van de NSB of met name zevenhonderd op de 100.000 inwoners. Nijmegen was ook een centrum van het verzet maar dat leed zware verliezen door een efficiënt optredend Duits politie-apparaat in nauwe samenwerking met Nijmeegse collaborateurs.

Het verhaal van de Duitse bezetting van Nijmegen wordt in het boek van Lennert Savenije in tien ruime hoofdstukken verteld, die de periode van 1936 tot 1954 bestrijken. Een in alle opzichten verrijkend en mooi geïllustreerd boekwerk. Een voorbeeld voor Vlaamse historici die op zoek zijn naar een valabel onderwerp zoals bijvoorbeeld de bezetting van Gent, Kortrijk, Hasselt, Ronse, Tongeren…

 

 

Lennert Savenije, “Nijmegen, collaboratie en verzet: een stad in oorlogstijd”. Nijmegen, Vantilt, 2018. Ill., 528 blz. Geb., 34,50€   ISBN  978 94 6004 378 9

Nijmegen. Collaboratie en verzet | Savenije Lennert

Hardback | Nederlands | Regionale stadsgeschiedenis

Wat gebeurt er als een stad door een vijandelijk leger wordt bezet? Is het noodzakelijk en verstandig om samen te werken met de nieuwe machthebber? Of moet er weerstand worden geboden tegen zijn aanwezigheid en beleid? Deze vragen speelden voortdurend tijdens de [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.