Nieuw boek over de hel van Breendonk

In 2004 verscheen het stevig gedocumenteerde Breendonkboek van Patrick Nefors. Thans ligt er een nieuw boek op onze leestafel over het ‘Auffangsslager’ of tussenkamp (en dus geen concentratiekamp) dat Breendonk was. Ditmaal geschreven door de Amerikaanse holocaustspecialist James Deem. Eerlijk gezegd hielden we ons hart vast wat hij zou schrijven. Maar na lezing van zijn uit het Engels vertaalde boek valt alles goed mee. Deem toont zich niet bevooroordeeld, ook niet in zijn taalgebruik, en laat de feiten voor zich spreken. Die zijn op zich al gruwelijk genoeg. Niet voor niets wordt er over de hel van Breendonk geschreven en gesproken.

Het viel de Amerikaanse onderzoeker op dat er over Breendonk nog geen boek in de Angelsaksische wereld bestond. In september 2010 bezocht hij een eerste maal het huidige museumkamp. Tot dan had Deem nog nooit van Breendonk gehoord. Wat hij zag, greep hem danig aan dat hij besloot er een boek over te schrijven.

Psychopaten

Na een beschrijving van de bouwgeschiedenis en de rol van het fort —Breendonk maakte deel uit van de buitenste vestinggordel rond Antwerpen— in 1914, komen we in 1940 terecht. Al tijdens de vroege zomer kwamen de eerste gevangenen er terecht. In totaal verbleven er 3590 gevangenen in Breendonk waarvan er 303 de mishandelingen en ontberingen niet overleefden. Nooit verbleven er meer dan enkele honderden gevangenen tegelijk; dat vergemakkelijkte de controle en zorgde voor een meer ‘persoonlijke’ behandeling.

Het kamp was erop gericht om de morele ruggengraat van de gevangenen te breken. Alle middelen waren hiervoor goed. De permanente honger en ondervoeding behoorden tot de grootste wreedheden. Als regel om de gevangenen klein te krijgen gold: verhonger ze, laat ze te hard werken en sla hen vaak en dat zonder geldige reden. De gevangenen werden eerst bewaakt door soldaten van de Wehrmacht en daarna door SS-mannen, waaronder ook een twintigtal Vlaamse SS’ers. Onder hen bevonden zich een stel psychopaten en sadisten die ongestraft hun lusten botvierden op de gevangenen. Een gevangene schreef achteraf over het terreurkamp: ‘Ik verkoos negentien maanden Buchenwald boven negentien dagen Breendonk’.

Het ergste waren de ingezette Zugführer, gevangenen die fungeerden als tussenpersonen tussen de gedetineerden en de kampadministratie. Hun belangrijkste taak was het handhaven van de discipline en ervoor zorgen dat de dagelijkse portie arbeid ook verricht werd. Daarvoor gingen ze even driest, soms nog erger, te werk als de eigenlijke bewakers. Onder hen bevonden zich ook joden. De ergste van hen was Walter Obler, een extreemlinkse jood. Hij was dermate wreed dat zelfs kampcommandant Schmitt vond dat hij te ver ging. In 1943 werd Obler naar Auschwitz en Sachenhausen gedeporteerd. In Leuven ter dood veroordeeld, werd hij in april 1947 gefusilleerd. De Belgische communist Valère de Vos werd als Zugführer zo gehaat dat hij later door zijn medegevangenen in Buchenwald gelyncht werd. Na een grondige inspectie van het kamp kwam er een verbod dat joden over niet-joden het bevel mochten voeren.

Triest

De kern van het boek bestaat uit tientallen getuigenissen van overlevenden die Deem uit dagboeken, archieven, interviews en autobiografieën haalde. Het boek bevat tal van illustraties onder andere een resem reproducties van de tekeningen van de Franstalige tekenaar (‘Pourquoi Pas?’) Jacques Ochs, die door de leiding als kamptekenaar aangesteld was. Ze geven de wreedheid en ontberingen op treffende wijze weer. De tekeningen worden hier voor het eerst gepubliceerd.

Er is ook aandacht voor Breendonk II in september-oktober 1944, toen er zo’n 750 al of niet vermeende collaborateurs opgesloten werden. Ze waren weerloos uitgeleverd aan de razernijen van hun bewakers. Lezers zullen wellicht al gehoord hebben van de beruchte Tante Jeanne, die in Breendonk II actief was. Een voormalige gedetineerde 1941/1942 getuigde: ‘Collaborateurs zaten opgesloten en werden behandeld zoals wij door de nazi’s waren behandeld. Die onmenselijkheid maakte me heel triest’.

Op 10 oktober kwam het kamp onder Brits toezicht te staan en werden de bewakers bedankt voor hun diensten. Sommigen onder hen werden achteraf gestraft voor hun wreedaardig optreden. Twee maanden later werd Breendonk als officieel interneringskamp heropend. ‘Deze keer was er geen misbruik meer’, schrijft auteur.

Een beklemmend boek en een aanrader voor lezers die het boek van Patrick Nefors niet lazen.

De gevangenen van Breendonk | Deem James M.

Paperback / softback | Nederlands | Oorlog en vrede

Na de invasie van België door de nazi"s in 1940 werd het Fort van Breendonk door de SS omgebouwd tot een Auffanglager, een opvangkamp. Vaak was het voor de gevangenen de laatste halte voor de concentratiekampen. Officieel was Breendonk geen concentratiekamp, [lees verder...]

Definitief teruggetrokken

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.