Luc Devoldere zingt de lof van het roddelen en de hygiëne

Het hoeven niet altijd spannende boeken te zijn, toch? Of dikke bio’s. Je kan je zomer ook laten knetteren met het beste wat de Vlaamse essayistiek momenteel te bieden heeft. In dat geval: Was alles al gezegd, nog niet door hen. Pleidooien & aanklachten van Luc Devoldere.

Stokebrand spelen

De bijna 65-jarige Luc Devoldere nam onlangs afscheid van Ons Erfdeel dat is omgedoopt tot De Lage Landen. Tijd om de balans op te maken allicht. Devoldere wou wel eens een geactualiseerde best of uit zijn werk brengen, met enkele nieuwe notities en essays als toegift. En uitgeverij P, weer een van die kleine dynamische Vlaamse uitgeverijen waarin poëzie en essays nog kunnen verschijnen, zorgde voor een feestelijk uitgegeven kunststukje van bijna driehonderd pagina’s met het nodige buskruit in.

Devoldere houdt wel van een beetje stokebrand spelen. Lucifers bij de brand heette niet zomaar een van zijn vorige tamelijk explosieve essaybundels. En ook in deze essayverzameling nu houdt hij de toorts van zijn verontwaardiging onder de dorre consensus van het nuttigheidsdenken waarin ‘innovatie’, ‘skills’, ‘potentieel’ en ‘disruptie’ een rookgordijn optrekken voor platte commerciezucht. Devoldere: ‘Wee diegene die niet “creatief” is, “dynamisch”, “flexibel” en out of the box denkt.’

Pleidooi voor hygiëne

Al van in het eerste essay houdt scepticus Devoldere een pleidooi voor mentale en verbale hygiëne. Vanwaar bijvoorbeeld al dat gedoe met ‘meerwaarde’ en ‘meerwaardeonderzoek’? Is het niet genoeg dat iets ‘waarde’ heeft zonder meer, aldus Devoldere. ‘Ofwel is Nederlands waardevol op zich, of niet. Als het waardevol is, dan doet men er alles aan om het aan te bieden. Pas als men daaraan twijfelt, heeft men blijkbaar behoefte aan meetbare effecten, die als nuttig kunnen worden voorgesteld (meetbaar en instrumenteel in een economische logica).’ Devoldere plaatst dus vlammende vraagtekens bij het neoliberale, economische taalspel dat onze leefwereld — van onderwijs tot kunst — meer en meer koloniseert.

Devoldere trok in eerder werk, zoals al gezegd, fel van leer tegen de verdrukking van die weerloze waarde door een kortzichtig managementdenken. Interessant wordt het wanneer hij nu ook zijn kaarten op tafel legt. Waar hij die vroeger meestal verborgen in zijn mouw had steken. Hoogtepunten in Was alles al gezegd, nog niet door hen zijn twee vertalingen uit het Italiaans door Devoldere zelf gemaakt. Devoldere is naast classicus en filosoof ook italianofiel. Hij vertaalde onder andere werk van de Italiaanse filmregisseur Pier Paolo Pasolini.

Vrank en vrij

Devoldere brengt nu een vertaling van ‘Ik haat de onverschilligen’ van Antonio Gramsci. Als zesentwintigjarige publiceerde Gramsci in een soort futuristisch aandoend manifest zijn pleidooi voor bezield partijdig zijn tegen de lauwe onverschilligen in. Doe iets met je leven in dienst van de gemeenschap, is de teneur van zijn en Devolderes oproep. Laat je niet in slaap wiegen door de gevestigde machten maar durf je nek uit te steken, ook al misluk je dan en genieten de lauwe onverschilligen vanop de zijlijn van je nederlaag.

Een tweede vertaling uit het werk van de Italiaanse schrijver Giacomo Leopardi maakt concreet wat Devoldere dan wel ambieert. Leopardi droomde namelijk van een ideaal weekblad dat hij graag le flâneur had genoemd maar bij gebrek aan beter dan maar tot Florentijnse Spectator omdoopte. Leopardi-Devoldere: ‘Wij zijn niet gericht op de toename van de industriële welvaart, noch op de verbetering van de maatschappelijke structuren of de vervolmaking van de mens. Wij bekennen vrank en vrij dat onze krant geen enkel nut zal hebben.’ Leopardi heeft zijn plan nooit kunnen uitvoeren. Hij overleed immers, net geen negenendertig jaar oud, na langdurige ziekte.

Hete adem in de nek

Devoldere heeft dat met Ons Erfdeel, sinds hij in 2002 de fakkel overnam van Jozef Deleu, in zekere zin bijna twintig jaar wel kunnen doen. Maar hij voelde de druk van de subsidiërende overheid meer en meer als een hete adem in de nek. Extra inzetten op digitalisering en stoppen met de dure producties in druk luidde de mantra. Gedaan dus met het bijzonder fraai geïllustreerde kunstenjaarboek The Low Countries en de Franstalige tegenhanger ervan.

In dit boek kan Devoldere nu eindelijk laten zien wat hij al flanerend en observerend als essentiële, zij het op het eerste gezicht nutteloze munitie voor de geest en het lichaam beschouwt. Veel poëzie — van zijn lievelingsdichters Menno Wigman en J.C. Bloem — en filosofie uit het stoïcijns-epicuristisch-sceptische kamp (van Lucretius tot Montaigne). Ook de plastische kunsten en het toneel met thema’s uit de oudheid komen aan bod.

Milo Raus ngo-toerisme

Devoldere noemt in zijn essays man en paard, want hij haat met Gramsci immers de onverschilligen. Zo sabelt hij de Oresteia-versie van het zogenaamde toneelwonderkind Milo Rau uit 2019, die daarvoor naar het Syrische Mosul trok, genadeloos neer. ‘(…) Het blijft problematisch eenmalig neer te strijken met een crew van een gesubsidieerd West-Europees theaterhuis in een gebied dat zijn volledige infrastructuur moet gaan heropbouwen, laat staan zijn culturele infrastructuur. (…) ngo-toerisme?’

Devoldere weet ook aandacht te genereren voor onderbelichte maar des te boeiender gesprekken of correspondenties uit de zogenaamde periferie van het geestesleven. ‘Weerlichten van het genie’ noemt hij zijn essay waarin hij inzoomt op de correspondentie van priester-oerknalontdekker Georges Lemaître en dandy-politiek woelwater Joris Van Severen. Beiden waren oud-leerlingen van de jezuïeten. Ze wisselden op het einde van de Eerste Wereldoorlog van gedachten over de manier waarop de wereld en de ziel in de Bijbel maar dus ook daarbuiten tot stand zouden kunnen zijn gekomen.

Lof van het roddelen

Afsluiten doet hij onder het label ‘zoals’ met een liefdesverklaring aan de kunst van de vergelijking. Ook al lopen alle vergelijkingen wel ergens mank, we kunnen toch niet zonder. ‘Ik vrees dat we gedoemd zijn tot de vergelijking. Zoals een violist tot zijn strijkstok, een deeltje tot zijn versneller, de opiniemaker tot de jaren 1930. We kunnen namelijk niet alleen zijn. We kunnen geen betekenis missen. We moeten roddelen. Honni soit qui mal y pense.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.