Luc Devoldere zingt de lof van het roddelen en de hygiëne

Het hoeven niet altijd spannende boeken te zijn, toch? Of dikke bio’s. Je kan je zomer ook laten knetteren met het beste wat de Vlaamse essayistiek momenteel te bieden heeft. In dat geval: Was alles al gezegd, nog niet door hen. Pleidooien & aanklachten van Luc Devoldere.

Stokebrand spelen

De bijna 65-jarige Luc Devoldere nam onlangs afscheid van Ons Erfdeel dat is omgedoopt tot De Lage Landen. Tijd om de balans op te maken allicht. Devoldere wou wel eens een geactualiseerde best of uit zijn werk brengen, met enkele nieuwe notities en essays als toegift. En uitgeverij P, weer een van die kleine dynamische Vlaamse uitgeverijen waarin poëzie en essays nog kunnen verschijnen, zorgde voor een feestelijk uitgegeven kunststukje van bijna driehonderd pagina’s met het nodige buskruit in.

Devoldere houdt wel van een beetje stokebrand spelen. Lucifers bij de brand heette niet zomaar een van zijn vorige tamelijk explosieve essaybundels. En ook in deze essayverzameling nu houdt hij de toorts van zijn verontwaardiging onder de dorre consensus van het nuttigheidsdenken waarin ‘innovatie’, ‘skills’, ‘potentieel’ en ‘disruptie’ een rookgordijn optrekken voor platte commerciezucht. Devoldere: ‘Wee diegene die niet “creatief” is, “dynamisch”, “flexibel” en out of the box denkt.’

Pleidooi voor hygiëne

Al van in het eerste essay houdt scepticus Devoldere een pleidooi voor mentale en verbale hygiëne. Vanwaar bijvoorbeeld al dat gedoe met ‘meerwaarde’ en ‘meerwaardeonderzoek’? Is het niet genoeg dat iets ‘waarde’ heeft zonder meer, aldus Devoldere. ‘Ofwel is Nederlands waardevol op zich, of niet. Als het waardevol is, dan doet men er alles aan om het aan te bieden. Pas als men daaraan twijfelt, heeft men blijkbaar behoefte aan meetbare effecten, die als nuttig kunnen worden voorgesteld (meetbaar en instrumenteel in een economische logica).’ Devoldere plaatst dus vlammende vraagtekens bij het neoliberale, economische taalspel dat onze leefwereld — van onderwijs tot kunst — meer en meer koloniseert.

Devoldere trok in eerder werk, zoals al gezegd, fel van leer tegen de verdrukking van die weerloze waarde door een kortzichtig managementdenken. Interessant wordt het wanneer hij nu ook zijn kaarten op tafel legt. Waar hij die vroeger meestal verborgen in zijn mouw had steken. Hoogtepunten in Was alles al gezegd, nog niet door hen zijn twee vertalingen uit het Italiaans door Devoldere zelf gemaakt. Devoldere is naast classicus en filosoof ook italianofiel. Hij vertaalde onder andere werk van de Italiaanse filmregisseur Pier Paolo Pasolini.

Vrank en vrij

Devoldere brengt nu een vertaling van ‘Ik haat de onverschilligen’ van Antonio Gramsci. Als zesentwintigjarige publiceerde Gramsci in een soort futuristisch aandoend manifest zijn pleidooi voor bezield partijdig zijn tegen de lauwe onverschilligen in. Doe iets met je leven in dienst van de gemeenschap, is de teneur van zijn en Devolderes oproep. Laat je niet in slaap wiegen door de gevestigde machten maar durf je nek uit te steken, ook al misluk je dan en genieten de lauwe onverschilligen vanop de zijlijn van je nederlaag.

Een tweede vertaling uit het werk van de Italiaanse schrijver Giacomo Leopardi maakt concreet wat Devoldere dan wel ambieert. Leopardi droomde namelijk van een ideaal weekblad dat hij graag le flâneur had genoemd maar bij gebrek aan beter dan maar tot Florentijnse Spectator omdoopte. Leopardi-Devoldere: ‘Wij zijn niet gericht op de toename van de industriële welvaart, noch op de verbetering van de maatschappelijke structuren of de vervolmaking van de mens. Wij bekennen vrank en vrij dat onze krant geen enkel nut zal hebben.’ Leopardi heeft zijn plan nooit kunnen uitvoeren. Hij overleed immers, net geen negenendertig jaar oud, na langdurige ziekte.

Hete adem in de nek

Devoldere heeft dat met Ons Erfdeel, sinds hij in 2002 de fakkel overnam van Jozef Deleu, in zekere zin bijna twintig jaar wel kunnen doen. Maar hij voelde de druk van de subsidiërende overheid meer en meer als een hete adem in de nek. Extra inzetten op digitalisering en stoppen met de dure producties in druk luidde de mantra. Gedaan dus met het bijzonder fraai geïllustreerde kunstenjaarboek The Low Countries en de Franstalige tegenhanger ervan.

In dit boek kan Devoldere nu eindelijk laten zien wat hij al flanerend en observerend als essentiële, zij het op het eerste gezicht nutteloze munitie voor de geest en het lichaam beschouwt. Veel poëzie — van zijn lievelingsdichters Menno Wigman en J.C. Bloem — en filosofie uit het stoïcijns-epicuristisch-sceptische kamp (van Lucretius tot Montaigne). Ook de plastische kunsten en het toneel met thema’s uit de oudheid komen aan bod.

Milo Raus ngo-toerisme

Devoldere noemt in zijn essays man en paard, want hij haat met Gramsci immers de onverschilligen. Zo sabelt hij de Oresteia-versie van het zogenaamde toneelwonderkind Milo Rau uit 2019, die daarvoor naar het Syrische Mosul trok, genadeloos neer. ‘(…) Het blijft problematisch eenmalig neer te strijken met een crew van een gesubsidieerd West-Europees theaterhuis in een gebied dat zijn volledige infrastructuur moet gaan heropbouwen, laat staan zijn culturele infrastructuur. (…) ngo-toerisme?’

Devoldere weet ook aandacht te genereren voor onderbelichte maar des te boeiender gesprekken of correspondenties uit de zogenaamde periferie van het geestesleven. ‘Weerlichten van het genie’ noemt hij zijn essay waarin hij inzoomt op de correspondentie van priester-oerknalontdekker Georges Lemaître en dandy-politiek woelwater Joris Van Severen. Beiden waren oud-leerlingen van de jezuïeten. Ze wisselden op het einde van de Eerste Wereldoorlog van gedachten over de manier waarop de wereld en de ziel in de Bijbel maar dus ook daarbuiten tot stand zouden kunnen zijn gekomen.

Lof van het roddelen

Afsluiten doet hij onder het label ‘zoals’ met een liefdesverklaring aan de kunst van de vergelijking. Ook al lopen alle vergelijkingen wel ergens mank, we kunnen toch niet zonder. ‘Ik vrees dat we gedoemd zijn tot de vergelijking. Zoals een violist tot zijn strijkstok, een deeltje tot zijn versneller, de opiniemaker tot de jaren 1930. We kunnen namelijk niet alleen zijn. We kunnen geen betekenis missen. We moeten roddelen. Honni soit qui mal y pense.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.