Leopold III, krijgsgevangen in zijn eigen gelijk

In 155 pagina’s een biografie schetsen van de meest omstreden koning die België kende. Professor emeritus geschiedenis Mark Van den Wijngaert kan dat. Als geen ander schildert hij met de hoogst nodige penseeltrekken het portret van de ‘reactionaire Belg’, zoals Hitler hem tijdens de Tweede Wereldoorlog noemde. Zonder franjes, grijpt Van den Wijngaert meteen naar de kern én ook naar de keel van de lezer. Voor wie het nog niet wist: Leopold III getuigde van een immense Coburgse koppigheid en betweterigheid, liep niet hoog op met partijpolitiek en liberale democratie en hoopte op zijn eigen plaatsje onder de nationaalsocialistische zon.

Een ‘politieke’ biografie van 155 blz.? Jan Velaers en Herman Van Goethem hadden eerder 1150 pagina’s nodig om Leopold III in De koning, het land, de oorlog te schetsen. Maar in al zijn beknoptheid slaagt Van den Wijngaert erin biografie, karakterschets en de betekenis van Leopold III voor het land te omschrijven.

Leopold III: koppige Coburger

Kort: zijn karakter werd tijdens de Eerste Wereldoorlog gevormd aan de strenge elitaire privéschool Eton, ongeveer rechttegenover Windsor Castle. Zijn autoritaire ideeëngoed kreeg hij van zijn mentor Jacques Pirenne – zoon van de legendarische ‘liberale’ historicus Henri Pirenne, maar werd aangewakkerd door vader Albert I. Die prentte zijn zoon in dat hij verantwoordelijk is voor Belgiës onafhankelijkheid, hij daarvoor het opperbevel moest voeren over een sterk leger, en vooral niet te veel vertrouwen in de partijpolitici. Leopold III nam dat allemaal ter harte, mengde zich actief in regeringssamenstellingen, en zat zelfs persoonlijk ministerraden voor. We kunnen het ons vandaag niet meer voorstellen; de Macht en middelen van het Belgische vorstenhuis waren toen nog niet aan banden gelegd zoals vandaag, al zullen Hendrik Vuye en Veerle Wouters dat in vraag durven stellen.

Een korte karakterschets noemt Leopold III dominant, beïnvloedbaar, ongedurig, gelijkhebberig, met een drang om expliciet zijn stempel te drukken op de politiek. In democratische tijden, maar ook onder nazi-bezetting. Hij hoopte dat zijn uur toen geslagen was en in een ‘geleide’, autoritaire democratie, onder zijn leiding binnen een Europese federatie onder Duitse hegemonie, een échte koning kon zijn van een ‘onafhankelijk België’. Net dat optreden, en de onwil om de Belgische regering in Londen tijdens de oorlog te erkennen als de enige legitieme, maakte van hem een intransigent figuur die niet van wijken wou weten, noch tot inkeer wou komen na de oorlog. Tel daarbij zijn ‘morganatisch’ (kinderen vallen buiten de troonopvolging) huwelijk met ‘prinses’ Lilian op in 1942, dat hem zijn immense populariteit kostte bij de bevolking – niet het minst in Franstalig België.

Koningskwestie

Van den Wijngaert vat kernachtig de achterliggende redenen én het verloop van de Koningskwestie. Wat ik me niet herinnerde: Leopold III stelde zélf voor een referendum te organiseren over zijn terugkomst. Na veel politiek geruzie, was er een kleine katholiek-liberale meerderheid om het effectief te organiseren. Leopold leek erg zeker van zijn stuk dat het volk hem terug wou, maar premier Gaston Eyskens moest hem nadien duidelijk maken dat, met de gekende resultaten, hij geen verpersoonlijking meer kon zijn van de eenheid en de verbondenheid van het land. En zo kwam ‘koninklijke prins’ Boudewijn op de troon. Al bleek de jonge prins in de eerste jaren slechts een pop te zijn die danste naar de pijpen van zijn aanbeden vader. Dat veranderde met zijn huwelijk met Fabiola di Mora y Aragon in 1960. Volgens Gaston Eyskens is dat het definitieve einde van de Koningskwestie.

In Tegen de stroom in leren we ook meer over de primaire antisemitische opvattingen van Leopold, over zijn stille protesten bij de militaire bezetting in België en via via bij Hitler – die Leopold stilaan liever kwijt dan rijk was, zijn ongeloof in de Duitse Jodenvervolging (‘subversieve propaganda’), de ‘fascistoïde’ grondwet die hij liet ontwerpen in 1941 en zijn diepe wantrouwen in de Geallieerden of zijn Politiek testament waarin hij zichzelf trachtte wit te wassen, wat hem weinig geliefd maakte bij de Amerikanen en Britten (Winston Churchill: ‘It stinks’).

Met de stroom mee

Tot slot blijf ik me verbazen over de titel van dit boek. Tegen de stroom in. Hoezo, ‘tegen de stroom’? Leopold surft mee op de volgen van autoritaire denkbeelden van links en rechts die in de mode waren in de jaren 30. Behalve de liberaal-democratische elite zal daar niet veel aanstoot aan zijn genomen, al peilde Van den Wijngaert (en zijn studenten in het verleden) enkel naar de evolutie van de publieke opinie ten opzichte van Leopold III tijdens Wereldoorlog II, en niet vooraf. Schrijft de professor trouwens niet een aantal keer dat Leopold erg populair was bij het volk, en zeker tot het moment van zijn ‘morganatisch’ huwelijk met Lilian Baels? Een vreemde titelkeuze dus. Al bekt Tegen de regering in natuurlijk niet.

Leopold III, zijn leven, zijn betekenis geeft in sneltreinvaart een boeiende synopsis van de jaren 30 en het koningsloze tijdperk van 1940 tot 1950. Een aanrader.

Tegen de stroom in. Leopold III | Mark Van den Wijngaert

Hardback | Nederlands | Koningshuizen

Overtuigd van de dominante rol die hij als koning moest spelen, weigerde Leopold III compromissen te sluiten met de politieke wereld. Ligt daar de oorsprong van de Koningskwestie of waren andere factoren van betekenis? Het referendum rond zijn terugkeer toonde [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.