Lees eens een boek van hier

Geen Boekenbeurs straks en de kleine uitgeverij Polis die binnen het grotere Pelckmans verdwijnt. Is de toekomst aan onafhankelijke micro-uitgeverijen?

Niets nieuws onder de zon

De coronacrisis zet de puntje op de i. Ook in de boekenbranche die bloedt als nooit tevoren. De verkoop loopt drastisch terug, uitgeverijen zoals Pelckmans downsizen en zelfs de eerbiedwaardige Boekenbeurs – de grootste Vlaamse boekenwinkel – zal er dit najaar niet zijn om de druilerige novemberdagen door te komen.

En toch. Niets nieuws onder de zon. Wie het lange interview van Martine Cuyt met de 90-jarige Julien Weverbergh in het nieuwste nummer van De Parelduiker leest, merkt dat het in de jaren tachtig van de vorige eeuw ook al huilen met de pet op was in boekenland. Weverbergh, éminence grise van het Vlaamse boekenvak, bestierde ooit nog de prestigieuze Manteau-uitgeverij samen met Jeroen Brouwers die – zo verzekert Weverbergh – echt niet het krukkige Nederlands van Vlaamse schrijvers als Ward Ruyslinck of Jef Geeraerts drastisch opkuiste, zoals Brouwers zelf graag rondtoeterde. Weverbergh: ‘ Lulkoek! (…) Bij manuscripten van Geeraerts of Ruyslinck is nooit één komma verplaatst.’ Toen directrice Angèle Manteau naar het Nederlandse Elsevier verhuisde, was het hek helemaal van de dam. Terloops geeft Weverbergh nog mee dat Angèle zelf nooit echt gelukkig is geweest omdat ze als lesbienne niet uit de kast is durven komen.

Nooit een bestseller

Weverbergh stampte met Houtekiet een nieuwe uitgeverij uit de grond met Walter van den Broeck als paradepaardje maar Jef Geeraerts koos voor het geld van Elsevier, ook al had hij met Weverbergh maanden lang druk overlegd over de nieuw op  te starten uitgeverij. Trouwens, ook bij Tom Lanoye, Herman Brusselmans en Stefan Hertmans had Weverbergh vroeger bot gevangen. Zij verkozen en verkiezen nog steeds een Nederlandse uitgever.

En laat dat nu vandaag de achilleshiel zijn in het Vlaamse boekenvak. De Vlaamse bestsellerauteurs die op één hand te tellen zijn – Griet Op De Beeck, Stefan Hertmans, Lize Spit en Bart Van Loo – vertrouwen op de Nederlandse knowhow én commerciële flair om hun waar te slijten. Harold Polis, die na vijf jaar Pelckmans de uitgang wordt gewezen, mag terecht hameren op zijn goede smaak en mooie boekuitgaven, maar wie als uitgever nooit een seller scoort, die kan het schudden. Dat was zo in de tijd van Weverbergh. Dat is nog meer zo vandaag.

Nederlandse knowhow

Nochtans heeft Harold Polis toen hij De Bezige Bij Antwerpen leidde, wellicht de kansen gehad om commercieel scherper uit de hoek te komen maar het Nederlandse moederhuis wou blijkbaar niet weten van meer investeringen in een betere auteursbegeleiding. Toen David Van Reybrouck, die met Congo bij de Nederlandse Bezige Bij ooit de kaap van 100.000 verkochte exemplaren haalde, in 2010 de AKO Literatuur prijs won, bedankte hij uitdrukkelijk zijn redacteur Wil Hansen. Hij gaf toen mee dat de expertise van iemand als Hansen hem had doen kiezen voor de Nederlandse Bij en niet voor uitgever Polis. Hetzelfde verhaal voor Bart Van Loo die met zijn Frankrijk-boeken nota bene debuteerde bij Polis maar die finaliter uitweek naar de Nederlandse Bij omdat de (eind)redactionele begeleiding en marketing daar stukken professioneler waren.

Financiële buffer

Leo de Haes, die destijds na de pensionering van Weverbergh bij Houtekiet zijn schoonvader opvolgde, was maar al te blij dat hij kon teren op de financiële reserves die het immense succes van De wereld van Sofie van Jostein Gaarder de uitgeverij kort tevoren had opgeleverd. Dat Nelleke Berns, de redactrice die Gaarder had aangebracht, prompt werd weggekocht door het Nederlandse Querido moest hij erbij nemen. Zijn goudhaantje namen ze hem niet meer af en de Noorse everseller inclusief spinn-offs, zoals een heus bordspel, creëerden ademruimte voor minder commerciële auteurs in het fonds.

Net die financiële buffer heeft Polis nooit kunnen realiseren. Wie doorsnee 1300 exemplaren van een boek slijt – zo Weverbergh – draait hoogstens break even, en dan nog.

Wendbare micro-uitgevers

Toch is er sinds Houtekiet van Weverbergh het een en ander veranderd in het Vlaamse uitgeverijwezen. Peter Jacobs mag dan in De Standaard van vrijdag 15 mei beweren dat met het ontslag van Harold Polis bij Pelckmans ‘de enige belangrijke literaire uitgever’ de handdoek in de ring heeft gesmeten, niets is minder waar. Er zijn sinds de jaren 1980 kleinere, meer wendbare Vlaamse micro-uitgeverijen opgestaan die – in tegenstelling tot Polis – wél nu en dan een commercieel succes konden boeken.

Rudy Vanschoonbeek, die trouwens ooit nog zij aan zij werkte met Polis, en zijn uitgeverij Vrijdag bewijzen dat je met een slimme, zeg maar heel brede smaak best je boterham in boekenland kan verdienen. Zijn uitgeverspalet bestrijkt het hele gamma: van aforismen van cabaretier Geert Hoste tot het uitgepuurd-literaire debuut  Woesten van Kris Van Steenberge en de historische reconstructie van het toeslaan van de pest in 1349 van Joren Vermeersch. Hij heeft gezelschap gekregen van het Antwerpse Witsand van ex-Manteau-uitgever Dirk Demuynck. En wat gezegd van het Gentse Borgerhoff & Lamberigts dat met het aantrekken van ex-Woestijnvisser Sam de Graeve een dynamisch boekenfonds presenteert: van sportbio’s en gezondheidsboeken tot literaire pareltjes, zoals de klassieker De jonge weduwe van Arthur Schnitzler.

Nederland

Ook in Nederland fragmenteert het uitgeverslandschap en hebben kleine spelers de wind mee. Bekendste voorbeeld is natuurlijk Das Mag dat het geluk had om al meteen van bij het begin een hit te scoren met Het smelt, de debuutroman van de Kempische Lize Spit die ondertussen de horde van de 200.000 verkochte exemplaren heeft genomen, talloze internationale vertalingen kent en volgend jaar op het filmscherm zou moeten te zien zijn. Spit is zo verstandig geweest om zich niet te laten opjagen door het succes van haar debuut. Ze heeft vier jaar na haar eersteling zonet haar tweede roman afgerond die allicht pas in postcoronatijden, ergens in het voorjaar van 2021, zal verschijnen.

Klein is weer fijn

Kortom, de Vlaamse uitgever is alive and kicking, alleen niet meer als onderdeel van een groot Nederlands concern waarin  managers het beleid bepaalden in functie van de Nederlandse markt en met een zijdelingse blik naar het Vlaamse wingewest. Nee, uitgevers hier te lande omarmen meer en meer het verdienmodel van een zeer bescheiden maar onafhankelijke KMO’er.

Klein is weer fijn. Koop dus eens een boek van hier.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.