Kop op, Europa

Eurocentrisme vinden we overal: van wereldkaarten over de taalkunde naar de politiek. Kop op Europa klasseert dit politieke idee verticaal. EU-sceptici moet ik echter teleurstellen. Wie een werk zoekt dat zijn of haar emotioneel gedreven EU-bashing ondersteunt, is eraan voor de moeite. Het is veel meer een spiegel voor een continent dat vooral met zichzelf bezig is. Stevo Akkerman en Christoph Schmidt laten daarbij 14  vooraanstaande niet-Europese intellectuelen aan het woord, die een eerlijk, nuchter en bijwijlen bezorgd beeld van Europa schetsen. De auteurs hebben hun best gedaan om een zekere culturele en geografische spreiding in de selectie in te bouwen. Op het einde wordt de voorzitter van de Europese commissie Jean-Claude Juncker met die buitenlandse kritiek geconfronteerd en zelf aan het woord gelaten.

Elk van de geïnterviewden kreeg de dezelfde vier vragen voorgeschoteld:

  1. Wat is het eerste waar u aan denkt bij ‘Europa’?
  2. Wat is het eerste dat in u opkomt als u denkt aan ‘de Europese Unie’?
  3. Zijn de Europese waarden over mensenrechten en democratie universeel?
  4. Europa leert meestal anderen de les; wat kan Europa leren van uw land?

Universele waarden?

De derde vraag in deze lijst brengt bij bijna iedereen dezelfde reactie teweeg: het spreken over Europese waarden is een ander voorbeeld van het aloude eurocentrisme. Bijna iedereen weigert over die waarden als Europees te spreken. Integendeel, ze worden als mensenwaarden begrepen, als een continuüm waar, toegegeven, de Europeanen misschien het verst gevorderd in zijn. Toch zijn het daarom geen exclusief Europese waarden.

Vooral nu in tijden waar politici als Viktor Orbán de illiberale democratie verdedigen, moeten we als Europeanen goed oppassen niet te hoog van de toren te blazen. En dat is nu precies waar dit boek een bijdrage probeert te leveren. Het dwingt Jan Modaal, Pierre Dupont en Hans Schmidt goed na te denken over zaken waar we gemakshalve over denken de wijsheid in pacht te hebben. Akkerman en Schmidt schrijven in de inleiding dat enkele uitspraken de lezer zouden kunnen verrassen of zelfs boos zouden kunnen maken. Zo is eigenlijk geen van de geinterviewden echt anti-Europees, zelfs de hoofdstrateeg van het Kremlin niet. Een mens zou nog beginnen denken dat de grootste tegenstanders van de EU in de EU zelf zitten.

Een tweede reactie die in meer of mindere mate bij iedereen naar voren kwam is de oproep aan Europa om haar eigen koers te varen, los(ser) van de VS. Ook bestaat er duidelijk een soort verbolgenheid betreffende het Europese beterweter-gedrag. Vooral de twee Russische prominenten storen zich aan het opgeheven vingertje. Ook in westerse democratieën  zie je deze reactie, met als gevolg dat mensen zich afkeren van de liberale ten gunste van de illiberale democratie.

De (niet-)neergang van Europa

De eerste twee interviews vonden allebei in Singapore plaats en kunnen niet verschillender zijn. Kishore Mahbubani ziet een Westerse neergang (niet ondergang), maar Parag Khanna stelt dat die neergang helemaal niet bestaat. Hoewel beiden erkennen dat Azië opkomt en het Westen zijn machtsmonopolie stilaan mag gaan vergeten, gaat Parag Khanna er vanuit dat de wereld op een punt is aangekomen waar het concept van een dominante regio achterhaald is en dat geen enkele regio nog een extreem dominante positie zal kunnen innemen zoals dat voor kort het geval was.

Bovendien schijnt Khanna zich geen zorgen te maken over de talloze separatistische krachten die in de EU actief zijn; ‘Europa fragmenteert terwijl het samengroeit. (p. 24)’. De N-VA zal het graag horen. Zo ziet hij verder ook absoluut geen tegenstelling tussen Europese integratie en het verlangen naar een nationale identiteit. In plaats van daar romantische redenen voor te geven, geeft hij er een functionele: hoe kleiner de staten, hoe meer samenwerking ze van nature zullen nodig hebben (lees: een Europees samenwerkingsverband).

Volgens hem mag daarbij de natie enkel een functionele entiteit zijn en geen etnisch gedefinieerde entiteit. Daar schijnt dan het Europees schoentje wel te wringen: de PiS in Polen, Fidesz in Hongarije, het Rassemblement National (het vroegere Front National) in Frankrijk en gelijkaardige partijen in de nationale parlementen hechten wel vaker, impliciet of expliciet, een etnische dimensie aan de natie. Anderzijds zijn er wel degelijk separatistische partijen die dat niet doen: bijvoorbeeld de ERC en de PDeCat in Catalonië en de SNP in Schotland.

(On)begrip voor Europa en de EU

Nina Chroesjtsjov (achterkleindochter van Nikita) en Sergej Karaganov (gewezen politiek adviseur in het Kremlin) schuiven dan weer de annexatie van de Krim in de schoenen van de EU. De expansie van de EU en vooral de NAVO naar het Oosten tot de Russische grens en de manier waarop Rusland na de instorting van de Sovjetunie werd behandeld en het bijhorend Westers triomfalisme zijn de kiem geweest van het bijzonder assertieve buitenlandbeleid van Vladimir Poetin. Zo zegt Nina Chroesjtsjov dat de het beoordelen van Rusland aan de hand van Europese maatstaven manifest verkeerd is, omdat Rusland een gigantisch land is dat nooit de kans of de tijd heeft gehad zich tot een stabiele democratie te ontwikkelen. Tel daarbij het potentiele Oekraïense lidmaatschap van de NAVO erbij en je krijgt de annexatie van de Krim als resultaat, aldus Chroesjtsjov (p31).

Bovendien stelt Karaganov dat Europa zich moet openstellen naar de rest van de wereld, buiten het Westers kader. Zo stelt hij voor dat de EU de banden met de Arabische wereld ook verder aanhaalt. Volgens Karaganov heeft Europa zichzelf in de laatste jaren verloren omdat het te zeer in zichzelf gekeerd is en zich zo paradoxaal genoeg van haar Europese identiteit vervreemd. Dit idee kan je ook vooral bij de deelnemers uit Azië tussen de regels lezen.

Oproep tot bescheidenheid

In het laatste hoofdstuk doet Juncker een oproep tot bescheidenheid en tot openheid naar de rest van de wereld. Desalniettemin verdedigt hij de oostelijke uitbreiding van de EU hartstochtelijk en vermeldt er terloops bij dat zelfs Rusland geen problemen had met die uitbreiding. Wanneer het op de uitbreiding van de NAVO komt, blijft Juncker stil en herhaalt enkel dat de Russen dat liever niet hadden gezien. Interessant is echter wel dat hij de vaak herhaalde mythe van de ‘niet-uitbreiden’-afspraak ontkent. Zo zou zelfs Gorbatsjov hem verzekerd hebben dat er nooit zo een akkoord is geweest. Juncker geeft ook een impliciete veeg uit de pan aan diegenen die de retoriek van de koude oorlog weer bezigen (of daarmee dreigen). Het contact met Rusland moet hersteld worden, want zonder Rusland is er geen veiligheidsagenda.

Juncker deelt voorts enkele persoonlijke ervaringen over zijn vader die gedwongen werd in het Duitse leger te dienen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook Junckers christelijk geloof komt even ter sprake. Het siert Akkerman en Schmidt dat ze een belangrijk politicus op een serene manier over zulke thema’s kunnen laten spreken. Het verkleint de afstand tussen de lezer en Juncker, die vele mensen niet als mens kennen, maar enkel als ‘de commissievoorzitter’.

Heft Europa het hoofd?

Dit boekt biedt geen oplossingen. Het heeft geen voorstellen om de EU nieuw leven in te blazen maar dat beweert het ook niet. De missie van Kop op, Europa bestond erin de lezer een spiegel voor te houden, zoals de grote literatuur ook poogt te doen. Wie een boek over de EU zoekt dat te midden van al het europessimisme van 2018 toch iets positiefs en — vooral — authentieks vertelt, is met Kop op, Europa aan het juiste adres.

Kop op, Europa | Akkerman Stevo

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

"Kop op, Europa!" zegt de Singaporese denker Kishore Mahbubani. De tijd dat het Westen de wereld domineerde is voorbij en we moeten ons aan dat feit leren aanpassen.Europa zit met zichzelf in de knoop: eurocrisis, migratieproblemen, brexit, noem maar [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Meer berichtjes van Externe Auteur

Safari Eurabia, op zoek naar het nieuwe kalifaat

Recensie Externe Auteur - 11/11/2022
Arthur van Amerongen kende ik door zijn prachtige boek Brussel: Eurabia (2008). Toen ik het voor het eerst in handen kreeg vatte ik bewondering op voor de auteur omdat hij, in de titel van zijn boek nog wel, de uiterst omstreden notie ‘Eurabia’ durfde te gebruiken. In 2015 werd het boek opnieuw [lees verder]

Rusland en het Westen

Recensie Externe Auteur - 17/10/2022
Is het een valide standpunt om de illegale invasie van Rusland te veroordelen, maar toch te stellen dat ook het Westen niet helemaal vrijuit van schuld gaat? De twee Ierse Europarlementariërs Mick Wallace en Clare Daly deden het, gevolgd door Marie-Thérèse ter Haar in haar boek: Rusland en het Westen, [lees verder]

Joris van Rossum over Schopenhauer

Recensie Externe Auteur - 22/09/2022
Het boek De weg terug: Schopenhauer voor een dolende wereld van Joris van Rossum geeft een commentaar op het werk van de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer (1788-1860) in dialoogvorm. Van Rossum (1970) studeerde biologie en promoveerde in de wijsbegeerte. Hij is, net als ik, een levenslange bewonderaar [lees verder]

Een fascinerend boek

Recensie Externe Auteur - 07/09/2022
Het boek Delirium van Erick Overveen (pseudoniem voor Erik Geurten) wordt aangekondigd als een ‘literaire thriller’. Hoofdpersoon is Arturo Mulder, een 32-jarige intellectueel, schrijver, getroebleerd avonturier, minnaar en op verdenking van fraude geïnterneerde verteller die het verhaal onthult [lees verder]

Het gesluierde leven van een tienermeisje in Iran: Shohreh Feshtali

Recensie Externe Auteur - 16/06/2022
Shohreh Feshtali (1970) vluchtte in 1993 vanuit Iran naar Nederland. Zij leefde dus de eerste negen jaar onder het bewind van de sjah (tot 1979). De volgende veertien jaar onder het bewind dat Ayatollah Khomeini introduceerde. Dat wil zeggen: een theocratisch schrikbewind. In Nederland bouwde zij vanaf [lees verder]

Zwijg. Waarom woke niet deugt

Recensie Externe Auteur - 22/12/2021
Voor wie zich een beter idee wil vormen van woke en haar gevaren is Zwijg. Waarom woke niet deugt van Paul Boonefaes onmisbare literatuur. Het kan samen met het complementaire Wie wat woke van Walter Weyns worden gelezen.
Discriminatie
Paul Boonefaes is vaak spits en grappig. De hebbelijkheid [lees verder]

De strijd om Europa

Recensie Externe Auteur - 24/04/2021
Wie een recensie schrijft van een boek van een gevestigde geopolitiek opiniemaker moet een dikke huid hebben. In zijn boek De slag om Europa kijkt U-Leiden professor Rob de Wijk naar de opkomst van China, het optreden van Poetin, het verschuivende machtsevenwicht in de wereld en de optie voor Europa [lees verder]

De spin in het katholieke web

Recensie Externe Auteur - 24/01/2021
‘In de grond van mijn hart draag ik altijd sterk de liefde voor de broeders en zusters die niet in volle communio met ons zijn, tegelijkertijd onderga ik het lijden aan een gedeeltelijke communio met hen die mijn broeders zijn’, aldus Johannes Willebrands in een persoonlijk schrijven aan paus Johannes-Paulus [lees verder]

Het fenomeen Wagner

Recensie Externe Auteur - 02/12/2020
Tot spijt van wie het benijdt, hoort Richard Wagner thuis in het rijtje van grote historische figuren. De Duitse componist was onder meer wegbereider van de atonale muziek, en zijn totaalkunst beïnvloedde de schilderkunst (het impressionisme), de literatuur (het symbolisme), de multimediakunst en zelfs [lees verder]

Beluisterde constructies

Recensie Externe Auteur - 10/11/2020
Op het album De Zwarte Rivier van Wannes Van de Velde staat het nummer BRT 7. De tekst gaat zo: ‘Post-modern, avant garde, het is voor mij gebakken brood. Ik geniet van een discussie die mijn intellect vergroot. Ik verleg mijn verste grenzen, word verlichter met de tijd, door de glans van het verheven: [lees verder]

De mogelijkheid van een EU-islam

Recensie Externe Auteur - 16/03/2019
Eind februari vond op de afdeling Encyclopedie van de Rechtswetenschap van de Universiteit Leiden het Bassam Tibi-symposium plaats. Dit symposium was georganiseerd naar aanleiding van het verschijnen van Islamisme en islam, de Nederlandse vertaling van Bassam Tibi’s Islamism and islam (Yale, 2012), [lees verder]

Kop op, Europa

Recensie Externe Auteur - 13/01/2019
Eurocentrisme vinden we overal: van wereldkaarten over de taalkunde naar de politiek. Kop op Europa klasseert dit politieke idee verticaal. EU-sceptici moet ik echter teleurstellen. Wie een werk zoekt dat zijn of haar emotioneel gedreven EU-bashing ondersteunt, is eraan voor de moeite. Het is veel meer [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.