Kerstoffensief met nieuwe Van Reybrouck, Olyslaegers én Spit

Kerstdrukte in uitgeversland. Het lijkt wel alsof alle grote kanonnen tegelijkertijd hun lading willen lossen. De meest spraakmakende boeken van het jaar verdringen elkaar momenteel in de boekhandel. Afgelopen weekend was het de beurt aan Revolusi van David Van Reybrouck en Wildevrouw van Jeroen Olyslaegers. Volgende week is Lize Spit daar al met haar langverwachte tweede roman Ik ben er niet.

Magische decembermaand

Nu er dit jaar geen échte Boekenbeurs was, mikken uitgevers en boekverkopers nog meer op de magische decembermaand. Dat is voor boekhandelaars traditioneel de meest winstgevende periode. Vandaar allicht dit literaire bommentapijt met het beste wat de Vlaamse letteren afgelopen jaar te bieden had. Komt erbij dat de drie auteurs in kwestie jaren aan hun kerstcadeau hebben gevijld. Ze pakken ook alle drie met vuistdikke boeken uit. Van Reybrouck zelfs met een worp van 638 bladzijden. Gefundenes Fressen nu er sociaal toch niet veel te beleven valt tijdens de donkere winteravonden. Tijd zat om een klepper van deze drie Champions League-schrijvers te degusteren met zicht op de kerstboom.

Micro- én macrogeschiedenis

Van Reybrouck werkte naar eigen zeggen vijf jaar aan een vervolg op zijn historische meesterwerk Congo. Maar hij liep eigenlijk al langer met het idee rond om iets gelijkaardigs te doen met de geschiedenis van de ex-kolonie van onze noorderburen. Ik sprak hem er als jurylid in 2010 bij de borrel na de uitreiking van de AKO Literatuurprijs voor Congo op aan. Toen wuifde hij het idee om te beginnen aan een geschiedenis van Indonesië echter nog weg. Hij zag er toen trouwens tegenop om weer eens de wereld rond te moeten reizen om tientallen getuigen te interviewen.

Terecht liet hij de eer aan zijn Nederlandse collega’s om iets met hun eigen koloniale verleden te doen. Maar Frank Westerman en Geert Mak, twee coryfeeën van de Nederlandse literaire non-fictie, waagden zich blijkbaar liever niet aan de hete brij. En dus begon het Van Reybrouck te kietelen om er zelf aan te beginnen.

Van Reybrouck is van opleiding archeoloog, maar ondertussen ook een door de wol geverfde roman-, theater- en gedichtenschrijver. Hij hanteert in Revolusi. Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld zijn unieke vertelrecept van micro- én macrogeschiedenis. Als geen ander combineert hij de kleine geschiedenis van ooggetuigen met de grote geschiedenis van historische verbanden. En hij doet dat dus met een literair angehauchte stijl die je alleen bij de beste geschiedschrijvers vindt.

Neef van Multatuli

Van Reybrouck houdt van orale historiografie. Daarom ging hij in Indonesië zelf, maar ook in Japan en Nepal, praten met tientallen ervaringsdeskundigen. Zij hebben de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië tussen 1945 en 1949 van dichtbij meegemaakt. Frappant zijn de getuigenissen van de Nepalese Gurkha-soldaten, tot vandaag Britse elite-eenheden, die de jappenkampen na de Tweede Wereldoorlog hebben bevrijd. Maar minstens even opvallend is zijn ontmoeting met iemand die de neef van Eduard Douwes Dekker, alias de grote Multatuli, heeft gekend. Deze Ernest Douwes Dekker was nog activistischer dan Multatuli in zijn Max Havelaar al was geweest. Hij ontpopte zich tot een van de eerste Indisch-Nederlandse onafhankelijkheidsstrijders in 1912. Lang voor de feitelijke afscheiding van de kolonie van het moederland onder Soekarno na WO II.

Naast die aparte verhalen van rechtstreeks betrokkenen serveert Van Reybrouck ook harde cijfers die te denken geven. Ja, er waren bijna honderdduizend Nederlanders in jappenkampen geïnterneerd. Duizenden van hen werden geliquideerd. Maar tegelijkertijd kwamen er vier miljoen autochtone Indonesiërs van honger om. En natuurlijk is er het gebaar van de historicus die al synthetiserend grote verbanden legt. Die zijn misschien niet altijd evident maar wel opmerkelijk. Hij geeft daarbij veel gewicht aan de internationale conferentie in Bandung van 1955. Die zou de Amerikaanse zwarte burgerrechtenbeweging in de jaren 1960 hebbend geïnspireerd, maar ook de totstandkoming van de Europese Unie in 1957.

Beer is geen heer

Ook Jeroen Olyslaegers heeft sinds de doorbraak met zijn Antwerpse collaboratieroman Wil de grote geschiedenis ontdekt. Zoals spitsbroeder Van Reybrouck weet hij die in Wildevrouw op smaak te brengen met raak gekozen anekdotes en pittige details. Natuurlijk is Olyslaegers honderd procent verteller. Hij gaat dan ook niet expliciet grote verbanden suggereren, zoals Van Reybrouck dat doet. Maar toch is zijn reconstructie van het Antwerpen van de Beeldenstorm in de jaren voor en kort na 1566 ook een vingerwijzing voor deze coronatijden.

Met veel verve laat hij zijn hoofdpersonage Beer, Antwerps cafébaas die uiteindelijk naar Amsterdam emigreert, zijn getormenteerd leven in 416 bladzijden opbiechten. In een plastische stijl die horen en zien doet vergaan, dompelt hij de lezer met huid en haar onder in de wonderlijke wereld van de godsdiensttroebelen in de zestiende eeuw. Het panorama van Antwerpen als intellectueel-artistiek-commerciële broedplaats krijgt een knauw met de hongerwinter van 1564 die de Beeldenstorm van 1566 al aankondigt. Knap hoe hij hier een levendig portret borstelt van de Antwerpse fine fleur: van cartograaf Abraham Ortelius tot schilder Pieter Breughel en de rijke handelaars. En dat in combinatie met de onderwereld van badhuizen en carnavalsverenigingen, zoals de wildemansbond waar Beer de plak zwaait.

En ook nu weer heeft Olyslaegers een speciaal zintuig voor de manier waarop de meeste mensen zich door het leven worstelen. In Wil krijg je als lezer mededogen met sommige Antwerpse politieagenten-‘tweezakken’. Die hielpen ondergedoken Joodse medeburgers en praatten tegelijk de Duitse bezetter naar de mond. Ook deze Beer is niet altijd een heer, maar tegelijk wil hij toch met vallen en opstaan fatsoenlijk zijn. Hoe kijk je jezelf recht in de ogen als je de handen noodgedwongen vuil hebt moeten maken? Olyslaegers geeft geen eenduidig antwoord maar vraagt wel vergiffenis voor zijn hoofdpersonage dat er ook niet wijs uit raakt.

Trappers verliezen

En zo is het ook vaak bij de hoofdrolspelers in Lize Spits literaire universum. Na haar megahit Het smelt van vier jaar geleden gaf ze zichzelf ruimschoots de tijd om in een even ambitieuze tweede roman de complexiteit te ontrafelen van op het eerste gezicht negatieve en destructieve gevoelens, zoals wraak en ander emotioneel ongemak. In Ik ben er niet staat de desintegratie van een ogenschijnlijk hechte liefdesband bij een koppel centraal. Protagoniste Leo leeft gelukkig samen met haar vriend Simon. Tot die plots de trappers verliest en Leo haar Simon letterlijk en figuurlijk niet meer herkent.

Afwachten of de 568 bladzijden een even sterke rollercoaster zijn als haar romandebuut. Maar dat er een unhappy end zit aan te komen, lijkt haast onvermijdelijk. Nog even wachten tot 10 december dus om echt zeker te zijn. En eerst even die kerstboom zetten.

Revolusi | David Van Reybrouck

Hardback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Vijf jaar lang werkte David Van Reybrouck aan zijn monumentale Revolusi. Hij interviewde bijna tweehonderd mensen, de laatste nog levende getuigen van de onafhankelijkheidsstrijd, in Indonesische rusthuizen, Japanse miljoenensteden en op verafgelegen eilanden. [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.