Keizerlijke mythes als werkelijkheid

‘In 313 vaardigde keizer Constantijn het Edict van Milaan uit.’ Het behoort standaard tot de lessen geschiedenis sinds… nou ja, heel lang. Constantinus – geboren in Niš, in het zuiden van het huidige Servië – zelf zou dit niet begrijpen, maar misschien zou hij het geweldig vinden. Want net als zijn grote voorbeeld keizer Augustus, bouwde de man zijn eigen mythe op. Stap voor stap en zo degelijk dat we vandaag veel van die mythe als feit beschouwen.

De Nederlandse docent Latijn en onderzoeker Diederik Burgersdijk blaast met De macht van de traditie het stof af van de keizerlijke beeldvorming. Hij doet dat niet altijd even boeiend. De man blijft te veel wetenschapper om een goed verteller te zijn. Maar deze wetenschapper zet de boeiende Romeinse verhalenwereld wel in zijn blootje.

Neem nu dat ‘Edict van Milaan’ uit 313. Dat bestaat eigenlijk niet. Volgens de overlevering schonk Constantijn met een algemeen verbindende regel de godsdienstvrijheid aan zijn Rijk, bedoeld om het christendom te helpen. Die godsdienstvrijheid bestond eigenlijk al en de benadeling en zelfs vervolging van het christendom waren eerder bloedige uitzondering dan dagelijkse regel. Een speurtocht door de bronnen toont aan dat het verhaal van het edict gebaseerd is op een lokale maatregel in Bithynië (in het huidige Turkije). Volgens de auteur is het edict een verzinsel van het 15e-eeuwse humanisme, dat vrij snel de status van historisch feit verwierf in een periode waarin de katholieke kerk haar politieke macht wilde herstellen. De pausen hadden net hun zogenaamde Babylonische gevangenschap in Avignon achter de rug, wat gekenmerkt werd door een boel tegenpausen.

Ook de verhalen van Constantijns bekering tot het geloof van Jezus van Nazareth passen hierin. Ze zijn gemodelleerd naar de bekering van Paulus zoals beschreven in de Handelingen der Apostelen van het Nieuwe Testament. Werd Paulus van zijn paard gebliksemd en hoorde hij vervolgens de stem van Jezus, dan zag Constantijn volgens de overlevering een kruisvormig symbool in de hemel met de boodschap ‘Overwin hiermee’. Dat hij met dit teken naar de Milvische Brug trok om er het keizerschap in Rome te winnen, wordt in dit boek naar de prullenmand verwezen.

Burgersdijk koppelt Constantijn de Grote aan Augustus. Ze zijn de ‘grootsten’ van de vele Romeinse keizers, en beeldbepalend voor dat keizerschap. De ene – Augustus – is de grondlegger van de keizerlijke traditie waar de andere – Constantijn – zich naar modelleerde, als grondlegger van het politieke christendom. Want al is er te weinig historisch bewijs dat Constantijn zelf christen werd, hij had wel degelijk sympathie voor de groeiende religie, zij het omwille van politieke machtsoverwegingen. Constantijn was evenmin als Augustus een revolutionair, maar hij zette grote veranderingen in die lang hebben doorgewerkt. Veranderingen in de geest van de traditie van de heidense Augustus. Beiden moesten zich rechtvaardigen als heersers van het wereldrijk na het verslaan van concurrenten. Augustus trad uit een periode van burgeroorlogen naar voren als de princeps, en ook Constantijn installeerde zich als een vergoddelijkte alleenheerser. Ze voerden aan dat ze in wezen het bestaande Rome verder zetten. Maar Augustus begroef de republiek in plaats van die te beschermen en Constantijn verschoof het machtscentrum naar het oostelijke Byzantium (Constantinopel, het huidige Istanboel). Leidde de eerste keizer zijn rijk in de verering van Apollo, de zonnegod, dan was de Sol Invictus de officiële religie voor Constantijn. Voor christenen was er geen tegenspraak. Hun kerken werden geörienteerd naar de opgaande zon. De keizer introduceerde de zondag als officiële heilige dag, een christelijke vernieuwing die paste in de geest van de verering van de zonnegod. De geboortedag van de lichtgod was overigens 25 december, wat de vastlegging van de datum van het kerstfeest een handje hielp.

Keizer Augustus voerde striktere gezins- en moraalwetten in, gebaseerd op zogenaamde goede oude Romeinse deugden. Constantijn zou die wetten in de vierde eeuw opnieuw op de voorgrond brengen. Hij herstelde ze als de wetten van de goddelijke Augustus, maar op een meer christelijke leest.

Constantijn de Grote – de tweede langst regerende keizer – leerde van de politiek van de grote Augustus, de langst regerende keizer van Rome. Samen zijn ze de architecten van een lange traditie.

Kopen?

De macht van de traditie | Burgersdijk Diederik

Paperback / softback | Nederlands | Oudheid (tot 500)

In De macht van de traditie behandelt Diederik Burgersdijk de manier waarop Constantijn de Grote zijn revolutionaire keizerschap baseerde op dat van de eerste keizer van het Romeinse rijk, Augustus. Diens beschermgod Apollo, de lichtgod, stond model voor [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Harry De Paepe

De keuze van Clio – november 2022

audio/video22/11/2022
Harry De Paepe dook in de nieuwe catalogi van de nieuwe uitgaven en koos voor u drie boeken die meer dan de moeite waard zijn.

‘John Cockerill’ van Bart Vanacker (Houtekiet), 'De Fantasten’ van Ian Buruma (Atlas/Contact) en  ‘Historische Atlas van de Lage Landen’ van Sieg Monten [lees verder]

Het verhaal van de gouvernante van the Queen

Recensie Harry De Paepe - 13/09/2022
We worden al een hele tijd overspoeld met mierzoete verhalen over het wel en wee van de overleden koningin Elizabeth II. Vele mensen delen hun getuigenissen over hoe ze de koningin ontmoetten en vertellen daarbij veelal grappige en soms ook ontroerende anekdotes. De Windsors zijn uitgegroeid tot de meest [lees verder]

De Kast van Clio – Maria van Bourgondië

audio/video24/08/2022
Tijdens het voorjaar van 2022 bezocht Harry De Paepe de tentoonstelling 'Uitbundig Verleden' in het Mechelse Hof van Busleyden. De Bourgondische periode stond centraal in de tentoonstelling.

Harry vertelt ons in enkele minuten tijd wie Maria van Bourgondië was. Wat was haar belang? En hoe [lees verder]

Knappe biografie over bijna vergeten Vlaamse graaf

Recensie Harry De Paepe - 16/08/2022
De elfde eeuw is een ongemeen fascinerende tijd. De Normandiërs veroveren Engeland en een Europees ridderleger trekt naar Jeruzalem. Pausen Gregorius VII en Urbanus II, Mathilde van Canossa, Willem de Veroveraar en Godfried van Bouillon behoren tot de elfde-eeuwse beroemdheden wier namen tot op vandaag [lees verder]

De ‘foute vrouwen’ van de nazi’s in Nederland en Vlaanderen

BlogHarry De Paepe - 02/08/2022
Paul van de Water is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij specialiseert zich in de collaboratie in de Nederlanden. In het bijzonder overzichtelijke boek 'Foute vrouwen. Handlangsters van de nazi's in Nederland en Vlaanderen' portretteert hij 51 vrouwen die op de een of andere manier de Duitse [lees verder]

Lia van Bekhoven over ‘Klein-Brittannië’

Recensie Harry De Paepe - 27/07/2022
Lia van Bekhoven behoeft in Vlaanderen geen introductie. Al jarenlang licht ze op de nationale televisie en radio het reilen en het zeilen toe van de Britse politiek. Ze doet dat op de haar kenschetsende nuchtere ‘Hollandse’ manier, ook al is ze een Brabantse. De correspondent presenteert zich ook [lees verder]

De Kast van Clio – Emmanuel Waegemans over de Krim

audio/video25/07/2022
De Krim, een schiereiland in de Zwarte Zee, werd in 1954 door partijleider Nikita Chroesjtsjov overgedragen aan Oekraïne, op dat moment nog onderdeel van de Sovjet-Unie. Een bijna symbolische geste, die veertig jaar later grote gevolgen had toen de Sovjet-Unie uiteenviel en de Krim daarmee ook een onderdeel [lees verder]

De Kast van Clio – De verborgen geschiedenis van Vlaanderen

audio/video24/06/2022
Grote historische gebeurtenissen gebeuren niet alleen, ze gebeuren altijd ergens, op een bepaalde locatie. De verborgen geschiedenis van Vlaanderen neemt je mee naar enkele van die plaatsen. Plaatsen waar revoluties ontketend zijn, waar bloed is gevloeid, heldendaden zijn verricht, massa’s samenstroomden, [lees verder]

De fascinerende en ondoorgrondelijke Byzantijnen

Recensie Harry De Paepe - 28/04/2022
Wist u dit? In de zesde eeuw gaf men in de graven van Chinese edellieden imitatie-Byzantijnse munten met portretten van niet-bestaande keizers mee. Zo ver reikte het aanzien van het Byzantijnse Rijk. De Byzantijnen – die dat woord zelf nooit gebruikten om zichzelf te beschrijven – zagen zichzelf [lees verder]

De kast van Clio – in gesprek met Michael Pye

audio/video27/04/2022
‘Wat in Antwerpen gebeurde, droeg bij tot de verandering van de wereld en hoe we daarover denken.’ De slotbedenking van het boek Antwerpen. De gloriejaren van gerenommeerd historicus Michael Pye zal menig hart in de koekenstad sneller doen slaan. Hoewel, de meeste sinjoren zijn hier al zo lang van [lees verder]

De vele levens na de dood en evenveel kaarten

Recensie Harry De Paepe - 27/04/2022
Ergens vanaf de vijfde eeuw ontstond er in het Chinese boeddhisme een legende over Maudgalyayana, een reiziger naar de onderwereld. Hij werd in zijn jeugd ‘Radijs’ genoemd. Wanneer hij toetreedt tot een klooster, ontdekt hij dat zijn overleden moeder Niladhi ergens in het hiernamaals moet boeten [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.