‘Keetje Tippel’ van Neel Doff: veel meer dan een zingende straatmadelief

Honderd jaar heeft het geduurd maar nu is eindelijk Keetje op straat verschenen, de eerste volledige Nederlandse vertaling van Keetje trottin van Neel Doff (1858-1942). Tijd dus voor erkenning van dit Nederbelgische enfant terrible die in het Frans schreef en nooit sant in eigen land is geweest. In het nieuwste nummer van de lage landen waagt journaliste Dorien Kouijzer zich aan een rehabilitatie van deze proletarische schrijfster.

Rauw naturalistisch

In Frankrijk werd ze nochtans op handen gedragen. Haar debuut Jours de famine et de détresse (Dagen van honger en ellende) werd in 1911 zelfs voor de prestigieuze Prix Goncourt genomineerd. Ze werd vergeleken met Emile Zola. In Vlaanderen daarentegen haalden Franstalige Belgische estheten als Emile Verhaeren en Georges Eekhoud hun neus op voor haar rauwe, naturalistische verhalen over een jong meisje aan de zelfkant van de samenleving. Nu Anna Geurts het oorspronkelijk in 1921 verschenen Keetje trottin als Keetje op straat integraal in Nederlandse vertaling heeft uitgebracht, wordt het eindelijk tijd om Doff als een volwaardige en vernieuwende schrijfster haar terechte plaats te gunnen in het literaire pantheon.

Doff was zeker niet voorbestemd om auteur te worden. Wel integendeel. Als derde kind uit een gezin van negen verhuisde ze van Amsterdam naar Antwerpen en Brussel om er steeds verder weg te zinken in armoede en kinderprostitutie. Vader was alcoholist en kon zijn gezin niet onderhouden. Als jong tienermeisje werd de knappe Neel door mama er dan maar op uit gestuurd om de straat te doen en zo wat geld in kas te brengen. Ze werd loopmeisje bij een hoedenmaakster en occasionele sekswerker dus.

Sugar daddy

Ze was een straatkat maar wilde meer en dompelde zich onder in de wereld van kunst en vooral literatuur die thuis werd weggehoond. Ze ging jong van huis lopen om met een student samen te wonen tot ze in 1876 een bemiddelde kunstzinnige sugar daddy leerde kennen met wie ze later uiteindelijk trouwde. Deze Brusselse socialist Fernand Brouez was oprichter van het tijdschrift La société nouvelle waar Doff via vertalingen van Multatuli in het Frans haar pen leerde scherpen. Later zou ze nog werk van onder anderen Hendrik Conscience en Felix Timmermans in het Frans vertalen. Toen Brouez in 1900 overleed, erfde Doff zijn familiekapitaal en kon ze beginnen aan haar echte schrijverscarrière.

Ze settelde zich in Antwerpen en genoot in de zomers van haar buitenhuis in Genk waar ze als vijftigjarige onafhankelijke vrouw haar jeugdmemoires van zich af schreef. Buiten haar debuut maken vooral de verhalen met haar alter ego Keetje Oldema in de hoofdrol furore. Met Keetje (1919) en Keetje trottin (1921) kreeg haar reputatie van Franstalige Nederbelgische schrijfster van de onderbuik haar definitieve status. Doff geraakte via de Nederlandse dandy-expat Eddy du Perron ook betrokken bij de Brusselse wekelijkse salons ten huize Franz Hellens in Elsene. Ze liep er Jan Slauerhoff tegen het lijf, de bekende Nederlandse uitgever Alexander Stols en André Malraux. Ondertussen stond ze ook – soms naakt – model voor bekende Belgische schilders als Félicien Rops en James Ensor. Kortom, la Doff was een opgemerkte artistieke verschijning in het Brusselse milieu, en ver daarbuiten.

Leven van de zonde

Na haar dood taande haar ster tot journalist-vertaler Wim Zaal in de jaren 1970 haar werk herontdekt en in het Nederlands brengt. Vooral Keetje Tippel, Zaals compilatie van het oorspronkelijke Keetje en Keetje trottin, wordt een bestseller. Zeker nadat regisseur Paul Verhoeven er in 1975 de gelijknamige seks- en geweldfilm over maakt met Monique van de Ven als Keetje Tippel.

De vertolking van Keetje Tippels lijflied in de versie van de Zangeres zonder Naam werd een instanthit. Het refrein ervan is nu nog steeds een meezinger:

‘Haar naam was Keetje Tippel omdat zij op de straat
Haar lichaam moest verkopen, in ’t donker ’s avonds laat
Zij leefde van de zonde, maar toch was zij niet slecht
Daarom kwam Keetje Tippel aan het eind nog goed terecht’

Loopmeisje

Alleen, de smeuïge Keetje Tippel-versie die Zaal toen opdiste, doet aan de literaire verdiensten van het origineel absoluut geen recht. Zaal maakte van Keetje een min of meer glamoureuze tippelaarster terwijl ze bij Doff een loopmeisje is dat soms noodgedwongen haar lichaam verkoopt of simpelweg misbruikt wordt. Hij hanteerde daarbij nogal fluks de schaar door flashbacks en innerlijke monologen uit het Franse origineel weg te knippen. Daardoor haalde hij vaak ook de spanning uit het verhaal.

Goed dus dat Keetje trottin met deze vertaling eindelijk krijgt waar ze recht op heeft. Keetje op straat toont een schrijfster die een plaats verdient in de Nederlandstalige literaire canon. Ze is zonder meer de Nederlandse literaire evenknie van de Vlaamse Virginie Loveling die met de romans Een revolverschot en haar dagboeken over de Eerste Wereldoorlog ook klassieke onsterfelijke literatuur pleegde.

Dubbel gehandicapt

Auteur en mede-Genkenaar Stefan Brijs trachtte haar al twintig jaar geleden terug op de literaire kaart te plaatsen met zijn Villa Keetje Tippel. In dat boek bracht Brijs haar Genkse jaren weer tot leven. Eric Defoort was hem trouwens al in 1993 voorafgegaan met Neel Doff, leven na Keetje Tippel, zijn biografie over deze ten onrechte vergeten schrijfster. Defoort boetseerde een monumentje voor een onafhankelijke vrouw die van wanten wist en die kon schrijven als weinig anderen voor haar.

Als Nederbelgisch arbeiderskind dat zich opwerkte tot mondaine schrijfster en daarenboven in het Frans publiceerde, was ze altijd al een vreemde eend in de literaire bijt. Je zou kunnen zeggen dat ze als schrijvende vrouw én als Franse auteur in een Nederlandstalige literaire biotoop dubbel gehandicapt was. Met deze integrale vertaling van haar bekendste autobiografisch geïnspireerde roman komt daar hopelijk verandering in.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.