Jozef Deleu leert zijn volk poëzie lezen

Vroeger met zijn Groot Verzenboek en nu met Het Liegend Konijn. Jozef Deleu blijft nog altijd dé gids voor wie wil weten wat onze dichters bezighoudt.

Poëziebarbaar

Ja, ik beken. Ik ben een poëziebarbaar. Ik lees een bundel gedichten als een ‘normaal’ prozaboek. Van kaft tot kaft dus en in één ruk. De gemiddelde poëziebundel van 48 bladzijden heb ik dan ook in ongeveer een halfuurtje uit. Hier en daar streep ik misschien een oneliner aan.

Nee, dan liever Het Liegend Konijn, de vuistdikke lading nieuwe gedichten van Vlaamse en Nederlandse auteurs die Jozef Deleu halfjaarlijks zonder commentaar over onze hoofden uitstort. Bijna 300 bladzijden lang defileren in deze nieuwe oktobereditie 195 gedichten van een dertigtal poëten over het blad. Natuurlijk zijn er de usual suspects, zoals Anton Korteweg of Ad Zuiderent. Maar er zijn ook volstrekte poëziedebutanten en gelegenheidsdichters, zoals filosofe-romanschrijfster-politica-duivel-doet-al Alicja Gescinska of jeugdauteur Anne Provoost.

Scharniermomenten

De ondertussen 83-jarige Deleu, nog maar pas bekroond met de Arkprijs van het Vrije Woord, heeft er zijn levenstaak van gemaakt om het poëtische vuur in Vlaanderen en Nederland brandende te houden. In het culturele tijdschrift Ons Erfdeel dat hij in 1957 oprichtte, besteedde hij altijd bijzonder veel aandacht aan de dichtkunst. En nu nog presenteert hij in de lage landen, zoals het blad tegenwoordig heet, regelmatig een grand cru van Nederlandstalige kwaliteitsgedichten.

Deleu, zelf een niet onverdienstelijk dichter, maakte furore met het Groot Verzenboek waarin hij thematisch — rond onderwerpen zoals geboorte, jeugd, liefde, vriendschap, het ouderhuis, het grote leven, eenzaamheid, ziekte en dood — de 600 meest spraakmakende Nederlandstalige gedichten groepeerde in een soort van poëtische Bijbel. De meer dan 80.000 verkochte exemplaren van het inmiddels Nieuw Groot Verzenboek bewijzen het belang van een poëtische commentaar bij scharniermomenten in ons leven.

Staalkaart

Toen Deleu 18 jaar geleden de fakkel van Ons Erfdeel doorgaf aan classicus Luc Devoldere — die straks per 1 januari voor Hendrik Tratsaert baan ruimt — stampte hij prompt een eenmanstijdschrift uit de grond. Het Liegend Konijn, tijdschrift voor hedendaagse Nederlandstalige poëzie, verschijnt sindsdien twee keer per jaar als magazineboek. Daarin brengen doorsnee een 30-tal Nederlandstalige auteurs nieuwe, nooit eerder gepubliceerde gedichten. Geen voetnoten of blitse intro’s bij hun werk. De gedichten moeten voor zichzelf spreken. Er staat alleen een zuinige toevoeging bij naam en geboortejaar van de auteur dat hij ook ‘prozaïst’ is, of voor het eerst poëzie publiceert.

Dankzij deze halfjaarlijkse bloemlezingen krijg je als lezer dus een staalkaart van wat er vandaag reilt en zeilt op de Nederlandstalige Parnassus. Van experimentele tot quasi-klassieke gedichten. Van bekende dichters als Charles Ducal, Ad Zuiderent, Miriam Van Hee of Anton Korteweg tot nieuwe namen als Hans Delpelchin, Hamide Dogan, Merve Önder of Akim A.J. Willems. In elke editie smokkelt Deleu enkele absolute debutanten binnen, zoals Depelchin of Dogan. En ook poëzie van schrijvers die in de regel romans maken, maar nu dus voor de gelegenheid — op vraag van Deleu zelf? — onverwachts met gedichten naar buiten treden.

Zelfopruiming

In deze oktoberbloemlezing verrassen ‘prozaïsten’ Alicja Gescinska en Anne Provoost zo met gedichten van hun hand. Gescinska presenteert vijf gedichten. Het eerste daarvan, ‘Na een lange stilte’, beklijft het meest: ‘Ik ben het dichten verleerd / Vervreemd van de taal die ik ben / Een banneling van mijn gedachten / Ik neem de pen / Om mezelf terug op te eisen / De echo’s van een oerkracht’. In terzines roept ze zichzelf op om opnieuw werk te maken van die ‘oerkracht’. En dat doet ze met prozaïsche eenvoud en helderheid. Ze sluit af met een nogal filosofisch drieluik. Daarin gaat ze op zoek naar houvast in een wereld ‘waarin alles wankelt en wanorde is’.

Ook jeugdauteur Anne Provoost laat zich dus van haar dichterlijke kant zien. Ze zet daarbij opvallend luchtig-spiritueel een boompje op over haar drie kinderen én echtgenoot. Maar ze bekent ook dat het tijd wordt om aan ‘zelfopruiming’ te doen: ‘De stoerheid nastreven / van in stilte gaan / plaatsmaken / aan zelfopruiming doen/ je plek laten vergaan / niet als bergen blijven bestaan / maar uitbarsten / in schreien / met je mond in een hals’.

Swarovski-kristallen

Uiteraard kan de poëtisch angehauchte verbeelding van Gescinska en Provoost niet op tegen de pure klasse van de échte dichters. Peter Ghyssaert bijvoorbeeld met zijn barokke pracht of Anton Korteweg met zijn jongensachtige tongue-in-cheek poëzie. Ghyssaert opent met een poëtische exclamatie bij het werk van ‘Mozart Schubert Beethoven!’ die de lezer, zoals de muziek, al onmiddellijk rillingen bezorgt: ‘Jullie symfonieën, die grote, / donkere walvissen waarop / de dagen als Swarowski-kristallen afketsen (…)’. Korteweg gaat met een knal van start die de baldadige pracht bezingt van de ontblote linkerborst op het schilderij van de Madonna van Jean Fouquet in het Antwerpse Museum voor Schone Kunsten: ‘Een vrouw is zowel dicht als open in het midden. / Verwarrend en een heel verschil met ons: / een tweede mond, wij slechts een elfde vinger’.

Deze bloemlezing lees je dus niet zomaar in een handomdraai uit. Abdelkader Benali bijvoorbeeld waagt zich met ‘Andalusië in het Vondelpark’ aan verhalende poëzie, zoals dat het geval was in ‘Mei’ van Herman Gorter of ‘Het uur U’ van Martinus Nijhoff. Willem van Zadelhoff excelleert met zijn zevendelige cyclus ‘Hoogland’ en Marc Tritsmans met ‘Dit is de tijd’, een krans van veertien gedichten — een halve bundel eigenlijk. Enfant terrible Peter Holvoet-Hanssen, van wie zopas een nieuwe bundel De wolkendragers verscheen, pakt uit met aparte gelegenheidspoëzie. Maar even goed stoot je op een geïsoleerd gedicht dat in zijn koppige alleenheid om aandacht vraagt, zoals bij ‘De waarheid’ van Bart van der Straeten: ‘wat zal de waarheid ons zingen, sirene / in het licht van het dovende licht’.

Ultieme gids

Vroeger werkten de literaire tijdschriften als poortwachters van de poëzie. Vandaag fungeert Deleu in zijn eentje op eenzame hoogte als ultieme gids voor dit oergenre van de literatuur. Dichters én vrienden van de muze weten waarheen.

Het liegend konijn tijdschrift voor hedendaagse Nederlandstalige poëzie jg. 18 nr. 2 | Jozef Deleu

Paperback / softback | Nederlands | Literaire tijdschriften

DE BESTE DICHTERS VAN HET MOMENT Het Liegend Konijn brengt twee keer per jaar, in april en oktober, een gevarieerd beeld van de actuele poëzie. Ieder nummer bevat nieuwe, niet eerder gepubliceerde gedichten van telkens een dertigtal dichters: uit het nest geroofd. [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.