Joris van Severen … und kein Ende

Over Joris van Severen is het laatste woord nog niet gezegd. Ook het twintigste ‘jaarboek’ van het Studiecentrum Joris van Severen – waar academici zowel al amateur-historici al jaren hun essays over Van Severens ‘persoon, gedachten, invloed en werk’ kwijt kunnen – zal niet het laatste boek zijn over de ‘Leider’.

Net als de vorige delen, biedt ook dit twintigste jaarboek heel wat. Voortschrijdend inzicht, nieuwe invalshoeken en het aanboren van nieuwe bronnen maken van Van Severen blijvend een curiosum in de Vlaamse/Belgische en zelfs Nederlandse politiek.

Nederland

Alhoewel. Van Severen mocht dan wel meer dan enkel lippendienst bewijzen aan de Groot-Nederlandse Gedachte – die evolueerde van Dietsland naar de Benelux – in Nederland zelf, kwam hij zelden of nooit. Alleen dat feit, dat de jonge Nederlandse historicus Ruud Bruijns uitspitte, is een nieuw inzicht. In zijn artikel ‘Joris van Severen en Nederland’ gaat het niet enkel om de uitbouw van Verdinaso in Nederland – daar verscheen eerder al meer over, ook in de jaarboeken – maar vooral over Van Severens aanwezigheid in Nederland. Zijn bezoekjes aan de Bevrijde Nederlanden zijn echter op een hand te tellen. Dat de Nederlandse staat hem verboden het land te betreden, heeft er allicht mee te maken, maar ook voorheen stak hij amper de staatsgrens over.

Milities

Veel aandacht is er in dit 20ste jaarboek voor de milities in Noord en Zuid, zowel in Nederland als België, die het politieke theater in het interbellum mee bevolkten. Niet enkele jongeren en studenten in de Katholieke Actie paradeerden geüniformeerd en met gestrekte rechterarm. Ook de socialisten hadden hun milities. Organisaties waar in België amper onderzoek werd naar gedaan, al verdient het latere kopstuk van de Paribas, kunstverzamelaar Maurits Naessens, dringend een biografie. Hij leidde tijdens het interbellum de Internationale Socialistische Anti-Oorlogsliga – kortweg ‘Liga’. Een geüniformeerd korps, gewapend met knuppels, dat graag in het gelid marcheerde met veel vlagvertoon. Ook de latere Antwerpse burgemeester Lode Craeybeckx was lid. De antifascistische militie sloeg Verdinaso-bijeenkomsten uit elkaar, wat niet moeilijk was: tijdens de hoogdagen telde de Liga een paar duizend leden, waar de Dinaso-militie DMO amper een 600-tal leden telde.

In datzelfde stuk ook veel aandacht voor de evenmin bestudeerde USAF, de Union Socialiste Antifasciste, die in stijl en optreden niet moest onderdoen voor de Liga. Paul-Henri Spaak, in een later leven premier van België en secretaris-generaal van de NAVO, was er lid van.

Het wordt hoog tijd dat er naar die antifascistische milities in België onderzoek gebeurt. Over de ISAOL ken ik maar één licentiaatsthesis, en dan nog uit 1976. Alvast in Nederland publiceerde Rob Hartmans hier meer over (Lees daartoe de bundel Vijandige broers? De Nederlandse sociaal-democratie en het nationaal-socialisme, 1922-1940, Ambo, 2012).

Fascismefascinatie

Of Van Severen nu een fascist was of niet, is als een rode draad door de twintig jaarboeken in het bijzonder, en de Joris Van Severen-studie in het algemeen. Ook in dit jaarboek nog maar eens. Bezieler Maurits Caillau gebruikt een essay van Streven-eindredacteur Stijn Geudens om – opnieuw – aan te tonen dat Van Severen géén fascist was. Je stelt je de vraag of dit blijven aantonen en daartoe argumenten aanreiken nog nodig is. Het brengt toch geen zoden aan de dijk. Robin Ter Slaa weet daar alles over, die maakte in een polemisch boekje – Is Wilders een fascist (Boom, 2012) – al duidelijk dat het containerbegrip ‘fascisme’ zelfs niet toe te passen valt op vele namen en bewegingen die ervan worden beschuldigd, ook al is dat dan in De Standaard door journalisten die ooit geschiedenis studeerden.

Anderzijds blijft die fascismefascinatie interessante stukken opleveren. Ook in deze bundel: een ingekorte bachelorproef van de Nederlander Michiel Wallaard waarin hij onderzoekt hoe rechts-autoritaire diepgelovige katholieke kunstenaars (Wouter Lutkie, Henri Bruning, Ernest Voorhoeve) de weg vonden naar het Verdinaso en de collaboratie tijdens Wereldoorlog II. 

Post- en neo-Dinaso’s

Tot slot nog even wijzen op de inventaris die Filip Martens maakte van post- en neo-dinasobewegingen en -tijdschriften na de Tweede Wereldoorlog. Een noodzakelijke inventaris die op zich weer om aanvulling vraagt, al was het maar om aan sommige van die bewegingen dringend meer onderzoek te wijden. Als ik mag kiezen: het Diets Studentenkeurfront (DSK) en de min of meer daaruit voortvloeiende (eerste) Solidaristische Beweging. De latere cultuurminister Frans Van Mechelen was daarbij, De Standaard-hoofdredacteur Manu Ruys, kroniekschrijver en Deurnes CVP-schepen Herman Todts enzovoort. Dit artikel sluit heel goed aan bij de studie van Bart De Wever (jawel) in jaarboek 5 (2001): De schaduw van de Leider: Joris van Severen en het na-oorlogs Vlaams-nationalisme. Zou De Wever ooit nog de tijd vinden om zijn doctoraat over dat naoorlogse Vlaams-nationalisme af te werken?

 

Het jaarboek is te verkrijgen bij het Studiecentrum Joris van Severen: [email protected]

Jaarboeken Joris van Severen Jaarboek Joris van Severen |

Paperback / softback | Nederlands | Mens en maatschappij algemeen





Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.