Jan Terlouw, een progressieve liberaal

Al in januari 1967 werd Jan Terlouw lid van D’66. ‘Mensen serieus nemen en verantwoordelijkheid geven om zelf keuzes te maken: deze “emancipatie van de burger” sprak Terlouw erg aan,’ schrijft Joep Boerboom in zijn Jan Terlouw: Jeugdboekenheld op het Binnenhof. Terlouw sloot zich aan bij de nieuwe partij die een verdere democratisering van de samenleving voorstond, die op een pragmatische manier politiek wilde bedrijven en die zich richtte op vrouwenemancipatie en milieubescherming. Enthousiast stortte hij zich op de gemeentepolitiek in zijn stad Utrecht. In 1970 werd hij in de gemeenteraad gekozen en weer een jaar later in de Tweede Kamer. Terlouw had natuurkunde gestudeerd en hield zich tot hij politicus werd, bezig met kernfusieonderzoek . 

In de Kamer had hij economie, energie en milieu in zijn portefeuille. Hij maakte naam als milieubeschermer in de discussie over het al of niet afsluiten van de Oosterschelde. Moest de Oosterschelde afgesloten worden om de veiligheid van de Zeeuwen te garanderen of moest hij opengehouden worden om een uniek natuurgebied te beschermen. Dankzij Terlouw werd deze discussie in de landelijke politiek getrokken en werd uiteindelijk de open-Scheldekering als compromis gevonden. ‘Hij is kritisch over de wegwerpmaatschappij, waarin we niet langer produceren om behoeften te bevredigen, maar waarin we behoeften scheppen om te kunnen produceren,’ schrijft zijn biograaf.

Als Hans van Mierlo in mei 1973 onverwachts aftreedt als fractievoorzitter wordt Terlouw zijn opvolger. ‘Terlouw krijgt ondanks de verbazing een goede ontvangst in de pers: kwalificaties als deskundig en beminnelijk vallen hem ten deel. Verschillende kranten benadrukken het contrast tussen de flamboyante en filosofische angry young man Van Mierlo en zijn calvinistische, analytische en degelijke opvolger.’

D’66 was een Tweestromenland, zowel dromers met een visie als progressieve liberalen. Allan Varkevisser die jarenlang verbonden was aan het wetenschappelijk bureau van D66 zei: ‘Aan de ene kant stonden de hemelbestormers met hun romantische opvattingen over het veroveren van de macht en het laten ontploffen van het politieke bestel. Daartegenover vond je de ingenieurs en de techneuten die er een technocratische opvatting van de politiek op nahielden. Een representant van de eerste stroming is natuurlijk Hans van Mierlo en van de tweede Jan Terlouw.’

Van Mierlo had D’66 in 1973 het kabinet-Den Uyl geloosd. Voor het eerst mocht de partij meeregeren. Van Mierlo eiste onvoorwaardelijke steun van de Tweede Kamerfractie voor het k’abinet. In de beeldvorming waren Van Mierlo en Joop den Uyl twee handen op één buik. Van Mierlo werd verweten dat hij D66 aan de PvdA van Den Uyl had uitgeleverd. Het ‘bijwagensyndroom’ leidde tot grote problemen in de fractie. Gedesillusioneerd trad Hans van Mierlo af. 

Terlouw stond een koerswijziging voor. Hij wilde minder staatkundige vernieuwing, meer afstand tot de regering in een dualistisch bestel waarbij de Tweede Kamer de regering kritisch en onafhankelijk controleert. Van Mierlo’s ideeën rond de oprichting van een Progressieve Volkspartij verdwenen dan ook in de koelkast. ‘Ook hecht hij minder aan staatsrechtelijke veranderingen,’ schrijft Boerboom, ‘aan de kroonjuwelen van de partij.’ ‘Ik beschouw D66 als een eigen politieke stroming die overal ter wereld bestaat: het progressief liberalisme,’ zei Terlouw later. ‘Dat wilde Hans niet horen.’ ‘Het is nu eenmaal zo dat progressief niet identiek is aan socialistisch.’ Terlouw noemde zich een ‘post-socialistisch liberaal’.

De kiezers volgden Terlouw niet. Bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart 1974 kreeg D66 nog maar één procent van de stemmen en een paar maanden later bij de gemeenteraadsverkiezingen nog maar een half procent. Er werd naarstig gespeurd naar een nieuwe identiteit, maar die was er niet. Velen wilden D’66 opheffen.

‘Zaterdag 21 september 1974 moet de dag van de waarheid voor D’66 worden,’ schrijft Terlouws biograaf. ‘Op het partijcongres in een rokerig Marcanti in Amsterdam gaat het besluit genomen worden over het al dan niet opheffen van de partij. Het congres kenmerkt zich door hoogoplopende emoties, chaos en verwarring.’ Eigenlijk wilde Terlouw de motie tot opheffing steunen maar uiteindelijk gaat hij door de knieën. De opheffingsmotie wordt aangenomen met 55% van de stemmen. Voor een opheffingsbesluit vereisen de statuten echter een tweederde meerderheid. ‘Zo ontstaat de bizarre situatie dat de partij – opgericht om de democratie te versterken – tegen de zin van de meerderheid blijft bestaan.’

Langzaam herstelt de partij zich en bij de verkiezingen van 1977 worden acht Kamerzetels gewonnen en in 1981 17. Terlouw wordt minister van Economische Zaken in het ‘vechtkabinet’ Van Agt-II. Een succes wordt het niet. Ook niet tijdens het Kabinet-Van Agt III. Terlouw was met zijn D66 in de regering blijven zitten toen de PvdA uit de regering was gestapt. Bij de vervroegde Kamerverkiezingen van 1982 werd D66 afgestraft. Ze viel terug tot zes zetels. Terlouw beschreef het in Naar Zeventien zetels en terug, een verbeten dagboek vol verwijten aan anderen. Vooral Den Uyl moest het ontgelden. ‘Onafhankelijke journalistiek bestaat niet meer in Nederland. Alles, maar dan ook alles, zelfs het journaal, wordt beschaamd geleurd met de persoonlijke opvatting van de journalist, en met de waarheid neemt die het niet nauw. Er is een hetze tegen me aan de gang in de media waar ik echt van sta te kijken.’ 

In het weekblad Vrij Nederland schreef Martin van Amerongen over hem: ‘De politiek leider van D66 blijft het dreunende niets, een verpakking zonder inhoud, die vandaag het redelijk alternatief en morgen een fosfaatvrij wasmiddel zal aanprijzen.’ 

Jan Terlouw trekt de consequenties uit de verkiezingsnederlaag en trekt zich in oktober 1982 terug uit de politiek. Hij wordt secretaris-generaal van de Europese Conferentie van Transportministers en daarna Commissaris van de Koningin in Gelderland (provinciegouverneur – red.). Na zijn pensionering komt hij in 1998 voor D66 in de Eerste Kamer terecht. Na vier jaar besluit Jan Terlouw zich niet meer beschikbaar te stellen.

Jan Boerboom heeft een interessant boek geschreven met vele feiten over Terlouws politieke carrière. Hij is echter weinig kritisch en al lezend ontstaat de indruk dat hij braaf heeft opgeschreven wat Terlouw hem vertelde. 

Als minister kon Terlouw niet op tegen Den Uyl en waarschijnlijk ook niet tegen Van Agt. Over Terlouws rol bij de formatie van het kabinet-Van Agt II zei Van Agt:  een ‘wijze, merendeels zwijgende derde in die eindeloze, hopeloze conversatie. Hij bracht niet vaak wat in. Hij had geen actieve rol in die formatie.’ Boerboom gaat hier niet verder op in.

Terlouw kon niet tegen kritiek en voelde zich snel aangevallen. Vaak wordt hij in de pers neergezet als een wat saaie, ideale schoonzoon. In de Telegraaf van 22 mei 1999 reageerde Terlouw hierop: ‘Ik heb jarenlang in het buitenland gewoond. Ik heb bergen beklommen, door weer en wind gezeild en mijn leven lang motor gereden. Ik treed nu zelfs af en toe met mijn dochter op in een cabaretesk programma. Nou ik kan u verzekeren dat daar enige moed voor nodig is.’ Onlangs herhaalde hij dit in een televisie-interview met omroep Max.

Jan Terlouw | Boerboom Joep

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

"Terlouw ging problemen te lijf met argumenten, niet met partijpolitieke dogma"s. Hij leek de vleesgeworden versie van zijn eigen jongensheld, de nuchtere probleemoplosser Stach in Koning van Katoren," aldus de Volkskrant. Een biografie die leest als een waargebeurde [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Meer berichtjes van Henk Jurgens

Het DNA van Nederland

BlogHenk Jurgens - 21/10/2017
Nederland kent een ‘protocol stranding levende grote walvisachtigen,’ schrijft Jan Renkema in zijn geinig boekje Het DNA van Nederland. Dat moet wel, want stel dat er een dolfijn aanspoelt, dan moet je als Nederlander toch weten wie er wat moet doen. En een dakkapelletje op je eigen huis? Dan ben [lees verder]

De nieuwe politiek van Europa

BlogHenk Jurgens - 01/10/2017


In zijn boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ analyseert de Nederlandse hoogleraar en publicist Luuk van Middelaar de Europese Unie. Van Middelaar is een insider. Tussen 2010 en 2015 was hij stafmedewerker van Herman van Rompuy, de voorzitter van de Europese Raad. Met een schep fileermes [lees verder]

Dirk Rochtus’ nieuw boek over Duitsland

BlogHenk Jurgens - 11/09/2017
‘Het is over de macht van Merkel, van Duitsland, van Merkel-land dat dit boek gaat,’ schrijft Rochtus in de inleiding van zijn nieuwe boek Duitsland. De macht van Merkel. ‘Duitsland en Europa zullen nooit meer hetzelfde zijn als toen er nog geen Frau Merkel te bespeuren viel.’ Zijn nieuwe boek [lees verder]

In het land van de eeuwige zomer

BlogHenk Jurgens - 23/06/2017
Els Snick vertaalde een aantal van Roth’s reportages en impressies uit Frankrijk en maakte er een mooi boekje van. Verhaaltjes om te proeven, even van te genieten, weg te leggen en dan toch maar weer ter hand te nemen. Els Snick vertaalde zijn reportages in prachtig Nederlands.
Een voorbeeld? [lees verder]

Dada in België

BlogHenk Jurgens - 30/05/2017
Een aantal tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Zwitserse Zürich aangespoelde kunstenaars verenigden zich rond het cabaret Voltaire tot dada. Al gauw werd ‘Dada’ een geuzennaam voor allerlei groepjes schrijvers en kunstenaars die de beeldende kunst en de literatuur radicaal wilden vernieuwen. In [lees verder]

De Europese Spagaat

BlogHenk Jurgens - 30/04/2017
‘De klokken van Rome luidden op volle kracht, de geboorte van een nieuw Europa begroetend,’ zei Paul Henri Spaak over de ondertekening van het Verdrag van Rome op 25 maart 1957. ‘Mijn emotie, mijn vreugde, mijn hoop vermengden zich. Ik sprak een lyrische rede uit.’ Nu, zestig jaar later is ‘Europa’ [lees verder]

Toneelwetten voor politici

BlogHenk Jurgens - 29/04/2017
De Nederlander Boris van der Ham is zowel acteur als politicus. Hij is opgeleid aan de toneelacademie in Maastricht en zat van 2002 tot en met 2012 voor D66 in de Tweede Kamer. In een charmant boekje heeft hij een aantal toneelwetten beschreven die ook voor de politiek gelden.
‘Eens in de zoveel [lees verder]

De populistische revolutie

BlogHenk Jurgens - 31/03/2017
Hans Wansink, journalist bij de Volkskrant, heeft er een boek over geschreven. ‘De centrale boodschap van elke populistische beweging luidt: “De politiek is van ons, het soevereine volk heeft het recht op directe zeggenschap over het beleid. Maar we worden van de macht uitgesloten door corrupte politici [lees verder]

Staat van Nederland

BlogHenk Jurgens - 25/02/2017
‘De Nederlandse apocalyps is nakende, een polderarmageddon onvermijdelijk,’ schrijft de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017 Bas Heijne in zijn boekje Staat van Nederland. ‘Hier zijn Nederlanders, individuen, groepen en bewegingen die veranderingen opeisen, in naam van gelijkheid. En daar zijn [lees verder]

De keuze van D66

BlogHenk Jurgens - 04/02/2017
Nederland heeft op dit ogenblik 81 politieke partijen die zich allen aan een kansje gaan wagen bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Globaal zijn ze in drie categorieën in te delen: traditionele ideologische partijen; one-issue partijen zoals 55+ en de Partij voor de Dieren; populistische partijen [lees verder]

Vooruitgang

BlogHenk Jurgens - 31/01/2017
Niet alleen minkukels proberen de wereld een ernstige crisis aan te praten, ook de media doen daar lustig aan mee. In een verfrissende bui van zelfreflectie heeft de redactie van het Duitse televisieprogramma ARD-Monitorin haar uitzending van afgelopen 19 januari de talkshows van ARD en ZDF kritisch [lees verder]

Duitsland op het spoor

BlogHenk Jurgens - 18/01/2017
In de herfst van 2015, tussen het Wir schaffen das van Angela Merkel en de aanrandingen tijdens de Silvesternacht in Keulen, reisde Els Snick door Duitsland, in de voetsporen van haar geliefde schrijver Joseph Roth. Nee, niet in zijn voetsporen maar met Roth als haar inspiratiebron ging Snick op reis [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.