Jagen op Joden

De historicus Lieven Saerens heeft van de geschiedenis van de Antwerpse joden zijn levenswerk gemaakt. Eerder al publiceerde hij Vreemdelingen in een wereldstad: een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1944) (2000); de commerciële versie van zijn doctoraatsverhandeling. Met dit boek kwam hij in de clinch met de nazaten van wijlen Antwerps oorlogsburgemeester Leo Delwaide. Een wekenlange mediastrijd zorgde voor goede verkoopcijfers. In 2007 publiceerde hij vervolgens De Jodenjagers van de Vlaamse SS en zopas verscheen Haat is een deugd: het credo van de Jodenjagers. Daarmee heeft Saerens de geschiedenis van het Antwerpse jodendom uitputtend beschreven. Lezers van zijn twee eerdere boeken zullen in zijn net verschenen boek echter nog maar weinig echt nieuwe gegevens over het lot van de joden in de Metropool  aantreffen.

Het profiel van de jagers

Haat een deugd wijdt vooral aandacht aan de levens van enkele van de meest fanatieke Antwerpse Jodenvervolgers. Drie namen springen hierbij in het oog: Gustaaf Vanniesbecq, Antoon Lint en René Bollaerts. Alle drie behoorden ze in 1930 tot de Vlaamsche Militie van Jef Missoorten, die later in gesloten gelederen de overstap maakten naar het Verdinaso en daar de kern van de Dinaso Militie uitmaakten.

Vertrekkend van dit trio brengt Saerens hun kompanen in beeld. Wie waren ze? Wat dreef hen? Hoe waren ze in hun privéleven? Opvallend hierbij is dat de meeste Antwerpse antisemieten een Verdinaso-achtergrond hadden. Toen Joris van Severen (‘de West-Vlaamse dandy en rokkenjager’, dixit Saerens) in juli 1934 zijn ‘nieuwe marsrichting’ afkondigde, ontstond er een leegloop binnen het Antwerpse Verdinaso. Ward Hermans en Arthur Nollet richtten toen zelfs het Dinaso Oppositieblok op dat slechts een kort leven beschoren was.

Om hun achtergrond te peilen, brengt historicus Saerens zowat alle vooroorlogse Antwerpse antisemitische clubjes, groupuscules en tijdschriften in beeld. Voor mij is dat deel van het boek het belangrijkste want nieuw. Het waren er tientallen: Volksverweering (dat op heel wat katholieke steun mocht rekenen), het Anti-Joodsche Front, Vrienden van het Nieuwe Duitschland, de Germaansche Gilde, de Vlaamsche Kampeergemeenschap, de Realistische Beweging, de Nationale Volksche Beweging, de Dietsche Arbeiderspartij, de Nationaalsocialistische Vlaamsche Arbeiderspartij (NSVP), de Nederduitsche Jeugd, Volksverweer en De Adelaar zijn zowat de belangrijkste. Allen hadden ze hun eigen aanhang, meestal een paar tientallen, en hadden ze een eigen orgaan. Hun gemeenschappelijke noemer was hun Jodenhaat. Op encyclopedische wijze beschrijft de auteur hun wel en wee. 

De overheidsrol tijdens en na de oorlog

Daarnaast besteedt Saerens wederom de nodige aandacht aan de medewerking van de Antwerpse autoriteiten aan de Jodenvervolging en de razzia’s. Nu gaat hij de hand- en spandiensten van een aantal individuele politieagenten na. Sommige gingen even erg te keer als de Vlaamse SS-Jodenjagers. De auteur stelt vast dat slechts een ‘bijzonder kleine minderheid’ van de Sinjoren de joden daadwerkelijk hielp. Wat een contrast met Brussel, laat hij zuchtend zijn lezers weten. Hoewel de Brusselse lokale autoriteiten tot tweemaal toe weigerden aan Jodenrazzia’s deel te nemen, werden ze daarvoor op geen enkele wijze gestraft, aldus Saerens.

Het opmerkelijke verschil tussen Antwerpen en Brussel had ook gevolgen voor de deportatiecijfers. In totaal werd 45% van de joden in België weggevoerd. Hiermee kwam België in het midden te staan tussen de 75% van het Nederlandse aantal en de 25% van de Franse joden. Bij een regionale opdeling van het Belgische cijfer komt Saerens tot de vaststelling dat 37% van de joodse bevolking van Brussel weggevoerd werd en maar liefst 68% van de Antwerpse joden.

Saerens is daarnaast de mening toegedaan dat het gerechtelijk onderzoek na de oorlog gefaald heeft wat betreft het vervolgen en berechten van de Jodenjagers, zowel deze van de Vlaamse SS als diegenen die behoorden tot het politiekorps van de stad Antwerpen. Allen kwamen ze er met een te lichte straf vanaf, aldus zijn opinie. Gezien het tijdsgewricht werd er aan de Jodenvervolging toen veel minder aandacht besteed als nu. Ook de geestelijke overheid krijgt een sneer van de auteur. Immers, kardinaal Van Roey was meer geïnteresseerd in het ‘lot van zijn klokken’ dan dat van de Joden.

Aanrader?

We vermelden graag dat het boek een groot aantal foto’s bevat die auteur kon halen uit de strafdossiers van het auditoraat-generaal. Ze worden hier voor het eerst gepubliceerd. Het boek bevat eindnoten en een register maar geen bibliografie.

Ook dit derde boek over de Antwerpse joden is lezenswaardig. Echt ‘baanbrekend’, zoals omschreven op de achterzijde van de cover, zouden we het niet durven noemen. Daarvoor bevat het werk te veel herhalingen die al in de eerste twee boeken aan bod kwamen. Het wordt nu wel stilaan tijd dat de historicus Saerens zich op een nieuw onderzoeksterrein stort.

Haat is een deugd | Saerens Lieven

Paperback / softback | Nederlands | Oorlog en vrede

Lieven Saerens beschrijft in Haat is een deugd het dodelijk parcours van drie Antwerpse Jodenjagers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Al voor de oorlog dwepen ze met hun Jodenhaat en ze worden dan ook nazi"s van het eerste uur. Saerens legt het perverse denken van [lees verder...]



Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

Een ‘donker’ toerist reist kriskras door Europa: een beleving

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/11/2022
In zijn vorig boek Het lijk van de dictator (2020) deed de gewezen hoogleraar Luc Rasson (1956) verslag over het overlijden en vooral het lange naleven van drie Europese dictators: Mussolini, Franco en Pétain. Hij deed dit met veel verve en vanuit een persoonlijke invalshoek. Thans ligt zijn tweede [lees verder]

Twaalf Europese ‘makers’ van geschiedenis en hun tijd

Recensie Pieter Jan Verstraete - 10/11/2022
In zijn nieuwste boek Persoonlijkheid en macht onderzoekt de bekende Britse historicus en Hitler-biograaf Ian Kershaw hoe twaalf Europese staats- en regeringsleiders met verschillende achtergronden en uit verschillende politieke systemen macht konden verwerven en uitoefenen, en in hoeverre die macht [lees verder]

Stormval: een prachtige Scandinavische detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 26/10/2022
Stormval brengt ons terug naar het einde van de vorige eeuw toen in Norrland of de noordelijkste landsdelen van Zweden een zestienjarig meisje, Lina Straved verdween. Iedereen ging ervan uit dat ze vermoord werd. De in zichzelf gesloten dader Olaf Hagström was een veertienjarige jongen, die na dagenlange [lees verder]

Mussert schuldig aan moord?

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/10/2022

We schrijven zomer 1940. Nederland en andere West-Europese landen zijn bezet door de Duitsers. In Den Haag installeren ze zich. Tal van gebouwen zijn in beslag genomen. Hun bestuurs-, militaire- en politieapparaten beginnen zich meer en meer te moeien met het Nederlandse bestuur. Nog kan de Nederlandse [lees verder]

Wie valt er nog te vertrouwen…

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/09/2022
Eerder mochten we hier de vorige thriller Rookgordijn van het Noorse auteursduo Jørn Lier Horst (oud-rechercheur) en Thomas Enger (journalist)  bespreken. In hun derde gemeenschappelijke thriller Slagzij (Noors: Slagside) bewijzen ze andermaal hun kunnen. Beiden zijn goed op elkaar ingespeeld.
Interne [lees verder]

Cyriel Verschaeve als beeldhouwer, een leerrijke inventaris

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/07/2022
Op het voorbije Cyriel Verschaeve-colloquium op 2 juli in Alveringem liet referaathouder Paul Verbraeken zijn toehoorders weten, dat Verschaeve (1874-1949) in zijn boetseerwerk, “hoe geïnspireerd en gedreven ook”, het nodige vakmanschap ontbrak. Een echte scholing, opleiding had hij nooit genoten. [lees verder]

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.