Jagen op Joden

De historicus Lieven Saerens heeft van de geschiedenis van de Antwerpse joden zijn levenswerk gemaakt. Eerder al publiceerde hij Vreemdelingen in een wereldstad: een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1944) (2000); de commerciële versie van zijn doctoraatsverhandeling. Met dit boek kwam hij in de clinch met de nazaten van wijlen Antwerps oorlogsburgemeester Leo Delwaide. Een wekenlange mediastrijd zorgde voor goede verkoopcijfers. In 2007 publiceerde hij vervolgens De Jodenjagers van de Vlaamse SS en zopas verscheen Haat is een deugd: het credo van de Jodenjagers. Daarmee heeft Saerens de geschiedenis van het Antwerpse jodendom uitputtend beschreven. Lezers van zijn twee eerdere boeken zullen in zijn net verschenen boek echter nog maar weinig echt nieuwe gegevens over het lot van de joden in de Metropool  aantreffen.

Het profiel van de jagers

Haat een deugd wijdt vooral aandacht aan de levens van enkele van de meest fanatieke Antwerpse Jodenvervolgers. Drie namen springen hierbij in het oog: Gustaaf Vanniesbecq, Antoon Lint en René Bollaerts. Alle drie behoorden ze in 1930 tot de Vlaamsche Militie van Jef Missoorten, die later in gesloten gelederen de overstap maakten naar het Verdinaso en daar de kern van de Dinaso Militie uitmaakten.

Vertrekkend van dit trio brengt Saerens hun kompanen in beeld. Wie waren ze? Wat dreef hen? Hoe waren ze in hun privéleven? Opvallend hierbij is dat de meeste Antwerpse antisemieten een Verdinaso-achtergrond hadden. Toen Joris van Severen (‘de West-Vlaamse dandy en rokkenjager’, dixit Saerens) in juli 1934 zijn ‘nieuwe marsrichting’ afkondigde, ontstond er een leegloop binnen het Antwerpse Verdinaso. Ward Hermans en Arthur Nollet richtten toen zelfs het Dinaso Oppositieblok op dat slechts een kort leven beschoren was.

Om hun achtergrond te peilen, brengt historicus Saerens zowat alle vooroorlogse Antwerpse antisemitische clubjes, groupuscules en tijdschriften in beeld. Voor mij is dat deel van het boek het belangrijkste want nieuw. Het waren er tientallen: Volksverweering (dat op heel wat katholieke steun mocht rekenen), het Anti-Joodsche Front, Vrienden van het Nieuwe Duitschland, de Germaansche Gilde, de Vlaamsche Kampeergemeenschap, de Realistische Beweging, de Nationale Volksche Beweging, de Dietsche Arbeiderspartij, de Nationaalsocialistische Vlaamsche Arbeiderspartij (NSVP), de Nederduitsche Jeugd, Volksverweer en De Adelaar zijn zowat de belangrijkste. Allen hadden ze hun eigen aanhang, meestal een paar tientallen, en hadden ze een eigen orgaan. Hun gemeenschappelijke noemer was hun Jodenhaat. Op encyclopedische wijze beschrijft de auteur hun wel en wee. 

De overheidsrol tijdens en na de oorlog

Daarnaast besteedt Saerens wederom de nodige aandacht aan de medewerking van de Antwerpse autoriteiten aan de Jodenvervolging en de razzia’s. Nu gaat hij de hand- en spandiensten van een aantal individuele politieagenten na. Sommige gingen even erg te keer als de Vlaamse SS-Jodenjagers. De auteur stelt vast dat slechts een ‘bijzonder kleine minderheid’ van de Sinjoren de joden daadwerkelijk hielp. Wat een contrast met Brussel, laat hij zuchtend zijn lezers weten. Hoewel de Brusselse lokale autoriteiten tot tweemaal toe weigerden aan Jodenrazzia’s deel te nemen, werden ze daarvoor op geen enkele wijze gestraft, aldus Saerens.

Het opmerkelijke verschil tussen Antwerpen en Brussel had ook gevolgen voor de deportatiecijfers. In totaal werd 45% van de joden in België weggevoerd. Hiermee kwam België in het midden te staan tussen de 75% van het Nederlandse aantal en de 25% van de Franse joden. Bij een regionale opdeling van het Belgische cijfer komt Saerens tot de vaststelling dat 37% van de joodse bevolking van Brussel weggevoerd werd en maar liefst 68% van de Antwerpse joden.

Saerens is daarnaast de mening toegedaan dat het gerechtelijk onderzoek na de oorlog gefaald heeft wat betreft het vervolgen en berechten van de Jodenjagers, zowel deze van de Vlaamse SS als diegenen die behoorden tot het politiekorps van de stad Antwerpen. Allen kwamen ze er met een te lichte straf vanaf, aldus zijn opinie. Gezien het tijdsgewricht werd er aan de Jodenvervolging toen veel minder aandacht besteed als nu. Ook de geestelijke overheid krijgt een sneer van de auteur. Immers, kardinaal Van Roey was meer geïnteresseerd in het ‘lot van zijn klokken’ dan dat van de Joden.

Aanrader?

We vermelden graag dat het boek een groot aantal foto’s bevat die auteur kon halen uit de strafdossiers van het auditoraat-generaal. Ze worden hier voor het eerst gepubliceerd. Het boek bevat eindnoten en een register maar geen bibliografie.

Ook dit derde boek over de Antwerpse joden is lezenswaardig. Echt ‘baanbrekend’, zoals omschreven op de achterzijde van de cover, zouden we het niet durven noemen. Daarvoor bevat het werk te veel herhalingen die al in de eerste twee boeken aan bod kwamen. Het wordt nu wel stilaan tijd dat de historicus Saerens zich op een nieuw onderzoeksterrein stort.

Haat is een deugd | Saerens Lieven

Paperback / softback | Nederlands | Oorlog en vrede

Lieven Saerens beschrijft in Haat is een deugd het dodelijk parcours van drie Antwerpse Jodenjagers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Al voor de oorlog dwepen ze met hun Jodenhaat en ze worden dan ook nazi"s van het eerste uur. Saerens legt het perverse denken van [lees verder...]



Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

De Friezen en de Eerste Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/06/2022
Direct na het losbarsten van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 stelde Winston Churchill, toen minister van Marine, aan het kabinet voor om het Nederlandse Waddeneiland Ameland met 3000 mariniers te gaan bezetten. Hij wilde er een vlootbasis uitbouwen om van daaruit de Duitse Bocht, alsook Denemarken [lees verder]

Operatie Barbarossa: keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/01/2022
Op 22 juni 2021 was het tachtig jaar geleden dat de grootste invasie te land uit de wereldgeschiedenis plaatsvond. Toen viel een gigantisch Duits leger van 3,3 miljoen man (onderverdeeld in drie legergroepen en 150 divisies) over een frontbreedte van meer dan drieduizend km, van de Baltische kust tot [lees verder]

Benito Mussolini of de ‘eerste politieke popster’

Recensie Pieter Jan Verstraete - 17/12/2021
De Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini is steeds omgeven geweest door mythes en legendes. Hij heeft daar zelf hard toe bijgedragen. Immers al vroeg ontdekte hij de mogelijkheden van de publieke media te eigen bate. Hij was de ‘eerste popster in de politiek’, schrijft zijn meest recente [lees verder]

De verkeerde doden

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/11/2021
Zes miljoen Fransen werden slachtoffer van de Groote Oorlog: dood, gewond, ziek of vermist. Van hen werden er 668 geëxecuteerd door hun eigen land. De laatste jaren komt hun tragisch lot meer en meer ter sprake en is er controverse rond het onderwerp.
Waren het alleen maar arme stakkers die de [lees verder]

“Weg met die moffen!” Nederland discrimineert Duitse landgenoten

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/10/2021
Onmiddellijk na de bevrijding nam de Nederlandse overheid al de bezittingen van de Nederlandse Duitsers in beslag, en dat ongeacht hun politieke voorkeur of gedrag tijdens de oorlog. Deze beslissing ging terug op een verklaring van de Nederlandse regering in Londense ballingschap op 20 oktober 1944, [lees verder]

Fotoboek over het Oostfront

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/09/2021
Een nieuw fotoboek over Vlaamse vrijwilligers aan het Oostfront (1941-1944) toont ons vooral scènes uit het dagelijks leven van “onze jongens aan het Oostfront”, zoals het toen heette. Interessant is vooreerst dat een groot aantal van deze foto’s nooit eerder werd gepubliceerd.
Werkelijkheid [lees verder]

De aantrekkingskracht van Joris Van Severen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 12/09/2021
Binnen de historiografie van de Vlaamse Beweging zijn Cyriel Verschaeve en Joris Van Severen de twee figuren bij uitstek over wie de meeste publicaties werden geschreven.
Terwijl je van de eerste maar moeilijk kunt beweren dat hij nog enige aantrekkingskracht uitoefent, is het tegendeel waar wat [lees verder]

Filip de Pillecyn als journalist tijdens de Duitse bezetting

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/08/2021
Al eerder verscheen er journalistiek werk van Filip de Pillecyn (1891-1962) in boekvorm. We denken dan vooral aan de bundel Kiespijn der ziel (1981), verzameld en ingeleid door Richard Baeyens dat werk bevatte van De Pillecyn verschenen in het interbellum en onmiddellijk na de bezetting (onder meer in [lees verder]

Een vlug vergeten hoofdzonde

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/08/2021
De in 1975 in Stockholm geboren Maria Grund bracht het grootste deel van haar loopbaan door in de film- en mediabranche. Daardoor woonde ze afwisselend in Londen en New York. Thans woont ze op het Zweedse eiland Gotland, en brengt ze haar tijd al schrijvende door. De hoofdzonde is haar debuut als detectiveschrijfster.
[lees verder]

Moord en doodslag in Friesland

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/08/2021
 De auteur Anita Terpstra werd in 1974 in het Friese Hallum geboren, en is bedrijvig als journaliste. In 2009 debuteerde ze als misdaadauteur met Nachtvlucht. Voor haar thriller Samen werd ze in 2017 genomineerd voor de Gouden Strop. Daarnaast schreef ze ook enkele non-fictieboeken. 
Altaar
[lees verder]

Adolf Hitler was helemaal geen eenzaat

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/07/2021
In haar nieuw boek vertelt de Duitse historica Heike B. Görtemaker op overtuigende wijze en aan de hand van een overweldigende hoeveelheid bronnenmateriaal hoe de Duitse dictator Adolf Hitler zich met een hechte kring vertrouwelingen omringde, die hij als zijn surrogaatfamilie beschouwde. Zelfs na de [lees verder]

Samuel Morse bestond echt, en het is zijn code

Recensie Pieter Jan Verstraete - 24/07/2021
Het voorliggende verhaal behoort tot het domein van de literaire fictie. De Amerikaan Samuel Morse (1791-1872) bestond echter echt en ook delen van zijn leven en werk zijn gebaseerd op historische bronnen. Het lag echter niet in de bedoeling van romanschrijfster Nathalie Briessinck, die eerder debuteerde [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.