Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim Pohlmann die ooit van zichzelf beweerde dat hij de enige rechtse schrijver in Vlaanderen was. Zou het?

Overwegend links

Best een interessant idee van DEM, het literaire tijdschrift met Antwerpse roots, om zich aan een canon van rechtse schrijvers in Vlaanderen en elders te wagen. Ook al wist de redactie dat het geen vanzelfsprekende opgave was vermits ze zelf naar eigen zeggen ‘overwegend links of links-liberaal’ is gekleurd, ‘zoals dat vermoedelijk voor het overgrote deel van de culturele sector geldt’. Reden te meer dus om naar dissidente stemmen te gaan hengelen.

Maar viel dat even tegen. In de inleiding van dit themanummer geven de redacteurs eerlijk toe dat het zoeken met een vergrootglas was om toch maar één naar eigen zeggen rechtse auteur te kunnen vinden in Vlaanderen: Pohlmann dus. Om daarnaast medewerkers te vinden die over het thema wilden of durfden te publiceren, bleek al even moeilijk: ‘In de 46-jarige geschiedenis van dit tijdschrift is er waarschijnlijk geen nummer geweest waarvoor zoveel auteurs bedankt hebben.’

Tegengeluid

Gelukkig was daar Pohlmann dus, kabinetschef van minister van Cultuur Jan Jambon, en in zijn vrije tijd ook romanschrijver die zopas met Weesland een nieuwe roman uitbracht die ook hier werd besproken. Pohlmann, toen nog woordvoerder van Bart De Wever, viel vooral op met zijn vorige roman Een unie van het eigen uit 2016. De titel alleen al is een principeverklaring die kan tellen.

Spijtig dat Pohlmann in zijn bijdrage voor DEM geen inkijk geeft in zijn eigen ideeën. Hij stelt alleen vast dat de rechtse literatuur zo goed als uitgestorven is. Ja, je hebt dus Pohlmanns eigen romans die een tegengeluid brengen tegen het mainstream establishment van de links-liberale literatuur. En daarnaast, zo Pohlmann, ‘natuurlijk Herman Brusselmans en Marnix Peeters, maar die zijn eerder dissonant. Ze laten – veeleer als pose – een tegengeluid horen.’

Verlies van beschavingswaarden

Of Brusselmans en Peeters ‘poseurs’ zijn, daar ben ik niet zo zeker van. Zeker Peeters maar ook de jonge Brusselmans en tegenwoordig ook Delphine Lecompte gingen en gaan met veel branie tekeer tegen alles en iedereen die al te politiek-correct in het algemeen schrijft, en overdreven woke in het bijzonder. Wat Pohlmann – en Peeters, Lecompte en Brusselmans – dan rechts zou maken, komen we hier niet te weten.

Pohlmann suggereert dat zijn gereputeerde literaire geestesgenoten – van Evelyn Waugh (Terugkeer naar Brideshead) en Anthony Burgess (A clockwork orange/Boze jongens) tot T.S.Eliot (The waste land/Het barre land) – vooral geobsedeerd zijn door het verlies van beschavingswaarden, wat ze met veel melancholische schittering van woorden betreuren maar waar ze zich tenslotte ook bij neerleggen. Ze gaan daarbij tekeer ‘tegen het hedonisme en het materialisme van een nieuwe tijd’ maar bieden dus zelf geen antwoorden. Ze fungeren als laudatores temporis acti – lofzangers van een verloren era – om het met Pohlmanns vroegere baas te zeggen.

Traditie revitaliseren

Kortom, het lijkt erop dat de rechtse auteur vooral vanuit een conservatieve, defensieve reflex schrijft. Wat hij of zij daarbij wil bewaren, kan variëren maar het is frappant dat wie naar de talrijke buitenlandse voorbeelden kijkt – die hier gelukkig wel aan bod komen – toch een zekere gemeenschappelijke noemer kan onderkennen.

Wim Michiel, samensteller van dit nummer, geeft een mooi overzicht van ongeveer een tiental buitenlandse rechtse coryfeeën: van de Amerikaanse extreme individualist Ayn Rand tot de Duitse aristocraat Ernst Jünger en de filosofische gestemde Friedrich Hölderlin en Peter Sloterdijk, van de Engelse prins van de paradox Gilbert Keith Chesterton tot de Franse boze blanke man Michel Houllebecq. Literatuurwetenschapper en Doorbraak-medewerker Luc Rasson brengt in een apart essay het dubbelzinnige werk van Louis-Ferdinand Céline tot leven, samen met Ezra Pound, een boegbeeld van de rechtse literaire falanx.

Esthetische hoogstandjes

Het is opvallend hoe de meesten van deze auteurs tekeer gaan tegen de tijdsgeest door beroep te doen op het revitaliseren van de traditie. Zeker in het geval van Houellebecq en Céline gebeurt dit ook vanuit een ronduit misantropische kijk op het menselijke gewriemel.

Distantie tegenover het huidige tijdsgewricht leidt vaak tot een cultiveren van een hyperindividuele aristocratie van de geest, al dan niet in het spoor van niemand en niets ontziende filosofen, zoals Sören Kierkegaard, Arthur Schopenhauer en vooral Friedrich Nietzsche. Deze cultus leidt sporadisch tot intense esthetische hoogstandjes, zoals in het werk van voornoemde auteurs die daarom tot de canon van de westerse literatuur kunnen worden gerekend.

Homerus’ Ilias schrappen?

Ludo Abicht merkt in zijn beschouwing over het nog altijd relevante onderscheid tussen rechts en links op dat je bij literaire oordelen steeds auteur en werk van elkaar moet scheiden. Het is niet omdat Céline rechtse antisemitische pamfletten schreef dat zijn romans ook in dat bedje ziek zijn, zo Abicht. Hij roept op om met de Amerikaanse cultuurfilosoof Fredric Jameson als leidsman een duidelijk onderscheid te maken tussen de ideologische en utopische functie van literaire werken. Anders ga je het kind met het badwater weggooien, en literaire meesterwerken van ideologisch rechtse schrijvers, zoals Honoré de Balzac of Céline, moeten cancellen.

Iets wat trouwens hier te lande gebeurd is met Jef Geeraerts die door de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) schabouwelijk uit de Nederlandstalige canon werd gekieperd. Diens Gangreen, een meesterwerk uit de Vlaamse letteren, werd op dubieuze morele gronden geschrapt uit het lijstje van 51 klassiekers. Gangreen, zo de KANTL, was immers ‘een lange verheerlijking van opvattingen en gedragingen die ons vandaag misselijk maken’.

Hetgeen Rasson in zijn bijdrage over Céline doet ontvallen dat ‘moraliserende literatuurbeschouwingen – nog niet zo lang geleden vooral een katholieke reflex – helemaal terug van weggeweest zijn.’ En wat dan, zegt Rasson nog, met het hele universum van Luikenaar Georges Simenon dat buiten elke moraal staat? Idem dito trouwens voor Guy de Maupassant die in een van zijn korte verhalen vertelt hoe een vrouw zich miskend voelt omdat ze niet werd verkracht. En hij besluit: ‘Kunnen we de Ilias, een tekst die de oorlog bezingt, nog voorleggen aan de jonge generaties?’

Het eigene en het andere

Goed dus dat vandaag jongere schrijvers en uitgevers, zoals Bart Van Loo en Toon Horsten, het aandurven om Boerenpsalm van Felix Timmermans, ooit verbrand als rechtse want culturele collaborateur, opnieuw uit te geven én daarmee te scoren. Timmermans’ verheerlijking van een authentiek boerenbestaan dat helemaal met zichzelf en de omgeving samenvalt, werkt dan als aansporing om ook in het persoonlijke leven op te gaan in het organische samenspel van dat eigene met het andere.

Afijn, Vlaanderen en de wereld telt heel wat zogenaamd rechtse literatuur, die de moeite waard is om te (her)lezen. Van Ernest Claes en Stijn Streuvels tot de totalitaire esthetica van Peter Verhelst, zoals die bijvoorbeeld in zijn megalomane roman Zwerm tot uiting kwam. En dan heb ik het nog niet over Gerard Reve & co bij onze noorderburen. Literatuurhistorici hebben stof te over om zich over te buigen. Si on les laisse faire.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.