Hoe Donald Muylle de weg wijst naar een betere wereld

Kris Peeters denkt dat er binnen een aantal jaren een boek zal verschijnen met als titel ‘de Waanzinnige 21st eeuw’, naar analogie met het klassieke historisch werk van Barbara Tuchman over de 14de eeuw. De eerste decennia van onze eeuw lijken een onstuitbare roetsjbaan van onverwachte gebeurtenissen, die begon met de versplintering van de trotse New Yorkse tweelingtorens, de Tweede Golfoorlog, de verkiezing van Obama, de financiële crisis, de mislukking van de Arabische lente en dan als toetje Corona.

Zeven eeuwen geleden was er de pest, nu is er covid. Toen waren de Joden een gemakkelijke zondebok, nu is de reactie er één van verlies van geloofwaardigheid van de overheid, die zich tijdens de crisis leek te verliezen in een kluwen van onverantwoordelijke verantwoordelijken.

Voor en na corona

Kris Peeters is politicoloog, antropoloog en mobiliteitsexpert. Volgens hem biedt corona ons tegelijk met veel ellende ook een grote kans om eindelijk eens na te denken over de manier waarop wij leven. Het virus gaf mensen de tijd om letterlijk stil te staan en met verwondering te kijken naar hun vroegere manier van leven. Peeters vertrekt in zijn boek Weg van het systeem niet van een pessimistische wereldvisie en gelooft in de goedheid van de mens wat tot uiting kwam in de uitingen van solidariteit met zorgpersoneel tijdens de lange coronamaanden.

De auteur is ervan overtuigd dat er een voor- en na-coronatijd zal zijn. Volgens hem hebben we geen keuze: onze economische keuzes leiden tot de uitputting van de aarde. Wij hebben vier bijkomende planeten nodig als we het dogma van de noodzakelijke groei blijven aanhouden. Peeters ergert er zich aan dat het TINA-principe (‘There is no Alternative‘) nog steeds als dogma aanbeden wordt. Hij stelt daar TAPAS tegenover : ‘There Are Plenty Alternatives‘.

Marc Coucke

We beleven geen crisis van het systeem, stelt Peeters, maar er wordt ons een systeem van crisissen opgedrongen. Volgens de neoliberale logica wordt de rol van de overheid zo beperkt mogelijk gehouden. Wel tot het moment dat het systeem dreigt ineen te storten en de private financiële putten met publiek geld moeten worden opgevuld. Voor Marc Coucke, die zoals andere welgestelde ondernemers met fiscale spitstechnologie zijn belastingen zo laag mogelijk probeert te houden, was het wel vanzelfsprekend dat de staat de verliezen door corona zou bijpassen.

Waarom keren we niet terug naar wat de essentie van economie is, vraagt Peeters zich af, als een wetenschap die zich bezighoudt met behoeftebevrediging, zoals dat op Wikipedia te lezen staat. Een obsessie met winst maakt dat zelfs overheidsbedrijven vergeten waarvoor ze eigenlijk bestaan: bij De Lijn is het sociale aspect om iedereen vervoer aan te bieden, ook in afgelegen gebieden, ondergeschikt aan financiële efficiëntie, als was het een privébedrijf. Minister De Sutter miste een kans om de pakjesdienst van de Post weg te halen uit die logica. Ze legde de nadruk op het feit dat het bedrijf beursgenoteerd is en vergat zo alternatieven een kans te geven, zoals gebruikers de kans te geven hun pakjes niet sneller maar trager te laten bezorgen.

De plicht om te consumeren

Het is die snelheid, eigen aan het doorhollende neoliberalisme, die gulzigheid en spilzucht aanmoedigt. Consumeren wordt een plicht, als steun voor de economie. Dat dit te koste gaat van het milieu is aan die obligate drang ondergeschikt. De Nederlands premier Rutte zei het met zoveel woorden: hij vindt het moeilijk te kiezen tussen de gezondheid van de economie en die van de mensen. Vreemd dat een politicus met zoveel cynisme wegkomt en het niet erg lijkt te vinden dat een economie mensen ziek maakt.

Peeters betreurt dat de overheid de werking van de markt te weinig corrigeert en alternatieven te snel als ‘onrealistisch’ afdoet. Hij wil net weg van die religie van de vrije markt en ‘het onbespreekbare bespreekbaar maken’. Als men het heeft over de ‘efficiëntie’ van de markt dan heeft men het al te vaak over de belangen van de aandeelhouders, eerder dan die van de burgers. De overheid onderwerpt zich volgens Peeters te veel aan wat de markt aanbiedt. Corrigeren is uit den boze. Dat regeringen zich zo zwak opstellen en daardoor aan geloofwaardigheid verliezen is geen reden om de rol van overheden af te bouwen. Het komt er eerder op aan om onbekwame politici wandelen te sturen.

Nationale Bank

Het is goed dat Peeters eraan herinnert welke aberraties een zwakke overheid kan toelaten. Door het obsessioneel nastreven van winst en die ondergeschikt te maken aan het algemeen belang, kon het gebeuren dat farmabedrijf Daraprim de prijs van een medicijn voor aidspatiënten, waarvan de aanmaak nauwelijks 1 dollar kost, met 5000% verhoogde. Peeters laat ook niet na politieke praktijken aan te klagen zoals waarbij aan de gouverneur van de Nationale Bank Pierre Wunsch een loon toegekend wordt dat twee keer zo hoog ligt dan dat van de premier en hem een miljoenenpensioen zal opleveren. Dat is met geen enkel argument te verdedigen.

In de neoliberale logica wordt de staat van de economie afgemeten aan producten die eigenlijk ongezond zijn: dat er na een crisis weer meer auto’s worden geproduceerd, is een positief teken en doet het bnp stijgen. In die euforie wordt vergeten of verzwegen dat ook elektrische auto’s een hoge ecologische impact hebben door het verbruik van grondstoffen bij hun productie en dat ze allerminst een oplossing bieden voor het mobiliteitsknoop.

Peeters, die expert is op dat vlak, had er bij kunnen vertellen hoe auto’s in dure campagnes steeds worden afgebeeld als eenzame gebruikers van lege wegen, alsof door de aankoop van een duur voertuig de files als bij toverslag verdwijnen. Dat soort reclame is even misleidend als die voor sigaretten die decennia lang de desastreuze gevolgen voor de gezondheid mochten verzwijgen.

We leven in een decadente maatschappij vindt Peeters, waar een kleine groep rijken steeds meer geld vergaart. Om de rijkste mens ter wereld te zijn moet Jeff Bezos het personeel van Amazon zo weinig mogelijk betalen.

Wat eraan gedaan?

Maar wat eraan te doen, verzucht menig lezer na de lange lijst van dingen waarvan we allemaal vinden dat ze eigenlijk niet kunnen. Peeters haalt zijn alternatieve mosterd bij vader en zoon Skidelsky die allereerst de consumptiedrang willen inperken en zeker die van producten die op een of andere manier schadelijk zijn. Aan deugdzaamheid zou een veel groter belang moeten gehecht worden. En essentiële basisgoederen moeten door de overheid geleverd worden, vinden de Skidelskys. Door de burgers een basisinkomen te garanderen, kan de klemtoon verschuiven naar het immateriële.

Het is de uitdaging, vindt Peeters, om af te stappen van een passieve houding en veranderingen niet meer te ondergaan, maar integendeel de noodzakelijke maatschappelijke transitie zelf in handen te nemen. Enkel zo zijn we opgewassen tegen de ‘zwarte zwanen’, de totaal onverwachte en onvoorspelbare gebeurtenissen , die we niet zagen aankomen maar een totale ‘game-changer‘ werden. Hij vreest dat door de toenemende mondialisering als alle economieën zo samenhangen dat er steeds meer zwarte zwanen zullen opduiken. Afrikaanse hongersnood als gevolg van een Russische oorlog duizenden kilometers verder in Oekraïne, is daar een goed voorbeeld van.

Bambi

Onvoorspelbaarheid is de enige voorspelbaarheid zoals onzekerheid de enige zekerheid is. De enige oplossing is holistisch en multidisciplinair denken. Economische versnellingen zijn destructief, tenzij ze een duidelijke maatschappelijke meerwaarde opleveren. Als hun enige drijfveer winst is, dan zijn ze enkel productief voor aandeelhouders. Terug naar traagheid, bepleit Peeters, kan een deugddoende nabijheid opleveren.

Alles en iedereen, mens en natuur hebben alles met elkaar te maken. Er zou een soort van ‘afhankelijkheidsverklaring’ moeten worden opgesteld vertrekkende van het besef van die samenhang. Risico’s voor de ene zijn ook die voor de andere. Die instelling stelt Peeters recht tegenover de filosofie van het neoliberalisme dat vertrekt van het vermeende egoïsme van de mens als drijfveer van de economie. Hij pleit voor het ‘Bambi-effect’ waarbij een systeem vertrekt van de goedheid van de mens, die niet gedreven wordt door egoïsme of doorgedreven concurrentie.

Peeters kant zich ook tegen ‘ecomodernisten’ als Maarten Boudry die hij verwijt in hun optimisme geen rekening te houden met de ecologische gevolgen van de door hen niet onterecht geschetste positieve gevolgen van economische vooruitgang, op het vlak van welvaart en gezondheid in de derde wereld. Hij vreest dat Boudry te weinig rekening houdt met de gevolgen van die toegenomen economische activiteit en het ecologische ‘afbetalingsschema’ onderschat.

Donald Muylle

De auteur beseft dat groene partijen het heel moeilijk hebben om een complexe oplossing aan de bevolking verkocht te krijgen. Moedeloosheid en onverschilligheid zijn een onvermijdelijke reactie. Daarom vindt Peeters het belangrijk niet te verzinken in aanmatigend en culpabiliserend pessimisme en de mensen met een belerend vingertje de daver op het lijf te jagen met een apocalyptisch toekomstbeeld.

Toch moeten we een utopie durven herformuleren, het eens worden over waar we naar toe willen evolueren en wat we willen vermijden. Interessant is zijn besef dat het vaak belangrijker is haalbare tussenfasen te definiëren, eerder dan een te ver verwijderd nobel doel na te streven. Het is belangrijk om op de juiste manier te proberen een draagvlak te creëren.

Het originele voorstel van Peeters is dat te doen op een voor de burger vertrouwenwekkende manier. Het heeft geen zin die te overladen met schuldgevoelens. Hij neemt als voorbeeld heel verrassend de reclamecampagnes van keukenfabrikant Donald Muylle. Die slaagt er eigenlijk in iets heel moeilijk te bereiken: mensen aanzetten tot een ingrijpende verandering. Het gaat hier dan wel om een keuken, maar met zijn complexloze authenticiteit slaagt de Westvlaamse fabrikant erin mensen vertrouwen te geven op een moment dat ze een belangrijke beslissing als het plaatsen van een nieuwe keuken moeten nemen en hen van die ingrijpende verandering te overtuigen. Ecologisten moeten dat ook kunnen doen: ingrijpende veranderingen op een haalbare manier voorstellen en mensen niet meteen ongerust te maken.

Gezond verstand

De verdienste van Peeters is dat hij met Weg van het systeem een degelijke maatschappelijke status-quaestionis schetst van alle uitdagingen waarmee wij geconfronteerd worden. Zijn kritiek op de uitwassen van het neoliberalisme zijn goed onderbouwd, net als zijn beeld van de klimatologische realiteit. De stellingen zouden aan duidelijkheid en kracht hebben gewonnen hebben mocht zijn tekst gebalder geweest zijn en zijn aanbevelingen gegroepeerd. Nu zijn die verspreid over meer dan 300 pagina’s, en raakt de lezer soms het spoor bijster.

Maar Peeters schrijft vlot en overtuigt vooral door zijn overtuiging dat het geen zin heeft mensen met een collectief schuldgevoel te beladen, maar hen in tegendeel een haalbaar maatschappelijk doel aan te bieden. Een doel dat zij niet meteen afwijzen maar waarin ze kunnen geloven. Dat hij daarbij het vleesgeworden gezond verstand van een West-Vlaamse ondernemer als voorbeeld neemt, is een aanbeveling die groene partijen ter harte zouden moeten nemen als ze voor hun lofwaardig streven een maatschappelijk draagvlak willen creëren…

 

Weg van het systeem is ons boek van de week: tijdelijk tegen voordeelprijs verkrijgbaar in onze webwinkel.

 

Weg van het systeem | Kris Peeters

E-book | Nederlands | Mens en maatschappij algemeen

Oliecrisis, economische crisis, terreurcrisis, bankencrisis, eurocrisis, vluchtelingencrisis... De laatste vijftig jaar lezen als één lange processie van crisissen, de ene bovenop de andere. Terwijl de gezondheidscrisis nog woedt, dient de klimaatcrisis zich [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Luckas Vander Taelen

Hoe de islamitische hoofddoek het Belgische compromis in gevaar brengt

Recensie Luckas Vander Taelen - 29/09/2022
In Iran woedt een ware bevrijdingsoorlog tegen het theocratische islamistische regime, na de dood van een jong meisje dat volgens de kledingpolitie haar hoofddoek niet op de juiste manier droeg. In een nooit geziene uitbarsting van publieke verontwaardiging trokken duizenden vrouwen de straat op en verbrandden [lees verder]

Brussel als blauwdruk?

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/08/2022
Het kan helaas niet altijd gezegd worden van elke minister, maar wel van Sven Gatz: als Brussels minister van onder andere Meertaligheid, weet hij waarover hij spreekt. Hij komt als geboren en getogen Brusselaar uit een familie, waarin de twee landstalen werden gesproken. Zelf volgde hij als jurist een [lees verder]

Op zoek naar golfbrekers in een zee van drek

Recensie Luckas Vander Taelen - 09/08/2022
Op mijn moeders rommelige zolder staat nog altijd, onder een beschermende stoffen doek, het Philips-televisietoestel uit mijn jeugd, in de verre jaren zestig. Dat was zowat het meest prestigieuze object waarnaar heel onze woonkamer was gericht. In zowat elke huis stond een identiek exemplaar en iedereen [lees verder]

Flik in hellhole Molenbeek

Recensie Luckas Vander Taelen - 08/08/2022
De Ecolo-jongeren organiseerden op hun jeugdkampen ooit een spelletje waarbij het erop aankwam om een politieagent op de kop te slaan. Ze verspreidden ook stickers waarop de politie ondubbelzinnig van moord werd beschuldigd. Dat is de sfeer onder vele jonge Brusselaars die agenten niet meer zien als [lees verder]

Hitler als fotomodel

Recensie Luckas Vander Taelen - 06/08/2022
Het is allerminst verbazend dat Adolf Hitler als spreekwoordelijk monster, verantwoordelijk voor de dood van miljoenen, het onderwerp is geweest van honderden biografieën en duizenden boeken. Die stroom aan publicaties zal ondanks de voortschrijdende tijd waarschijnlijk nooit ophouden, want de afkeer [lees verder]

Hoe Donald Muylle de weg wijst naar een betere wereld

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/06/2022
Kris Peeters denkt dat er binnen een aantal jaren een boek zal verschijnen met als titel ‘de Waanzinnige 21st eeuw’, naar analogie met het klassieke historisch werk van Barbara Tuchman over de 14de eeuw. De eerste decennia van onze eeuw lijken een onstuitbare roetsjbaan van onverwachte gebeurtenissen, [lees verder]

Lachen met wokers en complotdenkers

Recensie Luckas Vander Taelen - 01/06/2022
‘De Vrouw met de gouden arm‘ van Filip Huysegems is een meer dan lezenswaardige roman, en dit om ten minste vier redenen, essentieel om een boek aan te bevelen: het is niet alleen relevant, maar ook goed geschreven, met een onverwacht en verrassend einde en met vooral een grote dosis humor. [lees verder]

Weg met de media , leve de pers!

Recensie Luckas Vander Taelen - 24/05/2022
‘Fuck de media, red de pers‘ van Guido Van Liefferinge is een geëngageerd boek, een pamflet haast dat ons met hoogdringendheid attent wil maken op onrustwekkende evoluties in een wereld die hij bijzonder goed kent. De nu 81-jarige Van Liefferinge verwierf naam en faam met bladen als Joepie [lees verder]

Het einde van links en rechts volgens Hind Fraihi

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/04/2022
Als een vermaledijd virus daar niet anders over beslist had, dan zou Hind Fraihi in 2020 vier lezingen gehouden hebben in het kader van de Willy Calewaert-leerstoel. Dat kon dus niet, en dat is bijzonder jammer want wat Fraihi zou verteld hebben, is meer dan interessant.
Dat we dit kunnen stellen [lees verder]

De oorlog van Douglas Murray tegen het woke denken

Recensie Luckas Vander Taelen - 28/03/2022
Douglas Murray is een Engelse auteur die twee boeken schreef met titels als provocerende vlaggen van een niet bepaald politiek-correcte lading: The strange death of Europe (vertaald als Het opmerkelijke einde van Europa bij De Blauwe Tijger) en The Madness of the Crowds. Hij is niet bepaald een [lees verder]

Van Algerije naar Italië

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/03/2022
Joachim Pohlmann is natuurlijk niet zomaar een auteur. Hij heeft een uitgesproken profiel als voormalig woordvoerder van de N-VA, rechterhand van Bart De Wever en huidig kabinetschef Cultuur van Jan Jambon. En een tijdlang schreef hij ook columns voor De Morgen waar hij met sardonisch plezier de weldenkende [lees verder]

De identitaire lasagne van een straatkat

Recensie Luckas Vander Taelen - 12/02/2022
Yasmina El Messaoudi zal in de Vlaamse mediageschiedenis herinnerd worden als eerste nieuwsanker van allochtone origine. Ze maakte haar debuut bij TV-Brussel (nu Bruzz) in 2008. Momenteel is ze als journaliste actief bij Radio 2 Vlaams-Brabant.
Aangrijpend
Maar met haar succesvolle mediacarrière [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.