Hoe de (Nederlandse) politiek echt werkt

‘Nederland was eeuwenlang een consensusland, maar lijkt hard op weg een conflictmaatschappij te worden,’ schrijft NRC-journalist Tom-Jan Meeus in zijn nieuwe boek. ‘Bijna alle nieuwe politieke energie bevindt zich nu op rechts, waar de belangstelling voor overleg en inschikken nooit groot was.’ ‘Gevolg is de groei van wat ik de minipolitiek noem. Politiek als product van doelgroependenken. Het heeft als effect dat de politiek is overgegaan op de schijntransparantie van de reclame. Politici die zichzelf in een mal gieten om opgemerkt te worden.’

Met een scherp fileermesje ontleedt Meeus de Nederlandse politiek. Aan de hand van veel voorbeelden uit de politieke werkelijkheid van alle dag beschrijft hij de verTrumping van de Nederlandse politiek.

‘Angst voor kiezers, angst voor feiten, angst voor fouten: zo is de politiek geworden. Het is de erfenis van Fortuyn en zijn opvolgers, die in traditionele partijen de vrees voor een nieuwe volksopstand voortdurend in leven weten te houden.

Het verschijnsel dat partijen zo min mogelijk van hun ‘eigen verhaal’ willen inleveren, zodat politiek nu primair een doelgroepenproject is. Liever een zuiver standpunt voor de achterban van de eigen partij dan een prestatie voor de hele bevolking: eigen opinie eerst. De opvatting dat het compromis de hoogste vorm van beschaving is, zit tegen zijn houdbaarheidsdatum aan.

Eigenbelang en ego zijn voortaan zeker zo belangrijk als verlangen naar gemeenschappelijkheid. Mode, emotie en identiteit winnen het van rationaliteit en deskundigheid. Het resultaat: ‘de overgang van een consensus- naar een conflictmaatschappij.’

‘Alle grote partijen hebben de laatste dertig jaar ervaren dat je het eigen gezicht met regeren verliest.’ ‘Onderzoek laat telkens zien dat de burger leiderschap verkiest boven compromissenpolitiek. Principes offeren, inschikken, talmen, polderen, daar is alleen nog een markt voor in het bestuurscentrum. De electorale markt ervoor is aan het verdwijnen. De burger is nu zo geïndividualiseerd dat hij vooral de minipolitiek van het eigen gelijk apprecieert.’ ‘Soms denk je dat een nieuwe Bolkestein, als tegenwicht voor alle minipolitiek, zo gek niet zou zijn.’

Als onderbouwing beschrijft Meeus de discussie in de jaren 1995-1997 over de uitbreiding van de NAVO met de landen van het voormalige Warschaupact, inclusief Oekraïne. Bolkestein voorspelde toen dat die uitbereiding het Russische veiligheidsgevoel zou verzwakken. In 1995 schreef Bolkestein in de NRC: ‘een redelijke verstandhouding met Rusland is van belang. Uitbreiding van de NAVO schaadt die verstandhouding.’ En twee jaar later schreef Bolkestein in de Volkskrant dat Rusland de NAVO als een geïntegreerde vechtmachine ziet. ‘Verwacht mag worden dat Moskou vooral de druk op Oekraïne zal opvoeren.’ De oorlog in Oekraïne werd door hem dus al zeventien jaar geleden voorspeld. In de Kamer werd hij weggelachen.

‘Bolkestein was het soort onafhankelijke geest dat debatten op scherp zette omdat hij iedere ongemakkelijke uitkomst aankon.’ ‘Praten voor de eigen doelgroep, geen intellectueel avontuur, elk risico ontlopen. Dat is helaas de minipolitiek die Kamerleden nu bedrijven.’

Doordat politiek meer en meer bepaald wordt door schommelingen van de publieke opinie, is de omloopsnelheid van het beleid enorm toegenomen. Nederland is een ‘standpuntenwereld’ geworden. ‘Standpunten zijn hier belangrijker dan de onderbouwing ervan: zo worden halve waarheden gemakkelijk onderdeel van het debat.’

‘Het einde van het poldermodel kan onvermijdelijk zijn,’ schrijft Meeus, ‘maar misschien moet iemand dan nog even uitleggen wat er precies verdwijnt. Zodat over tien jaar in elk geval duidelijk is hoe het kon gebeuren.’

‘Nu wel vaststaat dat gedogen of regeren voor een junior partner bijna per definitie tot een electorale ramp leidt, kun je erop wachten dat een kandidaat-regeringspartij, nodig voor een meerderheid in beide Kamers, de komende jaren een keer zegt: het spijt me zeer, ik ben even niet toe aan zelfmoord, bedankt voor de eer. De onregeerbaarheid van het land is dichterbij dan veel burgers zich realiseren. Dus veranderingen in het bestel, die regerende partijen in staat stellen dichterbij hun eigen verhaal te blijven, zijn dringend noodzakelijk,’ concludeert Meeus. Voor de korte termijn pleit hij voor fusies of verregaande samenwerking tussen partijen. ‘Kleine partijen groeien en grote partijen worden kleiner, met een verdere aanwas van de minipolitiek als uitkomst.’

‘Het bestel heeft behoefte aan minder democratie. Dat kan door de introductie van een kiesdrempel omdat dit de fusies van partijen zou stimuleren. Het kan met de terugdringing van de actuele politieke rol van de Eerste Kamer.’

Minipolitiek heeft tot gevolg dat mensen als Thierry Baudet, de drijvende kracht achter het Nederlandse  GeenStijl referendum van 6 april aanstaande, komen bovendrijven. ‘Mensen die de kunst van de moderne communicatie verstaan: succes kondigen ze aan, pas daarna gaan ze het proberen te realiseren. Eerst aandacht en sympathie genereren met de promise, de delivery komt  hopelijk later wel, dus net als in die politieke campagnes in de VS.’ Dit is mogelijk omdat ‘de kennis van politiek afneemt nu de markt een groeiend media-aanbod creëert.’ ‘In de VS bestaat al langer het fenomeen dat mensen bijna alleen nog nieuws afnemen van bronnen die hun opvattingen delen.’ ‘Nieuws is alleen nog nieuws als het eigen (voor)oordelen bevestigt. Zo ontstaat een opdeling tussen politiek geïnteresseerden, vaak voortreffelijk op de hoogte, en politiek ongeïnteresseerden, steeds vaker onwetend van Haags nieuws. Een perfecte liberale uitkomst; gun het individu de vrijheid de democratie te negeren.’

‘Als ik de voornaamste ontwikkeling moet aanwijzen die ik in drie jaar Den Haag waarnam,’ schrijft Meeus, ‘is het dat de politiek steeds meer trekken van reclame vertoont. Er worden allerlei amateuristische fouten bij gemaakt, maar toch, de trend is er. Net als reclame draait politiek tegenwoordig primair om message control. Steeds dezelfde boodschap, gebracht door steeds hetzelfde gezicht, om optimaal herkenbaar voor de kiezer te zijn.

Formatjes waarmee de complicaties en onvoorspelbaarheden van politiek worden versimpeld tot één thema, één gezicht en één mentaliteit. Waarin klare taal onder alle omstandigheden vereist is. Want zo doe je dat in de reclame.’

Meeus heeft een prachtig boek geschreven. Hij onderbouwt zijn analyse met voorbeelden uit de Nederlandse politiek, maar zijn analyse is zonder problemen extrapoleerbaar op de politiek van de andere landen in Noordwest-Europa, niet het minst op Vlaanderen.

Een aanrader voor iedereen die van politiek geniet.

Haagse invloeden | Meeus Tom-Jan

Paperback / softback | Nederlands | Mens en maatschappij algemeen

Waarom kiezers baat kunnen hebben bij wat méér ‘negative campaigning’De toestand van de Nederlandse politiek Op wie moet je letten om Den Haag te begrijpen? Met die vraag in het achterhoofd loopt Tom-Jan Meeus de gangen van de [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Meer berichtjes van Henk Jurgens

Het DNA van Nederland

BlogHenk Jurgens - 21/10/2017
Nederland kent een ‘protocol stranding levende grote walvisachtigen,’ schrijft Jan Renkema in zijn geinig boekje Het DNA van Nederland. Dat moet wel, want stel dat er een dolfijn aanspoelt, dan moet je als Nederlander toch weten wie er wat moet doen. En een dakkapelletje op je eigen huis? Dan ben [lees verder]

De nieuwe politiek van Europa

BlogHenk Jurgens - 01/10/2017


In zijn boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ analyseert de Nederlandse hoogleraar en publicist Luuk van Middelaar de Europese Unie. Van Middelaar is een insider. Tussen 2010 en 2015 was hij stafmedewerker van Herman van Rompuy, de voorzitter van de Europese Raad. Met een schep fileermes [lees verder]

Dirk Rochtus’ nieuw boek over Duitsland

BlogHenk Jurgens - 11/09/2017
‘Het is over de macht van Merkel, van Duitsland, van Merkel-land dat dit boek gaat,’ schrijft Rochtus in de inleiding van zijn nieuwe boek Duitsland. De macht van Merkel. ‘Duitsland en Europa zullen nooit meer hetzelfde zijn als toen er nog geen Frau Merkel te bespeuren viel.’ Zijn nieuwe boek [lees verder]

In het land van de eeuwige zomer

BlogHenk Jurgens - 23/06/2017
Els Snick vertaalde een aantal van Roth’s reportages en impressies uit Frankrijk en maakte er een mooi boekje van. Verhaaltjes om te proeven, even van te genieten, weg te leggen en dan toch maar weer ter hand te nemen. Els Snick vertaalde zijn reportages in prachtig Nederlands.
Een voorbeeld? [lees verder]

Dada in België

BlogHenk Jurgens - 30/05/2017
Een aantal tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Zwitserse Zürich aangespoelde kunstenaars verenigden zich rond het cabaret Voltaire tot dada. Al gauw werd ‘Dada’ een geuzennaam voor allerlei groepjes schrijvers en kunstenaars die de beeldende kunst en de literatuur radicaal wilden vernieuwen. In [lees verder]

De Europese Spagaat

BlogHenk Jurgens - 30/04/2017
‘De klokken van Rome luidden op volle kracht, de geboorte van een nieuw Europa begroetend,’ zei Paul Henri Spaak over de ondertekening van het Verdrag van Rome op 25 maart 1957. ‘Mijn emotie, mijn vreugde, mijn hoop vermengden zich. Ik sprak een lyrische rede uit.’ Nu, zestig jaar later is ‘Europa’ [lees verder]

Toneelwetten voor politici

BlogHenk Jurgens - 29/04/2017
De Nederlander Boris van der Ham is zowel acteur als politicus. Hij is opgeleid aan de toneelacademie in Maastricht en zat van 2002 tot en met 2012 voor D66 in de Tweede Kamer. In een charmant boekje heeft hij een aantal toneelwetten beschreven die ook voor de politiek gelden.
‘Eens in de zoveel [lees verder]

De populistische revolutie

BlogHenk Jurgens - 31/03/2017
Hans Wansink, journalist bij de Volkskrant, heeft er een boek over geschreven. ‘De centrale boodschap van elke populistische beweging luidt: “De politiek is van ons, het soevereine volk heeft het recht op directe zeggenschap over het beleid. Maar we worden van de macht uitgesloten door corrupte politici [lees verder]

Staat van Nederland

BlogHenk Jurgens - 25/02/2017
‘De Nederlandse apocalyps is nakende, een polderarmageddon onvermijdelijk,’ schrijft de winnaar van de P.C. Hooftprijs 2017 Bas Heijne in zijn boekje Staat van Nederland. ‘Hier zijn Nederlanders, individuen, groepen en bewegingen die veranderingen opeisen, in naam van gelijkheid. En daar zijn [lees verder]

De keuze van D66

BlogHenk Jurgens - 04/02/2017
Nederland heeft op dit ogenblik 81 politieke partijen die zich allen aan een kansje gaan wagen bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Globaal zijn ze in drie categorieën in te delen: traditionele ideologische partijen; one-issue partijen zoals 55+ en de Partij voor de Dieren; populistische partijen [lees verder]

Vooruitgang

BlogHenk Jurgens - 31/01/2017
Niet alleen minkukels proberen de wereld een ernstige crisis aan te praten, ook de media doen daar lustig aan mee. In een verfrissende bui van zelfreflectie heeft de redactie van het Duitse televisieprogramma ARD-Monitorin haar uitzending van afgelopen 19 januari de talkshows van ARD en ZDF kritisch [lees verder]

Duitsland op het spoor

BlogHenk Jurgens - 18/01/2017
In de herfst van 2015, tussen het Wir schaffen das van Angela Merkel en de aanrandingen tijdens de Silvesternacht in Keulen, reisde Els Snick door Duitsland, in de voetsporen van haar geliefde schrijver Joseph Roth. Nee, niet in zijn voetsporen maar met Roth als haar inspiratiebron ging Snick op reis [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.