Het kringloopkatholicisme groeit

Eindelijk verschijnt er een goed en mooi boek van een Vlaamse historicus over missionarissen. Waren het knechtjes van de kolonialen, racistisch geïnspireerde oppermensen, simpelen van geest die een religie uitventte waar geen behoefte aan was?

Het verkruimelende kerkse

De grootste oen kent tegenwoordig het begrip kringloopeconomie, geen verspilling meer, alles zal hergebruikt worden. Maak plaats voor het kringloopkatholicisme, geen verspilling meer, wie wij vroeger bekeerden, zij onderstutten vandaag bij ons het verkruimelende kerkse. Indiase religieuzen leiden in 2021 congregaties als de ursulinen van Tildonk en de zusters van Liefde van Jezus en Maria (van Gent).

In Franstalig België, door de taal ietsje makkelijker daar dan hier , drijven vele parochies op zwarte abbés. Vlaanderen zou Vlaanderen niet zijn als zijn brouwers geen centen sloegen uit de Vlaamse zonen in de vreemde: de bieren Ferre (naar Ferdinand Verbiest) en Sterke Damiaan commercialiseerden de gedachtenis van de missionarissen.

Idesbald Goddeeris is hoogleraar koloniale geschiedenis van de KULeuven. Hij begon zijn onderzoekcarrière als slavist en legde zich met professor emeritus Louis Vos, waar Bart De Wever voor werkte, toe op de geschiedenis van Polen. De Evenaar lokte hem weg van Warschau.

Waarom dit boek? David van Reybrouck, auteur van Congo en het toneelstuk Missie (een blijvend succes), wordt geciteerd: ‘De missionaris is voor mij het perfecte archetype van de Vlaming die in de wereld staat, met openheid, overtuiging en generositeit. Eigenlijk zou ik missionaris willen zijn zonder god.’ Marleen Temmerman, gynaecologe, professor en ex-senator voor Sp.a (nu Vooruit): ‘Ik ben eigenlijk arts geworden om in Afrika te gaan helpen. Als kind was ik gefascineerd door de missionaris, een man met een lange baard die zilverpapier inzamelde voor de arme kindjes.’

Wolk
Sedert 2018 organiseert Idesbald Goddeeris met Leuvense collega’s en KADOC de Missions and Modernity Research Academy. Die ijver vormt de ruggengraat van Missionarissen. Hij wikkelt zijn goedgeschreven studie in een wolk van boeiende quotes en verdienstelijke beelden. De vele foto’s en illustraties hebben meerwaarde en verlichten de zwaarte van zijn analyses. De weg van de onderzoeker is origineel want hij turft de standbeelden, herdenkingsplaten en straatnamen voor missionarissen in de publieke ruimte en koppelt daaraan interpretaties en informatie.

Zijn prosopografie (een hulpwetenschap van de biografie voor de kenmerken van een groep van individuen waarover weinig persoonlijke gegevens bekend zijn) omvat 58 monumenten, 167 straten en 98 andere markers in Vlaanderen voor in totaal 194 missionarissen. De overgrote meerderheid van de missionarissen waren Vlamingen en Franstalig België telt amper eerbetuigingen voor hen. Voor missionarissen zijn er tweemaal meer ‘lieux de mémoire’ dan voor seculiere kolonialen in Congo. Niet helemaal bizar is dat want in 1935 waren er in Belgisch-Congo 2300 missionarissen en slechts 600 bestuurders en militairen.

Veel missionarissen hadden flamingantische sympathieën en gebruikten daarom lokale talen voor het lager onderwijs in Belgisch-Congo. Zij wilden de Congolezen het lot besparen van de verfransing. Niet helemaal zinloos. Officieel was de kolonie tweetalig. In de jaren zestig, dus na de Dipenda, woonde ik drie jaar in Kinshasa, Loeboembashi en Matadi en waren tweetalige straatnaam- en verkeersborden nog immer aanwezig.

Veel bagger

Is de missionaris altijd de held geweest waar ook progressieven vandaag waarderend over getuigen, zie Van Reybrouck en Temmerman?  Neen. In de jaren 1930 kreeg de melaatsenheilige Damiaan veel bagger over zich heen. Voor 1950 waren er felle debatten in het Belgische parlement over missionarissen in de kolonie. In 1940 telde België 4930 missionarissen, met 1,5% van de katholieke wereldbevolking leverde dat kleine land 10% van de totale missionarissen-bevolking. Dat aantal bleef stijgen tot 1961 en piekte op 10.070 actieve zendelingen, meer dan 1 missionaris per 1000 Belgen. In Congo waren het voor 85% Vlamingen.

Gedragen door de romantiek, en na een christelijke crisis door de Verlichting en de Franse Revolutie, was er in de negentiende eeuw een katholiek reveil met een brede missiebeweging. Congo was voor de Belgen de hoofdmoot, echter Azië en Latijns-Amerika ontbraken niet. De jezuïet Herman Rasschaert werd in India gestenigd in 1964 toen hij moslims wou beschermen tijdens een pogrom van hindoes. De benedictijnenabdij van Zevenkerken bij Brugge had een bijzonder statuut: zij was juridisch afhankelijk van de orde in Brazilië en hanteerde het Portugees als voertaal. Tussen 1895 en 1914 trokken 280 Europese benedictijnen naar Brazilië, de helft uit Zevenkerken.

Ontwikkelingshelpers
Vanaf de jaren 1960 verschoof de voorstelling van missionarissen van bekeerders tot ontwikkelingshelpers, religie werd achtergrond. En er kwamen ook kritische teksten over de missionarissen. Seksuele escapades van de padres kwamen aan het licht en de geschiedenis van de missionering in Congo-Vrijstaat (het privé-Congo van Leopold II) dook op met ‘kapelhoeven’, à la de reducties van de jezuïeten in Paraguay, om de bevolking af te zonderen en tot een christelijk leven te dwingen.

De paters Cambier en Roelens bouwden heuse theocratieën uit met een eigen leger, munt en rechtspraak in Kasaï en Oost-Congo. Missiebisschop Roelens publiceerde in 1920 een handboek van 500 bladzijden met een groot hoofdstuk over de Psychologie du Noir. De eerwaarde pater zag hem zo: doortrapt, lui, passioneel, amper in staat om te redeneren, ijdel, diefachtig, slechte lijfgeur, egoïstisch. Kortom, een minderwaardig sujet. In contrast staat pater Placide Tempels die na een crisis in zijn missionaire roeping in 1945 La Philosophie Bantoue publiceerde waarin hij de door hem ontdekte wijsgerige aspecten van de Bantoe-mens ontleedde. Een schok.

Volksheld Damiaan

Idesbald Goddeeris is kind van zijn tijd en dus vies van de koloniale propaganda die er was langs de missionaire en de politieke kant. Zo ziet hij Damiaan, vandaag onverminderd een Vlaamse volksheld: ‘Een bredere achtergrond is opvallend afwezig in de manier waarop Damiaan herinnerd wordt. Hij fungeert als een schaamlapje dat de donkere bladzijden bedekt die toen door de Europeanen geschreven werden. Meer nog, zijn cultus toont parallellen met de koloniale propaganda.

We belichten te zeer de goedheid van de witte man, negeren de historische achtergrond en reduceren niet-Europeanen tot ontvangers van de Europese weldaden. Daarom is ook Damiaans verering symptomatisch voor de eenzijdige omgang met het koloniale verleden.’

‘Missionarissen’ van Idesbald Goddeeris is een aanwinst. Raar is dat hij een wetenschappelijke voorganger, de antropoloog en missionaris Valeer Neckebrouck, oud-professor van de KULeuven, auteur van menig boek over missionering, niet vermeldt in zijn bibliografie.

Is hij in de ogen van de jongere confrater een te vergoelijkende analist?

 

Missionarissen | Idesbald Goddeeris

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

Waarom worden missionarissen in Vlaanderen op handen gedragen? Hoe verhoudt missionering zich tot kolonisatie? Moeten we onze kijk op het missieverleden aanpassen? Terwijl Leopold II en zijn Congo-pioniers al een tijdje onder [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Frans Crols

De Übermensch werd rat

Recensie Frans Crols - 06/09/2020
Nazi’s die met een hoofdknik, glimlachend en zonder schuldgevoel joden, partizanen, weerstanders, vrouwen en kinderen kapot maakten, zijn evenzeer (redelijk) trouwe en vrolijke echtgenoten, vaders en vrienden. Je staat er telkens versteld van hoe duizenden Vlamingen zich in ‘40-‘45 door deze dubbelhartige [lees verder]

Bladen met smoel en kleur

Recensie Frans Crols - 27/09/2020
Schrijft een bolleboos met kruim en geestdrift een boek over Knack? Het weekblad wordt in 2021 vijftig. En ook vandaag heeft het een smoel. Er is veel dat het blad smakelijk en geschikt maakt voor geschiedschrijving. Zijn stichters, zijn pionierende journalisten, zijn interne spanningen en geruzie (ooit [lees verder]

Deutsche Trump bij Deutsche Bank

Recensie Frans Crols - 03/11/2020
Donald Trump is pias en president en camoufleert zijn Duitsheid. Karakterieel en emotioneel is hij een ‘Brulljesmacher‘, een brulboei en praatjesmaker. Zo zeggen ze dat in het Duitse Kallstadt, bij Mannheim, vanwaar de clan Trump(f)  afkomstig is. De omhooggevallen fraudeur heeft tot vandaag [lees verder]

Het nieuwe verraad van de klerken

Recensie Frans Crols - 10/01/2021
De spanwijdte van 98% van de Vlaamse journalisten is Brussel en Noord-België, de spanwijdte van Anne Applebaum is tweederde van de globe: Europa met Rusland tot Vladivostok en Amerika van Alaska tot Patagonië. De Republiek der Letteren, dat mooie ensemble van de Verlichting, waarin Europese wijsgeren, [lees verder]

Het nut van foute denkers

Recensie Frans Crols - 26/01/2021
Een meeslepend boek dat eerlijk is en vrank, als wat ouderwets synoniem van moedig, dat doet deugd. De vloed van ‘politiek correcte’ teksten en gedachten blijft aanhouden, alhoewel het hoogtepunt nadert en de omslag aanbreekt, in de eerst plaats in de literatuur. Als bange wezels zijn alsnog [lees verder]

Het Paradijs van de Middelmaat

Recensie Frans Crols - 31/01/2021
Een volk dat meer dan zes miljoen leden telde van de crapuleuze NSDAP, doordrongen was in huis, haard en bed van rassenhaat, hoogmoed, wraakzucht, twaalf jaar geleid werd door delinquente mannen waaronder uniformgekken, moordenaars en heidenen, kan dat volk tien jaar na het einde van dat terreurregime, [lees verder]

Hier geen kind van de kolonie

Recensie Frans Crols - 29/03/2021
Wie is de meest hardnekkige hater van Leopold II? Wie vergelijkt hem het brutaalst met massamoordenaars als Hitler, Stalin en Pol Pot? In de Olympische Spelen van Congolezen in België, zuiver zwart of mesties, die hun stinkende best doen om elkaar en iedereen te overschreeuwen in hun haat tegen het [lees verder]

De laatste filou

Recensie Frans Crols - 06/04/2021
Rik Van Cauwelaert wroette tien jaar in Fons Verplaetse. Het resultaat is royaal. De laatste gouverneur van de Nationale Bank bleef uitdagend plebejisch, alhoewel een zoon van de fabrikantenburgerij van Zulte. Hij krikte het economisch bouwvallige België naar de Duitse mark en vervolgens naar de euro. [lees verder]

De Slimme Bouckaert

Recensie Frans Crols - 15/04/2021
Wie taal-verstandig wil zijn slaat de Dikke Van Dale open. Johan Hendrik Van Dale (1828-1872) was hoofdonderwijzer in Sluis met een woordenboek dat hét standaardwerk van de Nederlandse taal is voor schrijvers, neerlandici, journalisten en het grote publiek. Verstandige ouders schenken reeds 150 jaar [lees verder]

Moleculen, de nieuwe microchips

Recensie Frans Crols - 23/04/2021
De Amerikaanse Jennifer Doudna is Nobelprijswinnaar 2020 voor de scheikunde, pionier van de CRISPR-Cas9-vondst en kosmopoliet in haar contacten en onderzoek. Over haar, en de Franse co-Nobelprijswinnaar Emmanuelle Charpentier, kan u een heerlijk boek savoureren. Groene neanderthalers gelieve zich onthouden. Evolutie Onze [lees verder]

Met God naar de disco

Recensie Frans Crols - 09/05/2021
Het is zeldzaam. Een jonge Vlaming, klaar voor Tomorrowland, disco Carré of Club Lima, vat na een onverwachtse en confronterende bekering de studie theologie aan. Het kan, het bestaat, en hij schrijft een getuigenis. Vandaag putten uit de bronnen van het christendom om verheldering, geloof, toekomst, [lees verder]

Max Havelaar achterna in 2021

Recensie Frans Crols - 17/05/2021
Drie aanleidingen zijn er om zich te laven aan kennis over de machtigste islamitische staat ter wereld, Indonesië, met zijn 268 miljoen inwoners het op drie na meest bevolkte land van de globe. Verse boeken kijken naar Insulinde, de koosnaam van de Nederlanders voor het oosterse eilandenrijk van Multatuli [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.