Het Duitse rampjaar 1923: een nieuw boek van Hitler-biograaf Volker Ullrich

Voor de Duitsers was 1923 een rampjaar en de zwaarste beproeving voor de nog jonge Weimarrepubliek. De Duits-Joodse journalist Sebastian Haffner meende achteraf dat ‘geen volk ter wereld iets meegemaakt heeft, wat lijkt op de Duitse 1923-ervaring’. De Duitstalige auteur Stefan Zweig schreef in zijn autobiografie De wereld van gisteren, dat hij meende de geschiedenis behoorlijk goed te kennen, maar naar zijn weten ‘had die nooit een dergelijke gekkenhuistijd in zulke reusachtige proporties voortgebracht’.

Over deze ‘gekkenhuistijd’ handelt het nieuwe boek van journalist-historicus Volker Ullrich, die vooral bekendheid verwierf door zijn tweedelige Hitler-biografie. Daarnaast schreef hij ook een diepgaande boek over 8 mei 1945.

Bodemloze val

1923 was voor Duitsland een opeenvolging van diverse crises. Om het gebeuren voor zijn lezers enigszins overzichtelijk te houden, zag schrijver Ullrich af van een chronologische behandeling. Hij deelde het jaar 1923 in in een aantal opeenvolgende thematische gebeurtenissen. De meest bekende zijn de Belgisch-Franse bezetting vanaf januari 1923 van het Roergebied en de daaruit voortvloeiende hyperinflatie, waarin een tramkaartje in september plots 20 miljoen mark kostte en zwarthandelaars, speculanten en zwarthandelaars met vreemde valuta gouden zaken deden, terwijl gewone burgers, gepensioneerden en arbeiders in een bodemloze val terecht kwamen.

In de herfst van 1923 stond het land aan de rand van een apocalyptische afgrond. De meest bekend gebleven gebeurtenis dat jaar vond in november plaats, toen Adolf Hitler en zijn volgelingen een mislukte ‘putsch’ ondernamen in München. Bijzonder opvallend aan 1923 was de opleving van de cultuur die een hoogconjunctuur beleefde. In de jaren 1920 zinderde Duitsland van de vrijheid en de moderniteit op cultureel vlak.

‘De grote chaos’

Een Amerikaanse historicus die toen Duitsland bezocht, noemde het land ‘de grote chaos’. De jonge Weimarrepubliek werd sinds haar bestaan geteisterd door pogingen uit de extreme linker- en rechterzijde om het omver te werpen. Politieke moorden op vertegenwoordigers van de republiek door rechtse terroristen waren aan de orde van de dag. Een diplomaat vergeleek Berlijn met het Rome onder de Borgia’s.

De hyperinflatie deed velen letterlijk de das om. Niet alleen verloor het geld als ruilmiddel zijn waarde, maar ook aloude normen en waarden leken in die maanden niet meer mee te tellen. Iedere vorm van fatsoen verdween. Schrijver en filosoof Elias Canetti sprak van een ‘soort alledagsanarchie’, of een strijd van ‘allen tegen allen’.

Rode oktober

Duitsland 1923 bestaat uit negen solide, overzichtelijke en vlot leesbare hoofdstukken, waarbij Volker Ullrich ons inzicht brengt van de nieuwste stand van het historisch onderzoek. Hierboven sneden we al kort de vier hoofdonderwerpen aan. De vijf resterende hoofdstukken vragen ook onze aandacht, in het bijzonder omdat ze weinig of niet bekend zijn voor de Nederlandstalige lezer.

Het derde hoofdstuk handelt over de grote coalitie tussen de socialistische en enkele burgerlijke partijen onder rijkskanselier Gustav Stresemann, en haar pogingen om een weg uit de crisis te vinden. Het daarna volgende hoofdstuk beschrijft de plannen van Moskou om van de chaos van de hyperinflatie gebruik te maken om Duitsland in een revolutionaire toestand te brengen. De eerste communistische opstanden tijdens de Duitse rode oktober in Saksen en Thüringen werden echter door het leger bloedig neergeslagen. Een scherper contrast met de toegeeflijke houding van de rijksregering jegens het afvallige Beieren bestond niet. De socialisten stapten uit de regering Stresemann. Zo kwam er meteen een einde aan de grote coalitie.

Palts

In hoofdstuk zes worden de door Frankrijk openlijk gesteunde separatistische bewegingen in het Rijnland en in de Palts beschreven. Kortstondig ontstonden er in het najaar van 1923 twee autonome republieken. Ze hadden evenwel geen schijn van kans tot overleven maar het kostte toch tientallen mensenlevens. Het zevende hoofdstuk brengt dan weer goed nieuws. Op 15 november werd de ‘rentemark’ ingevoerd, waardoor de financiën gesaneerd konden worden. Het ergste was toen achter de rug. In het laatste hoofdstuk werpt Ullrich in zijn voortreffelijk boek een blik naar het jaar 1924. Duitsland nam het Dawes-plan aan, waardoor het zich financieel enigszins kon herstellen. Ook op buitenlands vlak vond er een de-escalatie plaats.

1923 was zonder meer een sleuteljaar voor de republiek van Weimar. Na 1923 beleefde het republikeinse Duitsland haar beste tijd tot de Grote Depressie van 1929 alles weer vernietigde. Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van 1923 verschenen er bij onze oosterburen een reeks nieuwe boeken. Zonder meer is het boek van Volker Ullrich aan te bevelen. Gesteld in een aangename bladspiegel, met eindnoten, bibliografie en register.

Duitsland 1923 | Volker Ullrich

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

‘Geen enkel volk ter wereld heeft iets meegemaakt wat overeenkomt met de Duitse “1923-ervaring”’, schreef Sebastian Haffner in Engelse ballingschap. In 1923 beleeft Duitsland een val in de afgrond. Franse en Belgische troepen marcheren het Ruhrgebied [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Pieter Jan Verstraete

Gesprekken met kinderen van Nederlandse Waffen-SS’ers

Recensie Pieter Jan Verstraete - 07/05/2023

Wat betekent het als je het kind of kleinkind bent van een voormalig lid van de gevreesde en verfoeide Waffen-SS? Over die vraag handelt het nieuwste boek van historicus/publicist Rick Blom.
Negen kinderen toonden zich bereid om hun verhaal en dat van hun familie te vertellen. Naar verhouding [lees verder]

‘Volle maan was ‘t, aardedonker…’: Andreas Gruber eindelijk in het Nederlands beschikbaar

Recensie Pieter Jan Verstraete - 04/05/2023
De Oostenrijkse thriller- en detectiveschrijver Andreas Gruber (1968), met een verkoop van in totaal 4,8 miljoen verkochte boeken in de Duitstalige wereld, is nu eindelijk ook in het Nederlands beschikbaar. De succesvolle en gelauwerde auteur van enkele tientallen boeken verscheen al onder meer in Engels, [lees verder]

Angstpsychose in de Antwerpse Kempen

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/04/2023

Met haar debuut schreef Lotte Leenaerts een geslaagde thriller over een seriemoordenaar met als locatie de Antwerpse Kempen. Eigenlijk debuteerde ze vorig jaar al met een feelgoodroman die evenwel nagenoeg onopgemerkt bleef. We kunnen haar voorliggende thriller dan ook als haar echte debuut beschouwen. [lees verder]

De occulte burcht van Heinrich Himmler

Recensie Pieter Jan Verstraete - 25/03/2023
In de herfst van 1933 wees SS-leider Heinrich Himmler de Wewelsburg aan als het toekomstige ideologische hart van de wereld voor zijn SS-leiderskorps. Sinds 2009 huisvest het slot binnen zijn muren het eerste en enige SS-museum ter wereld. Niet alleen voor neonazi’s en andere rechtsradicalen een bedevaartoord, [lees verder]

Het Duitse rampjaar 1923: een nieuw boek van Hitler-biograaf Volker Ullrich

Recensie Pieter Jan Verstraete - 23/02/2023
Voor de Duitsers was 1923 een rampjaar en de zwaarste beproeving voor de nog jonge Weimarrepubliek. De Duits-Joodse journalist Sebastian Haffner meende achteraf dat ‘geen volk ter wereld iets meegemaakt heeft, wat lijkt op de Duitse 1923-ervaring’. De Duitstalige auteur Stefan Zweig schreef in zijn [lees verder]

De Hohenzollerns als hielenlikkers van Hitler

Recensie Pieter Jan Verstraete - 16/02/2023
Hebben de Hohenzollerns, Duitslands keizerlijke familie, Adolf Hitler aan de macht geholpen? Over die vraag twist men in Duitsland al sinds 2019. Ze groeide uit tot een kleine Historikerstreit over de betekenis van de belangrijkste Duitse adellijke familie voor de geschiedenis.
Het antwoord is [lees verder]

In het hoofd van een seriemoordenaar

Recensie Pieter Jan Verstraete - 11/02/2023
De Noorse auteur Thomas Enger kennen we vooral van het duo Horst Enger dat samen al een drietal heel succesvolle Scandinavische thrillers publiceerde, bekend onder de naam Blix&Ramm-serie en hier eerder al besproken. Thans schreef Enger een geslaagde solothriller onder de titel Het boek van de galg.
[lees verder]

Joseph Roth: een zwalpende meesterverteller en razende journalist

Recensie Pieter Jan Verstraete - 27/01/2023
Met zijn biografie over de Oostenrijkse romanschrijver en excellente journalist Joseph Roth schreef de Engelse verslaggever Keiron Pim als eerste voor zijn taalgebied het levensverhaal van deze eeuwige zwerver en zuipschuit. De vertaling is tevens de eerste Roth-biografie die in de Lage Landen bij de [lees verder]

Het trollenleger van J.K. Rowling: zesde Cormoran Strike-detective

Recensie Pieter Jan Verstraete - 15/01/2023
Na haar succes met de Harry Potter-boekenreeks legde Joanne K. Rowling zich toe op het misdaadgenre. Onder het pseudoniem Robert Galbraith begon ze te schrijven aan een serie detectives onder de noemer Cormoran Strike (zie ook Doorbraak van 27 december 2020). Ook deze reeks groeide uit tot een immens [lees verder]

Atoomoorlog op het nippertje voorkomen: de Cubacrisis van 1962

Recensie Pieter Jan Verstraete - 30/12/2022
In oktober 1962 kwam het haast tot een kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In zijn nieuw boek De Afgrond laat de Britse historicus Max Hastings aan de hand van nieuwe bronnen zien hoe door een kettingreactie van misverstanden de spanningen tussen 16 tot en met 28 oktober steeds [lees verder]

Een journaliste in een politieteam

Recensie Pieter Jan Verstraete - 13/12/2022
In het echte leven werkt Carina van Leeuwen (1959) voor de politie van Amsterdam, waar ze als inspecteur werkt als forensisch specialist in het cold case team — het onderzoeken van onopgeloste moorden uit het verleden na nieuwe aanwijzingen. Daarvoor werkte ze als operatieassistente in diverse ziekenhuizen.
[lees verder]

Van Uilenspiegel tot Roeland: een degelijke geschiedenis van het Vlaams Huis in Gent

Recensie Pieter Jan Verstraete - 08/12/2022
Vele jaren lang bewaarde Oswald van Ooteghem het archief van het Vlaams Huis in Gent. Enkele jaren geleden vroeg hij de Leuvense historicus Peter van Windekens om er de geschiedenis van te schrijven.
Wie Van Windekens enigszins kent, weet dat hij een ervaren ‘archiefrat’ is die de onderste [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.