Guy Prieels verrast met filmische collaboratie- én spionageroman

Aan Vlaamse collaboratieromans — zie Jeroen Olyslaegers (Wil) , Erwin Mortier (De onbevlekte) en Stefan Hertmans (De opgang) — de laatste tijd geen gebrek. Maar Guy Prieels maakt van Verloren levens ook een swingend spionage- en contraspionageverhaal dat al begint voor de Tweede Wereldoorlog met een Gentse Mata Hari als spil van de vertelling.

Spionageverhaal gevraagd

De ondertussen 83-jarige Prieels is een literaire laatbloeier. Hij debuteerde pas op zijn 69ste. Verloren levens is al zijn negende roman. Hij past perfect in de thrillerweek die momenteel in Nederland het spannende verhaal in de kijker zet.* En er iets extra’s aan toe voegt: een spetterend spionageverhaal namelijk. Laat net dat ingrediënt nauwelijks aanwezig zijn in de voor de rest best wel degelijke thrillers van bestsellerauteurs als Jef Geeraerts, Pieter Aspe, Toni Coppers en Bram Dehouck.

De peetvaders van het spionagegenre waren lange tijd Engelse en Amerikaanse coryfeeën. John le Carré, bijvoorbeeld, Robert Ludlum, Tom Clancy en William Boyd. Zij kozen vooral de Koude Oorlog als setting voor hun uitgekiende verhalen over liefde, verraad en bedrog. Recentelijk scheerde de Brits-Australische auteur Terry Hayes hoge toppen met zijn weergaloze Ik ben Pelgrim dat zich in het terroristenmilieu afspeelt.

Docufictie

Prieels koos voor het Gent van de Tweede Wereldoorlog. Daar is trouwens ook De opgang van Hertmans gesitueerd. Hertmans schreef een documentair verhaal over de Vlaams SS’er Willem Verhulst, de collaborerende vader van Adriaan Verhulst, notoir vrijzinnige Gentse geschiedenisprof en ex-voorzitter van de Raad van Bestuur van de VRT en het Willemsfonds. Hij zette zijn literair angehauchte onderzoeksreportage nogal misleidend als roman in de markt. Hertmans draait immers vooral rondjes rond de persoon van papa Verhulst. Die werkte als vertrouwensman voor de Duitse inlichtingendienst. Deze Verhulst woonde ooit in het huis waar de schrijver later zelf zijn domicilie had, voordat hij uitweek naar het groene Pajottenland. Hertmans komt er eigenlijk niet toe om een echt verhaal op te dissen. Verhulst senior wiste immers zoveel sporen uit. En de schrijver moet het dan bij gebrek aan beter maar met nevengetuigen doen.

Prieels afficheert zijn roman uitdrukkelijk als docufictie ‘gebaseerd op ware feiten, deels gefictionaliseerd’. Verloren levens doet met veel details, couleur locale en smeuïge anekdotes niet alleen uit de doeken wat er zich afspeelde in de diensten van papa Verhulst, maar vooral in die van de Abwehrstelle, de Duitse contraspionagedienst enkele straten verder.

Britse en Duitse inlichtingendienst

Architect Herman Note, de Gentse leider van de Zwarte Brigade, is er kind aan huis. Hij tipt er zijn nazisuperieuren over acties van het verzet. Van geplande aanslagen tot hulp bij het evacueren van gestrande geallieerde piloten. Note wordt verliefd op een zekere Mimi, een femme fatale van net twintig die uit een Franstalig Gents bourgeoismilieu komt. Papa Jongbloed, een zelfstandige die flink in de was zit dankzij een bloeiende zaak voor sanitair en verwarming, kan zijn geluk niet op. Hij draagt zijn dochter op handen. Zijzelf ontdekt echter als zeventienjarige de liefde aan zee, in de armen van wie later in het verhaal een veertigjarige Engelse medewerker van de Britse inlichtingendienst blijkt te zijn.

Tot zover het uitgangspunt van Prieels’ literaire roetsjbaan die begint in 1938 als het nazisme de wind in de zeilen krijgt. Note wordt als VNV-sympathisant opgemerkt door Hendrik Elias en Staf de Clercq, kopstukken van de Vlaamse Nieuwe Orde-beweging. Gedurende de schemeroorlog die toen ook al in Vlaanderen aan de gang was, werden door politie en gerecht lijsten opgemaakt van potentiële niet-vaderlandsgezinden. Kwestie van hen bij een mogelijk oorlogsconflict direct te kunnen arresteren. Note krijgt enkele weken voor de uiteindelijke inval van de Duitsers in België in mei 1940 lucht van die lijsten waarop ook hij figureert. Hij probeert met wisselend succes zoveel mogelijk medestanders in te seinen.

Gentse Mata Hari

Wanneer de nazi’s de macht grijpen, kunnen ondergedoken nazi-sympathisanten, zoals Note, opnieuw boven water komen en delen zij plots de lakens uit. Prieels laat via een conflict van Note met Elias duidelijk zien hoe gespleten — ook binnen de Vlaamse collaboratiescène — het Vlaams-nationalistische front wel was. Elias wou van geen actieve medewerking met de Duitse bezetter weten terwijl De Clercq Elias overrulet en Note sommeert om in Gent zijn diensten bij de Abwehrstelle aan te bieden.

Het is daar en dan dat hij Mimi tegen het lijf loopt. Zij is ondertussen bewerkt door haar Engelse minnaar om voor de Britse Intelligence Service te spioneren. Ze dient als lokaas om via een liefdesaffaire met Note te achterhalen wat de Duitsers in hun Vlaamse speeltuin van plan zijn. Welke razzia’s worden er beraamd tegen alle mogelijke tegenstanders van het naziregime? Welke verzetsstrijders, journalisten van de Lügenpresse en notarissen of professoren die hand- en spandiensten verlenen aan de Witte Brigade komen er in het vizier?. Terwijl Mimi Note aan de haak slaat, heeft ze ook nog een andere verhouding met een nazi-officier. Ze wordt van langsom aan een geraffineerde dubbelspionne die info doorspeelt aan zowel het geallieerde als het nazikamp.

Huizen en luizen

Prieels houdt de vaart in het verhaal door zonder franjes de context van de verwikkelingen te duiden met een paar spaarzame maar rake zinnen. Als het bijvoorbeeld om het Franstalige burgerlijke milieu van Mimi en haar ouders gaat, luidt het laconiek: ‘Taalverschil is standenverschil, de muur die de bovenlaag scheidt van het volk. Aan de ene kant tellen ze hun huizen, aan de andere kant hun luizen.’ De algemene inzet van Verloren levens kan de verteller kwijt in twee zinnen: ‘Jong zijn in tijden van oorlog is leven op het scherp van de snee en zonder vergoten bloed kom je er niet vanaf. Morgen staat de zon op, zoveel is zeker, maar geen mens weet of hij hem ook zal zien ondergaan.’

Dat het met deze Gentse Mata Hari slecht zal aflopen, kan je als lezer wel vermoeden. Maar de manier waarop Prieels naar de finale — ook van de oorlog — toewerkt, is toch bijzonder. De titel van deze roman is dan misschien niet zo goed gekozen. Want dat een oorlog uiteindelijk haast alleen maar verliezers kent, is immers duidelijk. Maar in dit geval toch ook enkele overlevers.

Ideaal filmscenario

Olyslaegers verraste met zijn oorlogsepos Wil door vooral in te zoomen op de collaboratie bij de Antwerpse politie die soms ook in een grijze zone verliep. Getuige de ‘tweezakkerij’ van Wilfried Wils, hoofdpersonage van Olyslaegers’ knappe roman. Prieels is literair misschien de mindere van zijn Antwerpse collega, maar de wereld van de spionage en contraspionage in Gent, Antwerpen en Brussel weet hij overtuigend filmisch neer te zetten. Verloren levens is stof voor de betere tv-serie of film over collaboratie en (contra)spionage in Vlaanderen tussen 1938 en pakweg 1950. Want ja, ook de repressie en epuratie na de oorlog komen in Prieels’ plastische verhaal ter sprake. Welke scenarist voelt zich geroepen?

*Het Doorbraak boekenteam maakte een eigenzinnige selectie ‘spannende boeken’. U vindt ze in onze online boekhandel

Verloren levens | Guy Prieels

Paperback / softback | Nederlands | Literaire roman, novelle

Bij de piepjonge spionne, Mimi Jongbloed, hangen al enkele lijken in de kast als zij van de Engelse Intelligence Service de opdracht krijgt om Herman Note te verleiden. De Vlaams-nationalistische leider voert de Zwarte Brigade aan en werkt bovendien als vertrouwensman [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Meer berichtjes van Frank Hellemans

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Van Ann De Craemer tot Dimitri Verhulst: 5 auteurs voor de literaire lente

BlogFrank Hellemans - 19/04/2022
Nu de Literaire Lente als boekenevenement niet langer bestaat, organiseren we er zelf maar één met schrijvers die in april en mei met kakelvers werk komen. Te beginnen met Ann De Craemer en Hildegard van Bingen. Jeroen Theunissen, Gie Bogaert en Dimitri Verhulst maken het kwintet compleet.
Ideale [lees verder]

Prins zonder poen: het bewogen nomadenleven van Willem van Oranje

Recensie Frank Hellemans - 22/02/2022
Wie De Zwijger. Het leven van Willem van Oranje, de bijna 950 bladzijden dikke biografie van René van Stipriaan, doorneemt, komt onder de indruk van de manier waarop deze prins van Oranje 51 jaar lang het hoofd koel probeerde te houden onder de steeds wisselende mokerslagen van het lot. Willem van Oranje [lees verder]

Vaders en zonen

Recensie Frank Hellemans - 26/11/2021
Aan moederromans geen gebrek, maar ook vaders komen nu meer en meer in het vizier van hun schrijvende zonen. Sam De Graeve trok vijf jaar geleden op wandeltocht met zijn vader Jan langs de Muur van Hadrianus in Engeland. Nu papa plots in het ziekenhuis werd opgenomen, recapituleert hij in briefvorm hoe [lees verder]

Dé Boekenbeurs is dood, leve de boekenbeursjes?

BlogFrank Hellemans - 27/10/2021
Zoals in pre-coronatijden wordt het nooit meer. Zeker niet in de boekensector. De Antwerpse Boekenbeurs, het uithangbord van alles en iedereen die met schrijven en lezen bezig was, is versnipperd tot een lappendeken van tientallen initiatieven rond boeken en schrijvers. Elke stad – en zelfs bijna elke [lees verder]

Luc Devoldere begraaft tandeloze Taalunie

BlogFrank Hellemans - 20/10/2021
‘Vandaag zou ze niet meer worden opgericht.’ In een dubbelzinnige lofrede op 40 jaar Taalunie prijst essayist Luc Devoldere*, ex-hoofdredacteur van Ons Erfdeel-De Lage Landen, de verworvenheden van de Nederlandse Taalunie. Maar tegelijk waarschuwt hij dat ze haar ingeslapen status dringend moet reanimeren, [lees verder]

Van Tolstoj tot Elsschot en Jonathan Franzen: de familieroman is terug

BlogFrank Hellemans - 13/10/2021
Zelfs Bart Van Loo brengt zijn verhaal over de Bourgondiërs als een dynastiek familieverhaal, eerst in zijn boek en nu ook op het podium. Hoeft het dan te verwonderen dat familiesoaps op tv, zoals Thuis of Familie, kijkcijferkanonnen zijn? En dat heel wat schrijvers vandaag in dezelfde vijver gaan vissen, [lees verder]

Nobelprijs Literatuur 2021 voor Noor Jon Fosse of toch Annie Ernaux?

BlogFrank Hellemans - 06/10/2021
Eigenlijk had iedereen – ook deze Doorbraak-medewerker – vorig jaar gegokt op een zwarte Afrikaanse schrijfster, zoals Maryse Condé, een Franse auteur uit Guadeloupe. Sign of the times, weet je wel. Ook literaire jury’s zijn daar vaak gevoelig voor. Het werd dus wel een vrouw maar geen volwassen [lees verder]

Strop voor Vlaamse thrillerschrijvers

BlogFrank Hellemans - 29/09/2021
In 2022 is de kans gering dat een Vlaamse misdaadauteur nog eens aan het feesten zal zijn bij het winnen van De Gouden Strop, de belangrijkste literaire onderscheiding in het krimigenre. Alleen wie als Vlaamse schrijver bij een Nederlandse uitgeverij onder dak is, komt er dan immers nog voor in aanmerking.
[lees verder]

Van gefilte fisj tot fatalisme: Margot Vanderstraeten fileert de (Antwerpse) Joden

Recensie Frank Hellemans - 27/09/2021
Na het bijzonder succesvolle én aangrijpende Mazzel tov, serveert Margot Vanderstraeten met Minjan nieuwe verhalen over de ondoorgrondelijke Joodse ziel.
Koosjere kippensoep
Journaliste-auteur Margot Vanderstraeten scoorde dankzij Mazzel tov vier jaar geleden een internationale bestseller [lees verder]

Annelies Verbeke wil o zo graag een grote prijs en Herman Brusselmans niet

BlogFrank Hellemans - 15/09/2021
De literaire rentree is daar en daarmee ook het circus van de literaire prijzen. De longlist van de vroegere AKO Literatuurprijs – nu heet die Boekenbon Literatuurprijs – zorgde al meteen voor zure oprispingen bij de gepasseerde verhalenschrijfster Annelies Verbeke. Weer geen kans op de geldzak van [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.