Gezocht: nieuwe kerstvertellingen

Het is weer die tijd van het jaar: kerstfilmen op de buis, kerstmuzak op de radio en kerstpret op de sociale media. Maar hoho: waar blijven de literaire kerstverhalen?

Kindeke Jezus

Natuurlijk is Kerstmis niet meer wat het geweest is. In een geseculariseerde samenleving, zoals dat in sociologentaal heet, is de geboorte van het kindeke Jezus niet langer dé gebeurtenis van het jaar. Maar toch bestond er tot niet zo lang geleden ook in de Vlaamse letteren nog altijd de traditie van het kerstverhaal. Of het nu Kristien Hemmerechts was met haar bundel Kerst en andere liefdesverhalen of Frank Adam met Wat de ezel zag, auteurs gaven een aparte literaire draai aan de geboorte van het leven en het licht. Stefan Brijs deed dat in zijn kerstnovelle Twee levens die nog steeds wordt herdrukt.

Verleden jaar bundelde de Nederlandse auteur Geerten Meijsing in Zeven kerstvertellingen zijn gelegenheidsverhalen om in de laatste vertelling definitief afscheid te nemen van het genre. De 71-jarige Meijsing, die in literaire ballingschap in het Italiaanse Syracuse is ondergedoken, brengt op zijn manier hulde aan het versmade kerstverhaal. Hij vertelt er onder andere hoe zijn vader vroeger steevast op kerstavond uit Het kindeken Jezus in Vlaanderen van Felix Timmermans voorlas.

Lekken van genade

Timmermans’ sensuele volksvertelling smeekt inderdaad om hardop voorgelezen te worden. Als theatervoorstelling werd het de Vlaamse literaire kerstvertelling bij uitstek. Daar kon Het kerstekind van de dit jaar jubilerende Stijn Streuvels niet tegen op. Streuvels had iets met Kerstmis. Hij maakte talloze kerstverhalen en gaf die bibliografisch verzorgd én prachtig geïllustreerd uit, vaak zelfs op eigen kosten.

Maar Timmermans, die dus ook ten huize Meijsing in Haarlem werd voorgelezen, werd pas een echte klassieker. En het moet gezegd: ook vandaag komen zijn ronkende zinnen op papier in al hun zinnelijkheid nog altijd tot leven. De vele verkleinwoorden moet je er bijnemen. Reciteer maar eens straks aan de huisgenoten de passage waarin Maria jubelend haar pas geboren goddelijke ‘borelingske’ bezingt om het effect ervan te degusteren.

‘O Jozef! Jozef! mijn ziel smelt van geluk, ik verdrink in het geluk, want hier is mijn vlees en bloed waarin God zijn licht heeft gelegd, ik ben de deur waarlangs God op aarde komt, ik ben de hoorn waaruit de hemel zijn overvloed uitschudt, ik ben de boom waaraan de Heilige Geest zijn kostelijke vrucht heeft laten rijp worden! En ach ik ben zo klein en nietig en als mens van gener weerde! Zie, Jozef, hier is de zee uit het druppelken regen gekomen, de bruidegom uit zijne slaapkamer, de schone zang uit de luit, de hele lente uit een handsvol gronds! Och het dauwt zaligheden om mij heen, mijne vingeren lekken van genade!’

Geen redelijke hoop

Timmermans’ stilistische bravoure blinkt uit in pallieteriaanse overdrijvingen die niet altijd functioneel zijn maar hier zeker wel. Meijsing die ook een taalvirtuoos is, herkent zich allicht in dit verbaal vuurwerk maar concludeert in zijn misantropie dat hij de kerstpen nu definitief aan de wilgen hangt ‘omdat er toch niemand meer is met wie ik het nog (…) zou willen vieren.’

Het inspireert hem tot een melancholisch zelfportret van een generatie die niet langer aan zet is: ‘Op de meeste dingen waren ze voorbereid, de mensen van mijn generatie, van weinig zaken echt zeker. Wij behoorden tot een generatie die een formidabel ontzag koesterde voor het nabije verleden en geen redelijke hoop voor de naaste toekomst. Er lag een gapende krater achter en een grote, onvoorspelbare leegte voor ons.’

Dan was Frank Adams vertelling Wat de ezel zag andere koek. Adam, die onlangs opnieuw boven water kwam met het oosterse meditatiehandboek Qigong, maakte furore met zijn fabelverzameling Confidenties aan een ezelsoor, waarvan de kerstvertelling Wat de ezel zag een soort inleiding vormde. Joseph Haydn componeerde ooit De zeven laatste woorden van onze Verlosser aan het Kruis. Adam laat zijn kerstpersonages op zoek gaan naar De zeven eerste woorden van Jezus, zoals het in de ondertitel luidt. De hoofdrol wordt vertolkt door een ezel met één oor. Hij mag dan al doof zijn, maar hij luistert van tijd tot tijd naar een innerlijke stem die hem de toekomst influistert.

Warme boodschap

Zo begint Adams parabel met de geboorte van Jezus die als een ei door het dak van de armzalige woning van Jozef en Maria komt geploft. In diverse oorsprongsmythes wordt de wereld als een ei voorgesteld. Ook in de ontknoping van het verhaal laat Adam via een toverspreuk een woordenei geboren worden, waaruit een kakofonie van woorden opstijgt. Met die wonderlijke aanvangsscène is de toon van het hele boek gezet: kolderesk en uitzinnig, maar ook wijs en veelzeggend.

Goede kerstverhalen dragen onuitgesproken vaak een warme boodschap mee. Exemplarisch is natuurlijk Een kerstverhaal (A Christmas Carol) van Charles Dickens. Hoofdpersonage Ebenezer Scrooge, die als spreekwoordelijke vrek alleen maar voor het geld leefde, wordt tijdens kerstavond bezocht door zijn demonen die hem tot zelfinzicht brengen. De allegorische inkleding van Dickens’ tijdloze pleidooi voor medemenselijkheid was een bestseller en leeft nu buiten de bladspiegel nog steeds voort als musical, theatervoorstelling en film.

Nieuw leven inblazen

Eigenlijk is er dus niet zo’n groot verschil tussen de Warmste Week en de betere kerstverhalen. Hetzij dan de verpakking natuurlijk. En die is in de betere kerstverhalen heel wat origineler dan in het vaak melige mediaspektakel. Welke schrijver voelt er zich geroepen om die eerbiedwaardige traditie van de kerstfabel nieuw leven in te blazen?

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.