Geslaagde proefrit met ‘Brommer op zee’

Het geschreven woord en het tv-scherm kennen een moeilijke verhouding, zeker als je bedenkt dat je in wezen een programma maakt voor een publiek dat niet graag televisie kijkt. Kraakt Brommer op zee (Canvas/VPRO) de code van een goed boekenprogramma?

Ik had de kreet ‘dat we dit nog mogen meemaken’ al klaarliggen voor acht mei, voorlopig nog steeds de dag waarop de caféterrassen (mits slag om de arm) weer open mogen, maar ik haal haar nu wat vroeger van stal. Hoera, opnieuw een volwaardig boekenprogramma op de openbare omroep. Alles is nog niet verloren, denk ik bij het bekijken van de eerste Brommer op zee. Er is nog hoop, ondanks dit tijdsgewricht waarin het bezigen van een verzorgde taal intussen ook alweer verdacht en elitair wordt bevonden en auteurs poneren dat ach, die spelling weetjewel, er ook niet meer zo toe doet.

Hommage en beginselverklaring

Brommer op zee, dus. Een verwijzing naar een verhaal van J.M.A Biesheuvel, waarin de jonge zeeman Isaäc op een nacht, turend over de eindeloze zee, een man opmerkt die met een brommer over het water rijdt. De motorrijder klimt doodgemoedereerd aan boord, laat zich te eten brengen, legt zonder verpinken uit dat met de brommer over zee rijden een kwestie van oefenen is en vertrekt weer. Natuurlijk is er daags nadien niemand die Isaäc gelooft en het voorval bevestigt zijn rol als buitenstaander, misschien wel als gek aan boord. Die titel kiezen als naam voor je boekenprogramma is een mooie hommage aan de in 2020 overleden Biesheuvel, maar heeft ook iets van een beginselverklaring. Boeken op de televisie, beeld over woord, het heeft iets ongerijmds, absurds. God weet dat het allesbehalve evident is om de tv-omroep warm te maken voor het boek op de televisie. Als het er dan toch komt, wrijf je je even in de ogen om te zien of je niet droomt.

De moeilijkheid is natuurlijk dat je zo’n programma maakt voor een publiek dat het vaak chic vindt geen televisie te kijken. Of dat erg hoge verwachtingen koestert van het  boekenprogramma waar het zo lang naar dorst. Verwachtingen die, u raadt het al, natuurlijk nooit helemaal kunnen worden ingevuld. Jarenlang bestaat op Facebook een groep met als weinig wervende titel ‘Ikwileengoedboekenprogrammaopdevlaamsetv‘. De groep werd opgericht in 2015 en ik ben alweer vergeten ter ere van welk programma de initiatiefnemers toen misnoegd naar Facebook togen. Was het Iets met boeken, het Leyers-vehikel waarvan de futloze titel volstond om je op zondag bij het televisietoestel weg te houden, of een van de latere pogingen? (Waarbij gezegd zij dat Winteruur met Wim Helsen er zeker mag wezen.) De groep lijkt zes jaar zijn ontstaan zijn hoop te hebben gevestigd op Boekenfoyer van Eclips-TV.

Enfin, terug naar vandaag. Benieuwd of Brommer op zee potten breekt. Het is niet omdat het genre van het boekenprogramma zo moet vechten voor zijn plekje in de programmatie, dat je uit een soort van solidariteit met de geteisterde, ondergeschoven literatuur dan maar in godsnaam het gebodene zonder meer goed hebt te vinden, toch?

Vliegende start

De intro van het programma doet een beetje denken aan die van Alles kan beter. Net als bij het legendarische parodieprogramma van Mark Uytterhoeven lijkt het alsof presentatrice Ruth Joos en haar VPRO-evenknie Wilfried de Jong uitzenden vanuit een ondergrondse spelonk van het VRT-gebouw. De bric-à-brac van het decor doet een beetje denken aan een geïmproviseerd telewerkkantoor in een tweekamerappartement. Alleszins inventiever dan een boekenkast als achtergrond.

Joos en de Jong doen niet aan uitweiden over het hoe en waarom van dit programma, ze vliegen er meteen in met een rondje ‘wat heb jij onlangs nog gelezen?’ rond een sécrétaire die product-placement-gewijs vol boeken is gestapeld. Passeren de revue: Sylvain Tessons De Sneeuwpanter, Annie Ernaux’ De Jaren en Boem Paukeslag van Matthijs De Ridder. (Wildevrouw van Jeroen Olyslaegers ligt prominent in beeld.)

Vrij bruusk stappen beide presentatoren vervolgens het decor in, waar aan een coronaproof interviewtafel Josse De Pauw wacht. Joos neemt het voortouw in het interview met de schrijver/acteur en er ontspint zich een aangenaam livegesprek, genre waarop Joos, veterane van vele boekvoorstellingen, een patent heeft. De Jong mag met zijn bijvragen proberen een vleugje Zomergasten-diepgang te geven. Een routine waarin De Pauw met verve de schrijver speelt, met zorgvuldig gewikte woorden en een gedragen timbre. De volgende praatgast, debutante Sofie Lakmaker, lijkt iets meer op haar qui-vive wanneer haar autobiografische Geschiedenis van mijn seksualiteit ter sprake komt, wat charmantere televisie oplevert. En door haar samen met De Pauw op te voeren, zijn alle evenwichten netjes gerespecteerd: oudere witte Vlaamse man tegenover jonge, multi-etnische, genderbevragende Nederlandse.

Intermezzo

De twee auteursinterviews vormen het inhoudelijke zwaartepunt van de uitzending. Om het format enigszins open te breken, wordt Lakmaker vervolgens geconfronteerd met drie leden van de ‘Brommer op zee’-leesclub, waar geïnteresseerde kijkers uit de Lage Landen lid van kunnen worden. Het levert een ongemakkelijk gesprekje op tussen de drie lezers, waarvan er eentje grof toegeeft dat ze eigenlijk niet zo veel leest en de auteur, die bijna knie aan knie met deze pseudocriticasters een vriendelijk antwoord moet zien te vinden.

Temidden van dit alles zit Nelleke Noordervliet in een soort glazen kerker te schrijven. Op een voorzet van De Jong moet ze tegen het einde van de aflevering een kort verhaal klaar hebben om voor te lezen. Noordervliet levert een trefzekere herinnering af aan haar overleden vader. Petje af, maar het opzet doet mij net te veel denken aan een kookprogramma waarin tegen de klok een taart moet worden gebakken.

Ruimte voor reportage

Misschien zou een vleugje reportage dit programma deugd doen, al besef ik dat het niet evident is om dat in coronatijden rond te krijgen.

In de krochten van YouTube vind je hier en daar nog flarden van de literaire reportages van reporters als Martin Coenen. Op stap met Bukowski in L.A. Of in Antwerpen, met J.M.H. Berckmans ten tijde van Het Zomert in Barakstad. Een kantelmoment in Berckmans’ bestaan. Met Café De Raaf nog steeds gesloten en Het zomert in Barakstad had hij weliswaar de deur naar de literaire erkenning enigszins opengewrikt — hoeveel schrijvers zouden geen arm en been hebben overgehad voor een plaastje op dezelfde affiche als Hugo Claus en Gerard Reve — maar de reportage eindigt even goed in treurnis en manie aan de toog van café De Raaf.

Of voor de Brouwersfans onder ons: wie een (zwart-wit)beeld wil krijgen van het leven in de Rijmenamse bossen, vindt op het YouTubekanaal van de VRT nog een fragment van Vergeet niet te lezen waarin Brouwers geïnterviewd wordt over de novelle Zonder trommels en trompetten, dat wil zeggen: Brouwers beaamt cameraschuw en nerveus wat interviewer en literatuurvorser Paul De Wispelaere voor diepzinnigs te zeggen heeft over de novelle. Wij komen van ver, meneer! Joos en De Jong laten hun gasten tenminste pràten, en als het gesprek dan al eens begint te klotsen, ach, op zee mag zoiets.

Misschien moeten Joos en De Jong maar eens samen de brommer op en de auteurs te velde gaan opzoeken. Maar voor een eerste toertje was deze Brommer op zee zeker te pruimen. Vermoedelijk raken beide presentatoren, beiden toch geen beginners meer, gaandeweg nog beter op elkaar ingespeeld en krijg het programma wat meer flow. Nog een beetje prutsen aan de carburateur, de tweetaktbenzine nog wat beter mengen, en de brommer rijdt als een zonnetje. Ik ben alvast benieuwd naar de volgende aflevering.

.embed-container { position: relative; padding-bottom: 56.25%; height: 0; overflow: hidden; max-width: 100%; } .embed-container iframe, .embed-container object, .embed-container embed { position: absolute; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; }

 

Meer berichtjes van Michiel Leen

De Amsterdamse Maigret heeft echt bestaan

BlogMichiel Leen - 10/08/2022
In ‘Het testament van agent 1218’ komt de Amsterdamse onderwereld van het interbellum weer tot leven. De bij toeval ontdekte en liefdevol heruitgegeven mémoires van oud-rechercheur Marten Veenstra doen denken aan Baantjer en aan ‘onze’ Simenon. Een document humain zonder literaire pretenties, [lees verder]

De Amsterdamse Maigret heeft echt bestaan

BlogMichiel Leen - 10/08/2022
In ‘Het testament van agent 1218’ komt de Amsterdamse onderwereld van het interbellum weer tot leven. De bij toeval ontdekte en liefdevol heruitgegeven mémoires van oud-rechercheur Marten Veenstra doen denken aan Baantjer en aan ‘onze’ Simenon. Een document humain zonder literaire pretenties, [lees verder]

Een monument voor Gerard Van Menxel

BlogMichiel Leen - 03/08/2022
Afgelopen zaterdag werd in Schoten afscheid genomen van Gerard Van Menxel. Goed mogelijk dat u nog nooit van de man gehoord hebt. Maar Michiel Leen neemt zijn hoed af voor deze stille voorvechter voor kunst en letteren.
Er zijn mensen die met kleine gebaren een groot verschil kunnen maken. Gerard [lees verder]

Gerrit Komrij: wat voorafging

BlogMichiel Leen - 28/07/2022
Met ‘De wording van Gerrit Komrij‘ levert Arie Pos een prachtige voorzet voor de ultieme biografie van de flamboyante Nederlandse dichter. ‘De wording’ is een intelligente verkenning van een cruciale fase in Komrij’s leven en werk, waarin de motieven en het meesterschap [lees verder]

Op zoek naar Willem Elsschot in Parijs

BlogMichiel Leen - 21/07/2022
Met Villa des Roses leverde debutant Willem Elsschot in 1913 een grootstadsroman af zoals er in de Vlaamse letteren van die jaren nog geen was voorgekomen. Elsschot mocht bij leven zijn interviewers graag prikkelen met de suggestie dat de roman voortkwam uit wat hijzelf in de lichtstad had beleefd. Cultuurjournalist [lees verder]

Boekenland: kreunen bij een oproep om meer polemiek

BlogMichiel Leen - 12/01/2022
Ja, nee, het zal u misschien verbazen, maar ik heb na mijn tirade van vorige week over de Noorderburen op de Meir, toch nog enkele kennissen in Nederland die zo vriendelijk zijn me af en toe wat lectuur door te sturen. Zo kreeg ik van een dierbare vriendin, die door de wel erg stringente lockdownmaatregelen [lees verder]

Boekenland in Antwerpen: vergeet de koopjes, lees de stad

BlogMichiel Leen - 07/01/2022
Schrik niet, beste lezer, wanneer u tijdens het shoppen op de Antwerpse Meir een verwilderde man aantreft die ‘Koopjes! Het zijn godverdomme koopjes!’ schreeuwt richting de ontelbare borden met ‘solden’ en – steeds vaker – ‘sales’ die dezer dagen het straatbeeld [lees verder]

Du côté de chez Goudeseune

BlogMichiel Leen - 29/12/2021

Donkere dagen tussen kerst en nieuwjaar. En uitgerekend nu vraagt den Hellemans mij om een paar weken zijn Boekenland te bestieren. De peuk van het jaar is traditioneel het moment waarop ten huize Leen de rolluiken naar beneden gaan, de kachel wordt opgepookt en de wereld buitengesloten met [lees verder]

In het hoofd van alleskunner Koen Broucke

BlogMichiel Leen - 01/09/2021
Het gebeurt hoegenaamd niet vaak, maar het komt wel voor dat ik de intense behoefte voel de prachtige stad Antwerpen achter mij te laten en me over te geven aan een radicaal changement de décor. Ik ruil dan, mits het afleggen van een slordige 180 kilometer autoweg dwars door België, met plezier de [lees verder]

De ondraaglijke lichtheid van ‘My Salinger Year’

BlogMichiel Leen - 18/08/2021
Waarin uw dienaar anderhalf uur van zijn mooie jonge leven kwijtspeelt aan een film die weliswaar ‘Salinger’ in de titel draagt, maar amper uitstaans heeft met de kluizenaar-schrijver van Catcher in the Rye.
Bij sommige schrijvers is het zo dat ik meer over hen heb gelezen dan van hen. Een [lees verder]

Bij de 101e verjaardag van een vieze oude man

BlogMichiel Leen - 11/08/2021
De Amerikaanse cultauteur Charles Bukowski zou vorig jaar honderd geworden zijn. De eeuwfeesten hebben een jaartje moeten wachten door de coronapandemie, maar met een jaartje vertraging wordt de zelfverklaarde ‘vieze oude man’ dan toch geëerd. In zijn Duitse geboortestad Andernach, maar ook in… [lees verder]

Avonturen van een amateur-boekhandelaar

BlogMichiel Leen - 28/07/2021
Op een dag besef je dat je boekencollectie je boven het hoofd begint te groeien. Dat je gewoonte om bij de bevriende antiquaar voorraad in bulk in te slaan, stabiliteitsproblemen veroorzaakt in het plafond van de onderburen. Dat je nachttafeltje bezwijkt onder de uitwassen van je tsundoku — leesmateriaal [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.