Geen Marx zonder Engels

‘Onze vriendschap is als die tussen Orestes en Pylades,’ schreef Karl Marx in 1864 aan Friedrich Engels. De vergelijking met de antieke Griekse helden was niet zo ver gezocht. Zelden hebben twee denkers zo nauw samengewerkt, zo veel vreugde en pijn met elkaar gedeeld als de grondleggers van het ‘wetenschappelijk socialisme’.  Die band was zo sterk, schrijft de Duitse historicus Jürgen Herres in zijn boek Marx und Engels: Porträt einer intellektuellen Freundschaft, dat het marxisme-leninisme, ‘dus de staatsideologie van de Sovjet-Unie (…) en in zekere zin heden ten dage nog die van China’ zich de beide maatschappijdenkers zelfs als ‘Gesamtpersönlichkeit’ (één gezamenlijke persoonlijkheid) verbeeldde, ze als het ware tot één persoon ‘Marx-Engels’ samentrok (p. 7). Die romantiserende opvatting kwam ook heel plastisch tot uitdrukking in het schilderij van de DDR-kunstenaar Hans Mocznay uit 1953 dat de omslag van Herres’ boek siert.

Heiligschennis

Hoe nauw Marx en Engels ook verbonden waren in hun streven om de kapitalistische maatschappij van hun tijd aan een grondige analyse te onderwerpen, toch bestond er volgens Herres geen ‘onvoorwaardelijke identiteit van hun opvattingen’. Engels was niet opgegaan in Marx. Herres waagt het zelfs de vraag op te werpen: ‘Was wäre Karl Marx ohne Friedrich Engels gewesen?’ Vandaag de dag is het natuurlijk ietwat gemakkelijker om die vraag te stellen. Dat het ooit anders was, mocht de Franse Marx-vorser Maximilien Rubel ervaren. Die had in 1970, op de vooravond van een conferentie in Wuppertal ter gelegenheid van de 150ste geboortedag van Engels, beweerd dat het marxisme geen ‘authentiek product van de denkwijze van Karl Marx’ was, maar een ‘legitiem geesteskind van Friedrich Engels’ (p. 8). Met andere woorden: er zou niet langer mogen uitgegaan worden van een ‘symbiose’, maar van een ‘dualiteit’ van Marx en Engels. Geen ‘Gesamtpersönlichkeit’ dus, wel twee denkers van wie de samenwerking weliswaar weergaloos was in de geschiedenis van de menselijke geest, maar die in hun persoonlijkheid en in hun manier van denken en schrijven toch enorm onderscheiden waren. Het laat zich raden dat de wetenschappers uit de Sovjetunie en de DDR verbolgen reageerden op zulke heiligschennis. Hun dreiging om de conferentie te verlaten werd afgewend doordat de organisatoren Rubel beletten de bevindingen van zijn paper voor te dragen.

Kapitalisme zonder geheimen

Friedrich Engels zelf ligt mee aan de basis van het beeld dat de wereld zich over hem als junior partner van Marx heeft gevormd, als iemand die versmolt met de alles overstralende denker uit Trier. Zijn bescheidenheid bleek uit uitspraken als: ‘Marx war ein Genie, wir Andern höchstens Talente’ (Marx was een genie, wij de anderen waren hoogstens talentrijk). Herres wil die opvatting over ‘Marx-Engels’ als ‘één totale persoonlijkheid’ ontkrachten: ‘Engels war Marx an Bildung, Wissen und Sprachbegabung ebenbürtig, ihm in der Gewandtheit des Schreibens sogar überlegen’ (Engels was de gelijke van Marx wat vorming, weten en taalbegaafdheid betreft; hij overtrof hem zelfs in de vlotheid van schrijven) (p. 19). Engels was meer dan de ‘mecenas’ die Marx financieel boven water hield. Hij was meer dan de ‘adjudant’ die na Marx’ overlijden het tweede en derde deel van Das Kapital samenstelde uit diens nagelaten manuscripten. Engels heeft met zijn Umrisse zu einer Kritik der Nationaloekonomie (1844) Marx ook vertrouwd gemaakt met politieke economie, met het economische denken. Voor de zoon én werknemer van een Duitse industrieel, die ook een textielfabriek in Manchester bezat, kende het kapitalisme geen geheimen. Die kennis en die inzichten heeft Engels ook neergepend in zijn invloedrijk werk Die Lage der arbeitenden Klasse in England (1845) en zo Marx’ denken over het kapitalisme bevrucht.

‘Proletariërs aller landen verenigt u!’

Marx en Engels hebben samen vele tientallen geschriften, waaronder boeken en krantenartikelen, de wereld ingestuurd. De bekendste van hun gemeenschappelijke pennenvruchten was misschien wel het Manifest der Kommunistischen Partei (1848). Van Engels zou niet alleen de idee stammen om een manifest als literaire vorm te benutten, maar ook om het motto ‘Proletarier aller Länder vereinigt Euch!’ op het titelblad te laten prijken (p. 91). Met zijn Anti-Dühring (1877/78) – een repliek op de geschriften van de Berlijnse docent en would-be revolutionair Eugen Dühring –  bracht Engels een soort encyclopedische samenvatting van de ideeën die hij en Marx sinds 1844, het jaar van hun ontluikende vriendschap en partnerschap, ontworpen en gedeeld hadden. De inleiding van dat werk verscheen enkele jaren later als aparte brochure onder de titel Die Entwicklung des Sozialismus von der Utopie zur Wissenschaft. Ze zou gaan behoren tot een van de meest gelezen geschriften van het marxisme, werd als het ware verplichte lectuur voor wie zich graag links noemt. Over de Anti-Dühring schreef de belangrijke sociaaldemocratische denker Karl Kautsky dat geen enkel boek zoveel gedaan heeft voor een beter begrip van het marxisme: ‘(….) erst durch den Antidühring haben wir das “Kapital” richtig lesen und verstehen gelernt’.

Gedachtegebouw

Tussen de talloze boeken die over en rond Marx gepubliceerd werden ter gelegenheid van zijn tweehonderdste geboortedag (op 5 mei) is dat van Herres een buitenbeentje. De historicus die betrokken is bij de uitgave van de Marx-Engels-Gesamtausgabe (de verzamelde werken) belicht terecht de uitzonderlijke en originele rol die Friedrich Engels heeft gespeeld in het optrekken van het marxistische ‘Gedankengebäude’. De bijdrage van Engels tot het marxisme was inderdaad ‘a distinguished, even decisive one’ zoals ook Gregory Claeys, professor voor geschiedenis aan de University of London’ stelt in zijn boek Marx and Marxism.

Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt ze wel | Steven Arrazola De Oñate

Paperback / softback | Nederlands | Gebundelde columns en interviews

In maart 2020 kwam ons land, en bij uitbreiding de hele Westerse wereld, in een rollercoaster terecht die ons leven drastisch zou veranderen. De grote boosdoener volgens virologen en andere snel benoemde experten was SARS-CoV-2 en kwam uit China overgewaaid. [lees verder...]

Naar de boekpagina

Als Stella slaapt | Pieter Lesaffer

Paperback / softback | Nederlands | Literaire fictie algemeen

Het is donderdag 3 mei 2040. In ons land is de vergrijzing onbetaalbaar geworden en het hele zorgmodel is op zijn financiële grenzen gebotst. Er zijn zogenaamde Solidariteitswetten gekomen om die kosten in bedwang te houden. Frederik, een ambtenaar op het [lees verder...]

Naar de boekpagina

Meer dan goud | Marleen Nelis

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Wat als het sporttalent van je kind(eren) je leven beheerst? Als je er alles voor over hebt om hen te helpen succesvol te worden in hun sport? Als hun passie jouw passie wordt, of omgekeerd? Hoe behoud je een gezond evenwicht tussen [lees verder...]

Naar de boekpagina

Number 1 family | Ludo Van Campenhout

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Een boek van, over en voor supporters en sympathisanten van R. Antwerp FC.‘Wij willen de mooiste en de beste zijn, maar met respect’ (Ria Gheysens)‘Antwerp is meer dan voetbal’ (Jakke Van Cauwenbergh)‘Onvergetelijk om door die historische tunnels het [lees verder...]

Naar de boekpagina

Bloem in Thals | Tejo Briers

Paperback / softback | Nederlands | Waargebeurde verhalen

Ulysses! De wereldberoemde roman van auteur James Joyce waarin het hoofdpersonage Leopold Bloom zijn wandeling maakt door Dublin, vierde op 16 juni 2022 zijn honderdste verjaardag. Naar aanleiding daarvan stelde Tejo Briers (voormalig schepen van Cultuur) [lees verder...]

Naar de boekpagina

Jij krijgt een pluim - Els De schepper | Els de Schepper en Stef broers

Paperback / softback | Nederlands | Psychologie algemeen

Deze “Hilarische Handleiding voor een Lichter Leven” werd volledig geschreven en geïllustreerd door Els de Schepper en Stef Boers, 2 kunstenaars die van de zoektocht naar opheldering en troost hun levenswerk hebben gemaakt. [lees verder...]

Naar de boekpagina

We kunnen veel meer dan we denken - Michel Bruyninckx | Michel Bruyninckx

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

De hersenen: regisseur van ons leven Iedereen is een genie. Maar als een vis wordt beoordeeld op zijn vaardigheid om in bomen te klimmen, zal hij zichzelf zijn hele leven als een mislukkeling beschouwen. (-Albert Einstein) [lees verder...]

Naar de boekpagina

Janice Cayman, Let"s Play | Janice Cayman

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Het levensverhaal van Janice Cayman (1988). Ze heeft vandaag 130 interlands op de teller. Ze is daarmee de eeuwige nummer één van de Red Flames. Wist u dat alleen Jan Vertonghen haar voorgaat inzake aantal nationale selecties? Het begon voor de zeer veelzijdige [lees verder...]

Naar de boekpagina

Mijn Traject - Mathias T'syen | Mathias T'syen

| Nederlands |

Van 130 naar 79 kg, een persoonlijk verhaal Auteur Mathias T'syen heeft dit boek geschreven omdat hij het taboe rond Gastric Bypass en buikwandcorrectie wil doorbreken. "Ik wil beide behandelingen meer onder de aandacht brengen voor mensen die hier [lees verder...]

Naar de boekpagina

Gezien amp; Gehoord - Sandra Ballij, Rob Beenders en Michael Graste | Sandra Ballij - Rob Beenders - Michael Graste

| Nederlands |

‘Om de war on talents te winnen, moeten we leren omdenken.’ Dat is de boodschap van de auteurs in het boek Gezien amp; Gehoord. Nooit eerder was de arbeidskrapte zo groot. Daarnaast waren er nooit meer mensen die, wegens [lees verder...]

Naar de boekpagina

De huisarts 2.0, een reboot | Sébastien Vermeulen

Paperback / softback | Nederlands | Geneeskunde algemeen

De coronacrisis zette het debat over gezondheid op scherp. We worden steeds ouder, maar hoe gezond zijn we écht? Zijn we wel zo goed bezig als we denken? Welvaartsziekten zoals obesitas, diabetes en sommige kankers tieren welig in ons land. We hebben wel goede [lees verder...]

Naar de boekpagina

Wat als ik er niet meer ben? - Lea Witvrouwen | Lea Witvrouwen

Paperback / softback | Nederlands | Opvoeding van kinderen en jongeren

LEA WITVROUWEN SCHRIJFT EEN BOEK OVER AUTISME, MET WEDERWOORD VAN HAAR ZOON Het verhaal van autisme stopt nooit. En daarom moest Lea Witvrouwen dit boek schrijven. Haar jongste zoon reageerde al uitgebreid op haar eerste boek en nadien ook op haar blogstukjes. [lees verder...]

Naar de boekpagina

California Dreaming | Iris Pinson

Paperback / softback | Nederlands | Populaire fiction algemeen

California DreamingWie wil er niet rijk worden en bekendheid verwerven. Een droom die de werkelijkheid overtreft? Is dat niet, waar het bij veel mensen in het leven om draait? Of eindigt de gekoesterde droom in een nachtmerrie?Micky en Dana [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Het kostbare kruid | Remi Hauman

Paperback / softback | Nederlands | Historische biografieën

Philemon Hauman (1917-1945) was de belangrijkste verzetsleider van Temse. Hij was actief in twee verzetsbewegingen (NKB, Geheim Leger) en twee inlichtingendiensten (3M, Michelli), zowel in Waasland als Brussel. Zijn leven leest als een avonturenroman. In Wemmel [lees verder...]

In stock

Big Girl - Don Croonenberg | Don Croonenberg

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Basketbalster Brittney Griner, politiek gevangene van Poetin ‘I am terrified I might be here forever.’ Een gloednieuwe publicatie van Willems Uitgevers over Brittney Griner, een van de beste basketbalspeelsters ter wereld en gevangen in [lees verder...]

Naar de boekpagina

De gouden generatie 2012-2022 - François Colin en Eddy Snelders | François Colin en Eddy Snelders

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Tussen 2002 en 2012 ontbraken de Rode Duivels op alle grote toernooien. De vierde plaats van Jong België op de Olympische Spelen van 2008 in China wekte de hoop op betere tijden. Het duurde nog tot 2012 vooraleer de ommekeer echt plaatsvond. Een vriendschappelijke [lees verder...]

Naar de boekpagina

Dr. Norton | Iris Pinson

Paperback / softback | Nederlands | Literaire fictie algemeen

Dr. NortonPaul Norton en Victor Bosch zijn boezemvrienden die voor elkaar door het vuur gaan. Als ze tijdens hun studie samen een kamer delen is het elke avond feest. Ze hebben dezelfde voorliefde voor muziek, houden allebei van geintjes en van vrouwen. [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Onderweg - Ina Jacobs | Ina Jacobs

Paperback / softback | Nederlands | Detective

Een tienerroman: weet jij al wie je echt bent? De zestienjarige Lisa is perfect gelukkig, tot haar paard, Black Star, gestolen wordt en ze dreigbrieven ontvangt. Om Black Star terug te krijgen, zal ze een endurancewedstrijd moeten winnen. Hoewel ze veel [lees verder...]

Naar de boekpagina

Marloes en Pardoes bundel | Wim van der Maaten

| Nederlands |

[lees verder...]

Naar de boekpagina

How to become a rock-solid footballer – Christian Vandenabeele Thomas D’havé | Christian Vandenabeele and Thomas D'havé

| Nederlands |

The book What kind of book is How to become a rock-solid footballer? It is a book of lifestyle tips on how to perform better and minimise injury, in other words: what can you do during all those hours outside the club in order to enhance your [lees verder...]

Naar de boekpagina

50 games die je gespeeld moet hebben - Ronald Meeus | Ronald Meeus

Paperback / softback | Nederlands | Sport en spel algemeen

Een boek dat je laat hunkeren om de startknop in te drukken Zes decennia videogames passeren de revue in 50 games die je gespeeld móét hebben, van de late jaren zeventig tot het begin van dit nieuwe decennium. Van de meest rudimentaire en bekende [lees verder...]

Naar de boekpagina

Dagboek van een gameverslaafde | Laurens J. Veltman

Paperback / softback | Nederlands | Waargebeurde verhalen

Wat gaat er om in een gameverslaafde jongere? Laurens presteert goed op school, maar kan zijn draai niet vinden. Vanaf zijn 15e begint hij online te gamen. Een nieuwe wereld vol uitdaging en aandacht openbaart zich. Vanaf dan beheerst ‘Unreal Tournament’ [lees verder...]

In stock

Als je alleen... | Iris Pinson

Paperback / softback | Nederlands | Populaire fiction algemeen

"Als je alleen..." gaat over de levensloop van een vrouw die afstand neemt van haar afkomst en een succesvolle carrière doorloopt. Sonja Plattel is een zelfstandige vrouw die van jongs af aan heeft geleerd om voor zichzelf op te komen en haar eigen zaken te [lees verder...]

Verschenen als POD titel

Hoe de universele klankhelix Zwarte Piet liet verpieteren, verpoiteren en ver(p)wateren. Maar waar bleef Sinterklaas? | Ans Schapendonk

| Nederlands |

Dit boek dient als HANDBOEK voor scholieren en studenten, voor docenten en iedereen die geïnteresseerd is in de relatie tussen NATUURWETENSCHAPPEN en RELIGIE. Mensen weten niet dat THEOS niet alleen naar GOD verwijst, maar ook naar VOLK. Het begrip GOD komt voort [lees verder...]

Naar de boekpagina

K3 : stickerboek - vleugels |

Paperback / softback | Nederlands | Spelletjes voor kinderen en jongeren



Aangekondigd

VOYAGERS deel II van de smaragden verbond | Deane Ashayana

Paperback / softback | Nederlands | Esoterie algemeen

Op 12 september 2000 vond een monumentale gebeurtenis plaats binnen de verhulde infrastructuur van de New Age-, UFO- en Illuminati-bewegingen. Op 11 september 2001, ter voorbereiding op de 1e verjaardag van deze 12 september 2000 gebeurtenis, werd de Triggergebeurtenis [lees verder...]

In herdruk

Het vegan plan | Kim Vercoutere

Hardback | Nederlands | Eten en drinken algemeen

Voor Het Vegan Plan werkte Kim Vercoutere een 14-dagenplan uit om op een haalbare manier over te schakelen naar een veganistische levensstijl. Voor elke dag voorziet ze een plantaardig recept voor elke maaltijd, met telkens duidelijke foodtips voor [lees verder...]

In stock

De klimaatschok | Geert Noels

Allerlei | Nederlands | Mens en maatschappij algemeen

Om aan de Europese klimaatambities tegemoet te komen, heeft België nog maar 28 jaar om volledig klimaatneutraal te worden. Concreet betekent dat zo"n 115 miljoen ton minder CO2-uitstoot. De klok tikt, maar in De klimaatschok tonen [lees verder...]

In stock

Red, White and Royal Blue | McQuiston, Casey

Paperback / softback | Engels | Fictie 15+

Alex Claremont-Diaz is handsome, charismatic, a genius – pure millennial-marketing gold for the White House ever since his mother first became President of the United States. There’s only one problem. When the tabloids get hold of a photo involving an altercation [lees verder...]

In stock

Niet willen weten | Henk van der Linden

Paperback / softback | Nederlands | Geschiedenis algemeen

In "Niet willen weten" heeft Henk van der Linden een groot aantal verhalen van dwangarbeiders in de periode 1940-1945 bijeengebracht, opdat wij allen weten wat hen destijds is overkomen. Het zijn verhalen door henzelf opgeschreven of aan anderen verteld. De meeste [lees verder...]

In stock

Psychologie 1 en 2 - Capita Selecta voor Ergotherapie | Sven Van Geel

Paperback / softback | Nederlands | Mens en maatschappij HOGER ONDERWIJS

Je docent heeft dit gepersonaliseerde studieboek gecreëerd om je een optimale leerervaring te bieden. Het bevat Pearson content van onze gerenommeerde auteurs en bevat net die extra’s waarvan je docent weet dat je ze nodig hebt – niets meer en niets minder! [lees verder...]

In stock

Twin crowns Twin crowns | Catherine Doyle

Paperback / softback | Engels | Fictie 15+

Bestselling authors, Catherine Doyle and Katherine Webber, joined forces on an utterly compelling YA romantic fantasy bursting with high-stakes adventure and crossover appeal about twin princesses separated at birth. “Twin Crowns cast a spell on [lees verder...]

In herdruk

Meer berichtjes van Dirk Rochtus

Vensters op Duitsland

Recensie Dirk Rochtus - 17/07/2021
Hoe krijg je het best in boekvorm zicht op Duitsland in de twintigste eeuw? Je brengt medewerkers van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) en redacteurs van het tijdschrift Kleio samen en zorgt voor een goede verdeling van de thema’s. En die zijn rijkelijk voorhanden, ook al is het behandelde tijdsgewricht [lees verder]

Terreur in de Weimarrepubliek

Recensie Dirk Rochtus - 10/07/2021
De moord op de christendemocratische politicus Walter Lübcke op 2 juni 2019 joeg een schokgolf door de Bondsrepubliek Duitsland. De dader was een rechtse extremist. Het was niet de enige daad van terreur die op het conto van extreemrechts stond. Op 9 oktober 2019 pleegde een andere extremist een mislukte [lees verder]

Strijd om te overleven

Recensie Dirk Rochtus - 27/04/2021
Wat een beklijvend boek is het pas verschenen Cabaretière in de kampen: de zelfgetuigenis over wat een jonge, vrijgevochten Duitse vrouw had meegemaakt in verschillende naziconcentratiekampen! En de enige ‘schuld’ van Isa Vermehren (1918-2009) bestond daarin dat haar broer Erich, werkzaam bij de [lees verder]

Gevaarlijk boek na meer dan 70 jaar weer vertaald

Recensie Dirk Rochtus - 21/04/2019
In tegenstelling tot wat algemeen gedacht werd, was Mein Kampf niet verboden in het naoorlogse Duitsland. In feite had de regering van de deelstaat Beieren als bezitter van de auteursrechten er gewoonweg geen belang bij om een van de meest omstreden en ‘gevaarlijke’ boeken van de 20ste eeuw [lees verder]

Geen Marx zonder Engels

Recensie Dirk Rochtus - 05/05/2018
‘Onze vriendschap is als die tussen Orestes en Pylades,’ schreef Karl Marx in 1864 aan Friedrich Engels. De vergelijking met de antieke Griekse helden was niet zo ver gezocht. Zelden hebben twee denkers zo nauw samengewerkt, zo veel vreugde en pijn met elkaar gedeeld als de grondleggers van [lees verder]

Glansvol binnenkijken

Recensie Dirk Rochtus - 26/12/2017
Huizen van dichters spreken tot de verbeelding. Ze verbinden verleden en heden, ze wekken de herinnering op aan een leven, een gebeurtenis, een schepping. Een van de  eerste dingen die de Duits-joodse dichter Heinrich Heine deed toen hij in 1831 naar Parijs was geëmigreerd, was een kijkje gaan nemen [lees verder]

‘Wat ons bindt … Duitsland!’

Recensie Dirk Rochtus - 15/02/2016
Een Poolse germanist die zich midden jaren ’80 wendde tot de enigmatische Duitse ‘Dichtersoldat’ Ernst Jünger (1895-1998): dat was niet zo vanzelfsprekend in het politiek-culturele klimaat van die jaren. Hoe uit die briefwisseling tussen Wojciech Kunicki en Ernst Jünger een intellectuele [lees verder]

Didier Reynders niet mals voor N-VA

Recensie Dirk Rochtus - 28/02/2014
Eindelijk ligt het boek Didier Reynders zonder taboes in de Vlaamse boekhandel. De Franstalige versie is twee maanden geleden al verschenen en werd hier eerder besproken. De Nederlandstalige uitgave is verrijkt met het hoofdstuk ‘Didier Reynders made in Vlaanderen’.
Vis
De [lees verder]

Didier Reynders sans tabou

Recensie Dirk Rochtus - 31/12/2013
Gespreid over 25 hoofdstukken antwoordt Didier Reynders, minister van Buitenlandse Zaken, op de meest indringende vragen over zijn privé en openbare leven. De lezer leert niet alleen de mens Reynders beter kennen, maar krijgt ook inzage in het reilen en zeilen van de Belgische politiek zoals de gedreven [lees verder]

Didier Reynders sans tabous

Recensie Dirk Rochtus - 30/12/2013
In het boek Didier Reynders sans tabou gaan twee gerenommeerde Franstalige journalisten op zoek naar de mens achter het beeld dat we van de ook in Vlaanderen niet onomstreden liberale politicus hebben. Eén ding is zeker: Didier Reynders is een politiek dier zoals we er weinig hebben in België. Gespreid [lees verder]

Links-liberalisme

Recensie Dirk Rochtus - 09/10/2012
De eersten die hij er eind jaren ’80 hoorde over spreken, zoals sommige politici van de VU, verwezen naar het Nederlandse D66 als voorbeeld. Maar in België domineerden steeds de drie klassieke breuklijnen op levensbeschouwelijk, economisch en communautair vlak het politieke leven en het ideologische [lees verder]
0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.