Flanerend vakantielezen zonder lijstje

Alles kan, niets moet. Ook voor de lezer nu de vakantiemaanden zijn aangebroken. Tijdens het werkjaar heb je de neiging om de literaire actualiteit min of meer op te volgen. Sommigen stellen een to do-lijstje op van pas gepubliceerde interessante lectuur voor de vakantiemaanden later. Ze hamsteren de nieuwste boeken die de nodige aandacht genereren en kijken verlekkerd uit naar het moment waarop ze zich eindelijk helemaal zonder scrupules kunnen overgeven aan ‘comalezen’.

Geen dromen of seks

Als literatuurcriticus wil ik me echter in juli en augustus liever niet vastpinnen op dergelijke lijstjes. Kwestie van het vakantiegevoel te cultiveren natuurlijk, en ook wel om me te kunnen laten verrassen. Toegegeven, in mijn geval kijk ik reikhalzend uit naar de betere literatuurhistorische werken of een aparte thriller, vaak met alweer een historische inslag. En soms lees ik ook wel eens niet-Nederlandstalige roman in het Duitse, Franse of Engelse origineel. Je bent Vlaming en dus polyglot, toch?

Veel plezier beleefde ik zo jaren geleden in het Zwitserse Saas Grund aan Radetzkymars(1932) van Joseph Roth. Ja, ik ben altijd een Thomas Mann-fan geweest – een van de redenen trouwens om Duits te gaan studeren ooit – maar vergeleken met de maniërismen van Mann, oogt Roths meer directe stijl nog altijd springlevend. Tijdens de afgelopen kerstvakantie genoot ik van Inside story (2020) van Martin Amis. Zijn tips aan toekomstige schrijvers – geen droombeschrijvingen of expliciete seksscènes – zouden verplichte lees/leerstof moeten zijn op elke schrijversacademie. En tijdens de afgelopen paasvakantie waagde ik me aan Jean D’Ormesson, op aanraden van Gaston Durnez zaliger. Hij herkende zich wel in diens luchtig-spirituele stijl.

Voor de komende zomerweken ligt er nog geen niet-Nederlandstalig boek klaar. Ja, misschien eindelijk eens iets van W.G.Sebald lezen. Maar doe je dat dan in het Duits – wat gezien zijn afkomst voor de hand ligt? Of in het Engels waarin hij ook publiceerde? Even uitzoeken dus. Maar het heeft geen prioriteit. Juist, niets moet. Alles mag. Zeker geen bucket list-toestanden.

Verfransing van Brussel

Maar mijn historische non-fictiespeeltje, en de thriller in kwestie heb ik reeds aangesneden na peripatetisch bib- en boekhandelbezoek. Europeanen. Het ontstaan van een gemeenschappelijke cultuur (2019) van Orlando Figes is een meeslepend relaas over de manier waarop Europese muziek, literatuur en schilderkunst in de 19de eeuw hun toppunt beleefden dankzij de oprukkende technologie van spoorwegen, tele- en fotografie, en de kapitalistische markt. En de artistiek betrokkenen zelf uiteraard.

Dat klinkt saai maar Figes is dus een ongelooflijk knappe verteller die graag inzoomt op sprekende details en illustratieve anekdotes. Ik wist bijvoorbeeld wel dat de verfransing in Brussel begin 19de eeuw begon, maar Figes noemt daarbij man en paard met onze toenmalige NMBS in een glansrol: ‘Brussel veranderde door de spoorlijnen naar Frankrijk en Duitsland van een Nederlandstalige stad in Brabant in een kosmopolitische Europese stad. De ingebruikname van het spoor tussen Parijs en Brussel bracht tussen 1843 en 1853 twintigduizend buitenlandse – vooral Franse – immigranten naar de stad.’

Van canons en een eengemaakte markt

Fascinerend ook hoe hij de canonisering van de klassieke muziek en de realistische kwaliteitsroman in een eengemaakte Europese markt avant la lettre beschrijft. Vrouwen speelden een cruciale rol in de facilitering van de hoofdzakelijk mannelijke uitvoerders ervan, maar zeker niet noodzakelijk. Het is geweten dat literaire romans als populair genre op het einde van de achttiende eeuw vooral een vrouwenzaak waren. En nu opnieuw trouwens. Lezeressen verslonden de emotionele avonturen van Janes Austens beschaafd getormenteerde hoofdpersonages.

In de verspreiding van de klassieke muziek in de betere burgerlijke milieus speelde de introductie van de buffetpiano blijkbaar een belangrijke rol. Jonge dames werden gestimuleerd om de toetsen te bespelen als certificaat voor hun huwbaarheid. Figes: ‘Het bespelen ervan werd gezien als een van de “vaardigheden” die een jonge vrouw tot een aantrekkelijke huwelijkspartij maakte. (…) Bij blaasinstrumenten moesten ze hun lippen tuiten, bij violen met hun lichaam kronkelen, bij cello’s hun benen spreiden. Terwijl ze bij het bespelen van de piano hun voeten decent naast elkaar op de grond houden.’ Je zou voor minder een piano in huis gehaald hebben voor dochterlief.

België piratenland

Maar Figes geeft ook harde data én valuta over het kunstenaarsleven. Wat schuift dat voor een diva om de toppartij te zingen in een opera van Giacomo Myerbeer bijvoorbeeld. Figes legt daarbij haarscherp uit hoe realistische romanschrijvers als Honoré de Balzac, Victor Hugo, Charles Dickens, Ivan Toergenjev & co in de jaren 1850 in heel Europa dankzij vervolgpublicaties van hun romans in kranten maar ook dankzij het auteursrecht eindelijk goed hun brood gingen verdienen. Ook hier dist Figes een pikant detail op wanneer hij fijntjes opmerkt dat het wel ironisch was dat in Brussel het eerste internationale congres over auteursrecht plaats vond. België was immers het paradijs voor piratenuitgaven. Die bijzonder winstgevende roofdrukken werden naar alle landen ter wereld verscheept. Overigens bleef het congres zonder gevolg uiteraard. Daarvoor blijft het wachten tot de conferentie van Bern.

Hij merkt ook op dat de internationalisering van de realistische roman in kleinere taalgebieden weliswaar voor perverse effecten zorgde die tot vandaag spelen. Uitgevers in Nederland  brachten liever vertalingen van bovenvermelde topauteurs uit dan werk van eigen bodem. Dickens in Nederlandse vertaling was voor een Nederlandse uitgever immers veel minder kostenintensief dan werk van Multatuli. Afijn, reden te meer om het belang en succes van Hendrik Conscience voor de Vlaamse letteren toch niet te onderschatten, zoals Johan Vanheckes biografie terecht onderstreept.

Literair aperitief om door te bomen

 

Overdag geschiedenis maar als livre de chevet lees ik mondjesmaat een thriller. V 2 van Robert ‘Cicero’ Harris vertelt over de manier waarop de vliegende bommen tijdens WO II vanuit Scheveningen werden gelanceerd om zo vijf minuten later in Londen dood en vernieling te zaaien. Harris laat de twee kanten van de medaille zien. Een vriend-ingenieur van Wernher von Braun geeft gaandeweg tekst en uitleg bij het ontwikkelen van deze raketten die tot de atoombom zouden leiden (en de eerste astronaut op de maan). Maar ondertussen zijn er aan Engelse kant vrouwelijke militaire assistenten die de lanceerplaatsen van deze V-2’s proberen vast te pinnen, om ze zo te kunnen uitschakelen. Mooi meegenomen dat een van hen ook mijn hometown Mechelen – ‘stil, middeleeuws’ – aandoet, waar de V-2’s in de buurt van het arsenaal én centraal station ook talrijke slachtoffers hebben gemaakt.

Harris is zonder meer de mindere verteller, vergeleken met Figes. Maar zijn documentaire reconstructie van de raketsaga is wel de veel betere schooltelevisie. Het is maar wat je van je lectuur verwacht. Toegegeven, een liefst zo spannend mogelijk verhaal natuurlijk. Maar daarnaast ook een verhelderend inzicht in de wereld van vandaag. Genoeg stof om tijdens het aperitief met huisgenoten of vrienden over door te bomen.

Serendipiteit

Stel dus maar je eigen lijstje samen, beste lezer(es), achteloos flanerend door bib of boekhandel. Zo komen je vaak de beste boeken aangewaaid. Met de nodige tips in het achterhoofd natuurlijk die je onbewust sturen. Serendipiteit heet zoiets. Het aha-Erlebnis bij het lezen van de vondst in kwestie geeft je pas echt een vakantiegevoel dat lang blijft nagloeien.

 

 

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Benno Barnard: ‘De verkrachting begint waar de handkus ophoudt’

Recensie Frank Hellemans - 31/01/2023
Afscheid van de handkus van Benno Barnard is een hoogst opmerkelijke mix van scherpe dagboeknotities met een speelse romanfantasie. Gemeenschappelijke noemer: de joods-christelijke beschaving die Barnard samen met de aristocratische handkus ziet verdwijnen en die hij daarom in zijn tactiel proza als [lees verder]

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.