Flaneren tussen droom en werkelijkheid

Een bekende en terecht gelauwerde schrijver die een novelle wijdt aan een wereldberoemde schrijver en diens menigvuldige incarnaties… Kan dat goed gaan?

De eerste, Antonio Tabucchi: een Italiaan die in de loop der jaren professioneel, affectief en tenslotte ook administratief steeds meer Portugees werd. Zwei Seelen wohnen in meiner Brust, noemen de Duitsers dat.

De tweede, Fernando Pessoa: een Portugees die aan tientallen alter ego’s nauwelijks genoeg had om uitdrukking te geven aan al de zielen die in hem woonden. Want doe ze vooral niet af als simpele pseudoniemen, de vele auteurs die hij met zijn pen liet schrijven.

Afsplitsingen

Voor Pessoa waren Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Bernardo Soares of Alvaro de Campos – om slechts de meest bekende van meer dan zeventig namen te noemen – geen personages maar authentieke personen, die elk voor zich een eigen leven leidden en een eigen literaire stijl beoefenden.

Dat leven mocht dan al imaginair zijn, hun literaire productie was dat zeker niet.

Pessoa schreef tijdens zijn korte leven indrukwekkend veel, maar publiceerde slechts een deel van dat werk onder eigen naam. Het overige – soms hele boeken – liet hij het werk zijn van de vele ‘heteroniemen’ zoals hij ze noemde, en die hij van een heel eigen biografie en persoonsbeschrijving voorzag.

Niet zomaar schuilnamen dus, maar veeleer alter ego ‘s, of zoals vertaler en inleider van deze novelle, Mark Rummens, het treffend uitdrukt, ‘afsplitsingen,’ waarlangs de schrijver uit zijn eigen leven ontsnapte.

Slechts één passie

Dat eigen leven stond inderdaad letterlijk en figuurlijk slechts in de schaduw van zijn literair werk. Zoals hij zijn vele literaire gedaanten ‘hun’ werk onder hun naam deed publiceren, zo bleef Pessoa ook in het werkelijke leven volstrekt op de achtergrond. Een schijnbaar onbetekenende klerk, met keurig-onopvallende hoed, gabardine en aktentas; een wat teruggetrokken vrijgezel die op kamers leefde. En een trouwe bezoeker van (waarachtig niet alléén …) het intussen even wereldberoemde café A Brasileira aan de Lissabonse Chiado of het aloude Martinho da Arcada, nabij de Taag.

Slechts aan zo’n cafétafel konden enkele schaarse vrienden, die samen met hem in ‘modernistische’ tijdschriften publiceerden, genieten van zijn enige blijvende hartstocht: de literatuur. Dat wil zeggen: eigen teksten, die van ‘reëel bestaande’ collega-literatoren, en al evenzeer die van zijn heteroniemen, wier werk hij met niet minder kritische zin besprak dan dat van anderen, en die hij af en toe een levendige onderlinge polemiek liet voeren.

Vaarwel aan de meester

Dat wisten die imaginaire literatoren wel te appreciëren. Toen overmatig drinken en roken de 47-jarige Pessoa teveel werd en hij eind november 1935 ijlings naar het ziekenhuis werd gebracht waar hij kort daarna overleed, kwamen zij hem een laatste bezoek brengen. Een laatste gesprek van-man-tot-man, een afscheidsgroet van schepsel aan schepper. Wat daar toen werd verteld weten we dankzij Tabucchi.

De auteur noemt de gesprekken in die laatste drie levensdagen van Pessoa een ‘delirium’. Maar de gesprekken zijn hoegenaamd geen onsamenhangend ijlen. Ze zijn eigenlijk zelfs niet zomaar fictie. Als je de bezoekers in hun waardigheid wil laten als échte personae dan zijn de gesprekken even waarheidsgetrouw.

Tussen droom en werkelijkheid

Die bijzondere vorm van fictie was aan Tabucchi zeker goed besteed. Zijn bekendste werk, Pereira verklaart (Italiaans origineel 1994, Nederlandse vertaling 1995), laat hij ook ontstaan door een nachtelijk bezoek van een gefingeerde persona. En zijn Requiem uit 1992 noemt hij een ‘hallucinatie’ waarin de verteller converseert met niemand minder dan… Fernando Pessoa.

Het moet dat flaneren op de grens tussen droom en werkelijkheid zijn geweest dat Tabucchi van in zijn studententijd fascineerde, toen hij de Portugese modernistische dichters ontdekte. Hij promoveerde daarover, werd hoogleraar Portugese taal en literatuur aan diverse Italiaanse universiteiten, was inmiddels gehuwd met een Portugese en nam in 2004 ook de Portugese nationaliteit aan.

Hiermee mag de beginvraag beantwoord zijn: Tabucchi over Pessoa … dat kon niet anders dan goed gaan. Alleen is daarmee te weinig gezegd. De uitgave van deze bescheiden novelle is een pareltje geworden, een kleinood voor liefhebbers. De veelgeprezen onafhankelijke Leuvense boekhandel Barboek viert hiermee op waardige wijze zijn vijfde verjaardag. Een voorbeeld dat navolging verdient.

De laatste drie dagen van Fernando Pessoa | Antonio Tabucchi

Hardback | Nederlands | Vertaalde literaire roman, novelle

Nu de drank hem heeft geveld, ontvangt Fernando Pessoa zijn vrienden en literaire afsplitsingen aan zijn ziekenhuisbed. Hij wisselt met hen herinneringen uit, doet en aanhoort bekentenissen en deelt affectieverklaringen.In "De laatste drie dagen van [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Edi Clijsters

Flaneren tussen droom en werkelijkheid

Recensie Edi Clijsters - 04/12/2020
Een bekende en terecht gelauwerde schrijver die een novelle wijdt aan een wereldberoemde schrijver en diens menigvuldige incarnaties… Kan dat goed gaan?
De eerste, Antonio Tabucchi: een Italiaan die in de loop der jaren professioneel, affectief en tenslotte ook administratief steeds meer Portugees [lees verder]

Als De Man is in het Plan

BlogEdi Clijsters - 29/12/2018
De jongste turf van de Nederlandse historicus Jan-Willem Stutje is waarachtig niet de eerste noch de enige biografie van Hendrik de Man (1885-1953). Maar wel de meest volledige en de meest kritische. En bovendien de meest uitdagende, omdat ze doorspekt is met vragen die Stutje zichzelf en de lezer stelt [lees verder]

De natie, de dwarsdenker, Defoort

BlogEdi Clijsters - 18/12/2018
Historicus Eric Defoort (1943-2016) speelde een kleine tiental jaren een richtinggevende rol in de niet-partijgebonden Vlaamse beweging én in de Vlaams-nationale partijpolitiek. En als het om de natie ging wierp hij zich op als vrijmoedig en talentrijk polemist. Vooral dat aspect wordt – twee jaar [lees verder]

Touwtrekken om ‘de toekomst van het verleden’

BlogEdi Clijsters - 20/10/2018
De Canvas-reeks Kinderen van de repressie haalde in de herfst van vorig jaar elke week ongeveer een half miljoen kijkers. De reeks was niet alleen succesrijk; ze heeft ook indruk gemaakt, en heel veel reacties losgeweekt, al was dat buiten het bereik van de camera’s. De reeks toonde – vanzelfsprekend [lees verder]

Spot en spijt in de spiegel

BlogEdi Clijsters - 28/10/2017
Een politieke geschiedenis van België ? Ach, dat is nu eenmaal het soort promo-overdrijving dat een ambitieuze uitgever graag in de mond neemt; een ervaren lezer kijkt daar doorheen. Iets als ‘een tegendraadse kijk op enkele kantelmomenten in de geschiedenis van de ‘communautaire’ [lees verder]

Zwalpend tussen krekel en mier

BlogEdi Clijsters - 29/11/2016
In de ‘proloog’ tot hun ‘economische geschiedenis van België’ leggen historici Buyst en Smeyers meteen de vinger op de wonde: “België bevindt zich in crisis, zo klinkt het met de regelmaat van een klok. Die klok slaat al honderd jaar hetzelfde uur”. Hoe is zoiets [lees verder]

Lachen om/vanuit Europa

BlogEdi Clijsters - 31/08/2016
Je hoeft geen zomerhater te zijn om ook in deze tijd van het jaar te genieten van een goed boek, een serieus boek zelfs. Zeker als dat serieuze boek handelt over … de lach. ‘Het grote boek over onze worsteling met ironie’, noemt de uitgever het, maar dat zegt lang niet alles. Het is [lees verder]

Braaf Brusselboek

BlogEdi Clijsters - 31/07/2016
Brussel, Brussel, en nog eens Brussel. Officieel hoofdstad van het koninkrijk België, van Vlaanderen, van de Franse Gemeenschap, van zichzelf, en – absoluut onofficieel – ook van de Europese Unie. Al meer dan een eeuw lang inzet van felle en uiteenlopende controverses tussen Nederlands- en Franstaligen. [lees verder]

‘Zich laten doodschieten is geen kunst’

BlogEdi Clijsters - 09/07/2016
Tachtig jaar geleden probeerden Spaanse hogere officieren de democratisch verkozen centrumlinkse regering via een ’traditionele’ staatsgreep aan de kant te schuiven; maar hun pronunciamiento verliep niet volgens plan. In het uiterst gespannen en gewelddadige politieke klimaat dat in Spanje [lees verder]

Gedreven en afgedreven

BlogEdi Clijsters - 26/06/2016
Van een biografie verwacht je niet dat ze ‘spannend’ is, of ‘ontroerend’. Je mag wel verwachten dat ze de essentiële lotgevallen, ideeën en karaktertrekken van de ‘gebiografeerde’ tot hun recht laat komen. Kortom: dat de figuur waarover het boek gaat, tot leven wordt gebracht.
Dat [lees verder]

Europa als vlucht voorwaarts

BlogEdi Clijsters - 19/06/2016
Op de lagere school werd (wordt??) het ons al ingelepeld: het legendarische rijk van Karel de Grote (een Belg, uiteraard) werd in 843 opgedeeld tussen zijn drie zonen. Het ‘middenrijk’ (tussen oost en west), van de Noordzee tot Noord-Italië, verviel in vele kleine stukken en werd in de volgende [lees verder]

Sprekende portretten

BlogEdi Clijsters - 11/06/2016
‘Een great flemish novel zoals die zelden wordt geschreven’ noemt Joël De Ceulaer dit boek. Komend van een notoir scepticus is dat een geweldig compliment, en het is nog verdiend ook. Het boek is een indrukwekkende prestatie: het vervlecht driekwart eeuw eigentijdse geschiedenis (of althans segmenten [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.