Europees aanmodderen

Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen en nonchalance noemt de Nederlandse EU-journaliste kenmerken van de Dubbelmonarchie. En van de EU. Is dat de gelijkenis?

Vergelijking

De Gruyter woonde (onder andere) in Brussel en Wenen en doorkruiste heel Europa om met getuigen, opiniemakers en historici te praten over Habsburg. De laatste vorsten van de 1000 jaar oude dynastie die sinds 1869 die over de Dubbelmonarchie heersten trokken haar aandacht, net doordat ze de Europese Unie bestudeerde.

Vooral het einde van de 19de eeuw (min of meer van de omvorming van het Habsburgse rijk in de Dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije) tot het einde (na de Eerste Wereldoorlog) vormt de Donaumonarchie het ijkpunt van haar boek Beter wordt het niet. Een gedurfde comparatieve studie van cultuur, politiek en instellingen van zowel Oostenrijk als de hedendaagse EU. Maar laat het dure woord ‘comparatief’ vooral niet afschrikken. Het is een manier om het oude Habsburgse rijk nog eens voor het voetlicht te halen. De populaire heruitgaven van het werk van Joseph Roth, Robert Musil (kakanië!) of Stefan Zweig tonen aan dat er minstens in het Nederlandse taalgebied interesse is voor de Habsburgers en hun Kaiser- und Königreich. Voor De Gruyter biedt de EU — die ze al jarenlang van nabij volgt — een extra kapstok en vergrootglas daarvoor. Een alibi, zeg maar. Maar dan wel in twee richtingen.

Souplesse

Oostenrijk was alles behalve een strak geleide staat in de 19de eeuw. Maria Theresia en de in de geschiedenisboekjes tot verlichte despoot benoemde Jozef II, dát waren centrale vorsten. Maar om het grote conglomeraat in Midden-Europa te doen overleven, was net alles behalve een strakke hand nodig. Souplesse, flexibiliteit, respect voor de vele lokale en regionale talen en identiteiten, waren het belangrijkst. In Oostenrijk was de ambtenarij sterk en het leger zwak. Iedereen tevreden. En niet het minst keizer Frans Jozef.

Daarmee is al een eerste vergelijkingspunt aangesneden tussen Habsburg en de hedendaagse EU. En er zijn er nog. De Gruyter publiceerde er in 2016 een artikel over in Carnegie, dat prompt werd overgenomen door Karl, de huidige pater familias van de circa 600 Habsburgers die er nog op de planeet rondlopen. Hun titels en regalia raakten ze kwijt met het einde van de Groote Oorlog en het opdoeken van de Donaumonarchie. Maar ze gedragen zich nog als de grootste ‘prinselijke’ adel van het Oude Continent.

Karl had erin bestaan op een lezing voor een beperkt publiek zijn vergelijking te maken tussen het rijk van zijn grootvader — de laatste keizer heette ook Karl — en dat van Charles Michel en co. Blijkt dat ie iets meer dan leentjebuur speelde en de analyse van De Gruyter schaamteloos kopieerde — een sorry kwam er nooit, noblesse oblige. Als die Karl dat mag, dan deze ook. Want het is het boeiendste deel van het boek.

Habsburg-EU: 0-0

De gelijkenissen? Een grote interne markt, economische cohesie, goede transportmogelijkheden, meerdere talen en culturen onder één dak, complexe bestuursstructuren met een bureaucratie met veel ambtenaren en dito regels (met weinig ruimte voor discussie of interpretatie), een overkoepelend orgaan dat vrede verzekert, een gebrek aan visie wat buitenlandpolitiek betreft, een zwakke defensie, een juristocratie… En… het steevaste aanmodderen, positief vertaald als ‘kleine stapjes zetten’ (dixit Oostenrijks premier Sebastian Kurz), ‘relevante oplossingen bieden voor nieuwe problemen’ — al gebeurt dat traag en zijn de oplossingen vaak ‘halfbakken’, getypeerd door een gebrek aan idealisme en voortvarendheid.

Het einde van het Habsburgse rijk wordt in de traditionele geschiedenisboekjes toegeschreven aan de minderheden en nationaliteit die vanonder de Oostenrijkse of Hongaarse paraplu wilden ontsnappen. Daarin voelden ze zich gesteund door de doctrinen van de Amerikaanse oorlogspresident Woodrow Wilson, die zelfbeschikkingsrecht naar voor schoof voor alle volkeren van Europa. De Gruyter is nogal ongenuanceerd als ze de recente historische bevindingen toelicht. Ze springt losjes om met oorzaak en aanleiding. ‘Nonsens’, noemt ze dat aloude inzicht. Het Habsburgrijk werd helemaal niet uitgehold door elkaar bestrijdende nationaliteiten. Die wilden wel meer — van taalrechten over behoud van eigenheid tot bepaalde autonomie — maar geen ervan wilden ‘los van Oostenrijk’. Of het moesten de ‘recalcitrante en assertieve’ Hongaren geweest zijn… Als iéts oorzaak was van de ondergang van de Dubbelmonarchie, was het niet nationalisme en regionalisme, maar hongersnood en een conservatieve militaire putsch in Wenen.

Hongaars nationalisme

Die Hongaren in de tweede helft van de 19de eeuw de kiezel op de Oostenrijkse kroon, en ze zijn dat vandaag in de EU nog steeds. Destijds werd het koninkrijk een autonome regio met veel zelfstandigheid die op eigen grondgebied — in tegenstelling tot Oostenrijk — een centralistische overheid installeerde. Hongarije mocht na 1867 immers ‘compleet zijn eigen gang gaan’, wat onder meer een actieve magyarisering betekende.

In een verhelderend gesprek met Anna Maria Siko, de Hongaarse ambassadeur in Oslo, leren we ook waarom de Hongaren tot op vandaag super-assertief, emotioneel en recalcitrant zijn. Sommige van haar argumenten klinken Vlamingen bekend in de oren, al zijn ze niet allemaal historisch even correct. ‘Hongarije is door de geschiedenis altijd bezet geweest.’ ‘Bij tal van bezittingen liet West-Europa ons in de steek.’ ‘De soldaten spraken Hongaars, de officieren Duits of Tsjechisch.’ ‘De natie woont in zijn taal.’ ‘Hongarije heet Europa beschermd tegen de Turken en zal dat blijven doen.’

Leerzaam

Beter wordt het niet is een boeiend boek over verleden, heden én toekomst. Het leert ons doorheen de geschiedenis de actualiteit begrijpen én omgekeerd. De zoektocht naar verschillen en gelijkenissen tussen het oude rijk van de Habsburgers en de EU vandaag biedt een leerzame analyse. Zowel van de kern van de problemen als van de uitdagingen waarvoor beide rijken stonden en staan.

Bijzonder vlot en journalistiek geschreven, met verslagen van de eigen zoektocht en gesprekken, gelardeerd met lappen interview, is dit boek niet zozeer een reis door de EU en het Habsburgse rijk. Het boek legt eerder de vinger op de wonde: waar zitten de maakfouten in de EU, en in welke vallen mogen we niet trappen. Althans, als je lessen wil trekken uit de geschiedenis.

Respect

Een kanttekening. Het boek behandelt het respect voor nationaliteiten, talen, culturen en identiteiten. Maar als het over het hedendaagse Brussel, Groot-Brittannië of Catalonië gaat, verdwijnt dat respect als sneeuw voor de zon. Straatnamen in Brussel worden steevast in het Frans weergegeven. En de Catalanen en de Britten? Dan komt het typisch Nederlandse vingertje weer tevoorschijn. Hoe bestaat dat het dat een volk in (resp. uit) de EU zijn onafhankelijkheid zou willen uitroepen via een referendum? Een typisch staaltje Nederlands staatsnationalistisch onbegrip? Frans Jozef zou er zijn neus voor ophalen.

Beter wordt het niet | Caroline de Gruyter

Paperback / softback | Nederlands | Literaire non-fictie algemeen

Europeanen klagen graag dat de Europese Unie zo verdeeld is, zo traag en zo zwak. Maar geloof het of niet, het Habsburgse Rijk was net zo. Tijdrekken, conflicten vermijden, permanent hervormen en lelijke compromissen sluiten waren hoekstenen van het Habsburgse [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Karl Drabbe

Verdeeldheid in eenheid

Recensie Karl Drabbe - 18/05/2021
De Lage Landen, zeg maar: de Benelux met een stuk van wat vandaag ‘Hauts de France’ heet en het Land van Kleef in Duitsland. Dat is zowat het gebied dat de Lage Landen sinds de middeleeuwen vormen. Een regio in de delta van de grote rivieren, waar een klimaatopwarming voor relatieve landbouwopbrengsten [lees verder]

100 jaar bedevaarten naar de IJzer

Recensie Karl Drabbe - 14/05/2021
In 2020 vond de honderdste IJzerbedevaart plaats. Wat ooit begon als een massamanifestatie in dorpen van gesneuvelde Vlaamse frontsoldaten uit de Eerste Wereldoorlog, evolueerde naar pacifistische colloquia in mineur aan de voet van de IJzertoren. De affiches van de honderd manifestaties werden nu gebundeld [lees verder]

De moord op Hitlers halfnicht

Recensie Karl Drabbe - 13/05/2021
‘Angelika Maria (Geli) Raubal (1923-1931) was een dochter van Angela Raubal, die een halfzus was van Adolf Hitler. Zodoende was Geli Raubal een halfnicht van hem.
Toen Hitler in 1929 een appartement betrok in München, werd zijn halfzuster Angela zijn huishoudster. Samen met Geli woonde [lees verder]

De eerste globalisering

Recensie Karl Drabbe - 13/04/2021
Als er één wetmatigheid de geschiedenis van de mensheid typeert, is het wel continuïteit. Ondanks alle grote theorieën of cesuren die mensen post hoc zien of verklaren in het verleden. Continuïteit is echter zo voor de hand liggend, dat ze weinig verrassend lijkt. Ze doet zich voor tegen de achtergrond [lees verder]

De Dietsche nationaalsocialist

Recensie Karl Drabbe - 11/04/2021
Het is prof. Bruno De Wever die Reimond Tollenaere in een artikel ‘De Dietse nationaalsocialist’ noemde. De meeste hardcore nazi’s in Vlaanderen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog bij DeVlag/Algemeene SS Vlaanderen. Tollenaere koos er echter voor binnen het VNV te blijven, de grootste collaboratiebeweging, [lees verder]

Europees aanmodderen

Recensie Karl Drabbe - 09/04/2021
Aanmodderen. Of voortmodderen. Er is allicht een nuanceverschil. Het ene werkwoord klinkt al minder uitgesproken negatief dan het andere. Volgens Caroline De Gruyter is voortmodderen het motto van zowel de Oostenrijkse Habsburgmonarchie als van de Europese Unie. Ook slordigheid, gekluns, halfbakken compromissen [lees verder]

Moorden in Dresden

Recensie Karl Drabbe - 13/03/2021
Dresden, 1944-1945. De historische stad kreunt onder de bombardementen van de geallieerden. Tienduizenden Duitsers vluchtten uit het oosten voor de Rode Russen. Het Derde Rijk loopt op zijn laatste benen; Hitlers wonderwapen laat het afweten. En als klap op de vuurpijl krijgt de politie er te maken met [lees verder]

BDW: docusoap wordt boek

Recensie Karl Drabbe - 06/03/2021
‘Politiek is een slecht toneelstuk met briljante acteurs.’ Die oneliner hanteert Bart De Wever wel vaker. Het net verschenen boek In het hoofd van Bart De Wever sluit er ei zo na mee af. Datzelfde boek kan je recenseren met een parafrase daarvan: ‘een slecht boek met briljante acteurs’.
[lees verder]

Ik ga op expeditie, en ik neem mee…

Recensie Karl Drabbe - 25/02/2021
‘Ik ga op reis, en ik neem mee…’ U speelde het spelletje als kind zeker ook. Of u speelt het weleens met kinderen en/of kleinkinderen. Eindeloos plezier in de auto, op weg naar een verre vakantiebestemming gegarandeerd. Al kunnen vakantiebestemmingen ons hoogstens doen wegdromen van [lees verder]

Covid doodt, eenzaamheid ook

Recensie Karl Drabbe - 01/02/2021
Wie dacht dat de lockdown een ‘leuke, luie, ontspannende periode zou worden — de hele dag voor de buis of met een spannend boek en een lekker wijntje — had het mis’. Denk maar aan jonge gezinnen met kinderen op een klein appartement. Afstandsonderwijs in arme gezinnen, waar niet voldoende [lees verder]

De middeleeuwen waren anders

Recensie Karl Drabbe - 12/01/2021
De middeleeuwen kwamen ten einde met de renaissance, het quatrocento. Toen zochten geleerden en kunstenaars in Italië terug aansluiting bij het roemrijke verleden van het ‘beschaafde’ Oude Rome. Letterlijk slaat het op de ‘wedergeboorte’ van de ‘Klassieken’. De tien [lees verder]

Complotdenkers, carrièrejagers en charlatans

Recensie Karl Drabbe - 22/12/2020
De vrijmetselarij is wereldwijd gebaseerd op Grote Principes die ook de Franse Revolutie – en vandaag de Franse Republiek – kenmerken: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Of bij uitbreiding vrijheid, gewetensvrijheid, religieuze verdraagzaamheid, democratie, wereldburgerschap. Van een goede man een [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.