Elegie voor het oude Europa

Stefan Zweig was een populaire auteur in de eerste helft van de 20ste eeuw. Zijn werken werden over de hele wereld gelezen. Zweig schreef vooral over anderen, gaande van Napoleons minister Fouché tot Erasmus of Marie Antoinette.

‘Ik heb mijn eigen persoon nooit zo belangrijk gevonden dat ik in de verleiding ben geweest, anderen de verhalen van mijn leven te vertellen’.

Zijn openingszin kadert meteen de serene teneur van het meesterwerk dat hij bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog schreef.

De zekerheid van de Habsburgse tijd

Zweigs autobiografie leest als een grote elegie voor een verdwenen wereld. Zijn wereld. Een wereld waar hij als jongeman tegen inging en ook als oudere man terugblikkend kritisch over bleef.

Stefan Zweig werd geboren in een voorname Oostenrijkse familie van joodse afkomst. Zijn ouders waren trouwe onderdanen van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Hij benijdt de rust die zijn vader en moeder genoten in het leven. ‘Vandaag, nu het grote noodweer haar allang verwoest heeft, weten we eindelijk dat die wereld van zekerheid een luchtkasteel is geweest. Maar toch, mijn ouders hebben erin gewoond als in een huis van steen’.

Soms een half verhaal

De auteur schetst een mooi beeld van de historische ontwikkelingen van pakweg 1900 tot 1939. Europa bevond zich in een tijdperk van een enorme omwenteling. In die jaren ontmoette Zweig indrukwekkende figuren als Sigmund Freud, Richard Strauss, Rainer Maria Rilke, en vele anderen. Hij beschrijft hen vaak kort en vertelt nauwelijks over het denken van deze mensen. Zo noemt hij Romain Rolland een van de grootste intellectuelen van zijn tijd, zonder toe te lichten waarom.

Veel wordt níet verteld door Stefan Zweig. Hij verzwijgt zijn eigen enthousiasme bij het uitbreken van de Grote Oorlog. Wellicht schaamde hij zich erover. Het enige wat hij laat vallen is dat hij moet toegeven dat ‘in de eerste demonstratie van de massa’s iets groots, meeslepends’ school. Ook duiken in de loop van het boek plotseling zijn twee vrouwen op. Je leest nergens dat hij trouwde en hertrouwde. Ze zijn er gewoon. Dit komt ongetwijfeld door de werkwijze die hij hanteerde en ook toelicht: schrappen, schrappen en nog eens schrappen.

De ondergang van Europa

Zweigs tristesse komt voor het voetlicht wanneer hij verlies beschrijft. De scène waarbij de laatste Habsburgse keizer Karl zijn land gedwongen verlaat, is treffend mooi beschreven: ‘De douaniers, de agenten, de soldaten leken verlegen en keken beschaamd een andere kant op, omdat ze niet wisten of ze het oude eresaluut nog mochten brengen, de vrouwen durfden niet echt op te kijken, niemand zei iets en zo hoorde je plotseling het zachte snikken van de oude vrouw in rouwkleding, die van wie weet hoe ver gekomen was om nog één keer “haar” keizer te zien’. Daarmee reed het land van zijn ouders en zijn onbezorgde jeugd het station uit. Het verdween voorgoed.

Zijn latere overbuur die op de Obersalzberg woonde, en er neerkeek op het mooie huis van de auteur, koesterde een haat tegen hem. Enerzijds vond Zweig het grappig dat zijn werk de Führer irriteerde. Maar Adolf Hitler en de nazi’s ontnamen hem zijn Oostenrijkse paspoort, omdat hij een jood was. Met zijn Oostenrijkse nationaliteit verloor de rusteloze man zijn enige zekerheid, dat hij een thuis had. ‘Inderdaad: misschien maakt niets de enorme terugval die de wereld sinds de Eerste Wereldoorlog heeft doorgemaakt duidelijker dan de inperking van de bewegingsvrijheid van de mensen en van hun vrijheidsrechten’.

De macht van de massa

De hysterische massabewegingen grepen met geweld de macht. In het oosten het communisme. Bij zijn bezoek aan de Sovjet-Unie werd hem een papiertje toegestopt: ‘ “Gelooft u niet alles”, schreef deze onbekende, “wat u verteld wordt. Vergeet u, bij alles wat ze u laten zien, niet dat ze u ook veel niet laten zien.” ‘

In het westen stormden het nazisme en het fascisme naar de macht in ‘keurige, hagelnieuwe uniformen, geweren en bajonetten’. Zweig vraagt zich verwonderd af: ‘wie levert, wie betaalt die nieuwe uniformen, wie organiseert die jonge straatarme mensen, wie zet hen op tegen de bestaande macht, tegen het gekozen parlement, tegen hun eigen wettige volksvertegenwoordiging?’

Er restte Stefan Zweig intussen nog maar een trieste zekerheid: de wereld van gisteren was definitief voorbij.

Rainbow De wereld van gisteren | Stefan Zweig

Paperback / softback | Nederlands | Vertaalde literaire roman, novelle

Op 22 februari 1942 pleegde de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig samen met zijn vrouw zelfmoord in Brazilië. Deze in 1944 postuum verschenen autobiografie biedt een indrukwekkend beeld van het Europa en met name van het Oostenrijk van zijn tijd. Hij schrijft [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Harry De Paepe

De kast van Clio over de Oostendse Compagnie

audio/video18/01/2023
In 'Oostende is niet ver meer' schetst auteur Katrien Van Hecke een intrigerend beeld over de Vlaamse tegenhanger van de Oostindische Compagnie. Het is een Young Adult-boek dat de deur openzet naar een boeiend verleden. Ze vertelt er alles over aan Harry De Paepe in 'De kast van Clio'.

De keuze van Clio voor januari en februari 2023

audio/video17/01/2023
Harry De Paepe selecteerde ook deze keer voor u enkele geschiedenisboeken om de donkere wintermaanden door te komen!

Het slechte geweten van Vlaanderen - Kevin Absillis (Davidsfonds)
In opstand! - Pieter Serrien (Horizon)
Wij, Habsburgers - Johan Verberckmoes (Houtekiet)
[lees verder]

De Keuze van Clio voor december 2022

audio/video01/12/2022
Op zoek naar interessante cadeautips voor de eindejaarsfeesten? Harry De Paepe selecteerde ook deze maand voor u drie geschiedenisboeken!

 'De beloofde stad' van Luc Panhuysen (Atlas/Contact),  'Waarom we van de Oriënt niets begrijpen en we dat wel zouden moeten doen' van Dirk Tieleman [lees verder]

De keuze van Clio – november 2022

audio/video22/11/2022
Harry De Paepe dook in de nieuwe catalogi van de nieuwe uitgaven en koos voor u drie boeken die meer dan de moeite waard zijn.

‘John Cockerill’ van Bart Vanacker (Houtekiet), 'De Fantasten’ van Ian Buruma (Atlas/Contact) en  ‘Historische Atlas van de Lage Landen’ van Sieg Monten [lees verder]

Het verhaal van de gouvernante van the Queen

Recensie Harry De Paepe - 13/09/2022
We worden al een hele tijd overspoeld met mierzoete verhalen over het wel en wee van de overleden koningin Elizabeth II. Vele mensen delen hun getuigenissen over hoe ze de koningin ontmoetten en vertellen daarbij veelal grappige en soms ook ontroerende anekdotes. De Windsors zijn uitgegroeid tot de meest [lees verder]

De Kast van Clio – Maria van Bourgondië

audio/video24/08/2022
Tijdens het voorjaar van 2022 bezocht Harry De Paepe de tentoonstelling 'Uitbundig Verleden' in het Mechelse Hof van Busleyden. De Bourgondische periode stond centraal in de tentoonstelling.

Harry vertelt ons in enkele minuten tijd wie Maria van Bourgondië was. Wat was haar belang? En hoe [lees verder]

Knappe biografie over bijna vergeten Vlaamse graaf

Recensie Harry De Paepe - 16/08/2022
De elfde eeuw is een ongemeen fascinerende tijd. De Normandiërs veroveren Engeland en een Europees ridderleger trekt naar Jeruzalem. Pausen Gregorius VII en Urbanus II, Mathilde van Canossa, Willem de Veroveraar en Godfried van Bouillon behoren tot de elfde-eeuwse beroemdheden wier namen tot op vandaag [lees verder]

De ‘foute vrouwen’ van de nazi’s in Nederland en Vlaanderen

BlogHarry De Paepe - 02/08/2022
Paul van de Water is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij specialiseert zich in de collaboratie in de Nederlanden. In het bijzonder overzichtelijke boek 'Foute vrouwen. Handlangsters van de nazi's in Nederland en Vlaanderen' portretteert hij 51 vrouwen die op de een of andere manier de Duitse [lees verder]

Lia van Bekhoven over ‘Klein-Brittannië’

Recensie Harry De Paepe - 27/07/2022
Lia van Bekhoven behoeft in Vlaanderen geen introductie. Al jarenlang licht ze op de nationale televisie en radio het reilen en het zeilen toe van de Britse politiek. Ze doet dat op de haar kenschetsende nuchtere ‘Hollandse’ manier, ook al is ze een Brabantse. De correspondent presenteert zich ook [lees verder]

De Kast van Clio – Emmanuel Waegemans over de Krim

audio/video25/07/2022
De Krim, een schiereiland in de Zwarte Zee, werd in 1954 door partijleider Nikita Chroesjtsjov overgedragen aan Oekraïne, op dat moment nog onderdeel van de Sovjet-Unie. Een bijna symbolische geste, die veertig jaar later grote gevolgen had toen de Sovjet-Unie uiteenviel en de Krim daarmee ook een onderdeel [lees verder]

De Kast van Clio – De verborgen geschiedenis van Vlaanderen

audio/video24/06/2022
Grote historische gebeurtenissen gebeuren niet alleen, ze gebeuren altijd ergens, op een bepaalde locatie. De verborgen geschiedenis van Vlaanderen neemt je mee naar enkele van die plaatsen. Plaatsen waar revoluties ontketend zijn, waar bloed is gevloeid, heldendaden zijn verricht, massa’s samenstroomden, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.