Elegie voor het oude Europa

Stefan Zweig was een populaire auteur in de eerste helft van de 20ste eeuw. Zijn werken werden over de hele wereld gelezen. Zweig schreef vooral over anderen, gaande van Napoleons minister Fouché tot Erasmus of Marie Antoinette.

‘Ik heb mijn eigen persoon nooit zo belangrijk gevonden dat ik in de verleiding ben geweest, anderen de verhalen van mijn leven te vertellen’.

Zijn openingszin kadert meteen de serene teneur van het meesterwerk dat hij bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog schreef.

De zekerheid van de Habsburgse tijd

Zweigs autobiografie leest als een grote elegie voor een verdwenen wereld. Zijn wereld. Een wereld waar hij als jongeman tegen inging en ook als oudere man terugblikkend kritisch over bleef.

Stefan Zweig werd geboren in een voorname Oostenrijkse familie van joodse afkomst. Zijn ouders waren trouwe onderdanen van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Hij benijdt de rust die zijn vader en moeder genoten in het leven. ‘Vandaag, nu het grote noodweer haar allang verwoest heeft, weten we eindelijk dat die wereld van zekerheid een luchtkasteel is geweest. Maar toch, mijn ouders hebben erin gewoond als in een huis van steen’.

Soms een half verhaal

De auteur schetst een mooi beeld van de historische ontwikkelingen van pakweg 1900 tot 1939. Europa bevond zich in een tijdperk van een enorme omwenteling. In die jaren ontmoette Zweig indrukwekkende figuren als Sigmund Freud, Richard Strauss, Rainer Maria Rilke, en vele anderen. Hij beschrijft hen vaak kort en vertelt nauwelijks over het denken van deze mensen. Zo noemt hij Romain Rolland een van de grootste intellectuelen van zijn tijd, zonder toe te lichten waarom.

Veel wordt níet verteld door Stefan Zweig. Hij verzwijgt zijn eigen enthousiasme bij het uitbreken van de Grote Oorlog. Wellicht schaamde hij zich erover. Het enige wat hij laat vallen is dat hij moet toegeven dat ‘in de eerste demonstratie van de massa’s iets groots, meeslepends’ school. Ook duiken in de loop van het boek plotseling zijn twee vrouwen op. Je leest nergens dat hij trouwde en hertrouwde. Ze zijn er gewoon. Dit komt ongetwijfeld door de werkwijze die hij hanteerde en ook toelicht: schrappen, schrappen en nog eens schrappen.

De ondergang van Europa

Zweigs tristesse komt voor het voetlicht wanneer hij verlies beschrijft. De scène waarbij de laatste Habsburgse keizer Karl zijn land gedwongen verlaat, is treffend mooi beschreven: ‘De douaniers, de agenten, de soldaten leken verlegen en keken beschaamd een andere kant op, omdat ze niet wisten of ze het oude eresaluut nog mochten brengen, de vrouwen durfden niet echt op te kijken, niemand zei iets en zo hoorde je plotseling het zachte snikken van de oude vrouw in rouwkleding, die van wie weet hoe ver gekomen was om nog één keer “haar” keizer te zien’. Daarmee reed het land van zijn ouders en zijn onbezorgde jeugd het station uit. Het verdween voorgoed.

Zijn latere overbuur die op de Obersalzberg woonde, en er neerkeek op het mooie huis van de auteur, koesterde een haat tegen hem. Enerzijds vond Zweig het grappig dat zijn werk de Führer irriteerde. Maar Adolf Hitler en de nazi’s ontnamen hem zijn Oostenrijkse paspoort, omdat hij een jood was. Met zijn Oostenrijkse nationaliteit verloor de rusteloze man zijn enige zekerheid, dat hij een thuis had. ‘Inderdaad: misschien maakt niets de enorme terugval die de wereld sinds de Eerste Wereldoorlog heeft doorgemaakt duidelijker dan de inperking van de bewegingsvrijheid van de mensen en van hun vrijheidsrechten’.

De macht van de massa

De hysterische massabewegingen grepen met geweld de macht. In het oosten het communisme. Bij zijn bezoek aan de Sovjet-Unie werd hem een papiertje toegestopt: ‘ “Gelooft u niet alles”, schreef deze onbekende, “wat u verteld wordt. Vergeet u, bij alles wat ze u laten zien, niet dat ze u ook veel niet laten zien.” ‘

In het westen stormden het nazisme en het fascisme naar de macht in ‘keurige, hagelnieuwe uniformen, geweren en bajonetten’. Zweig vraagt zich verwonderd af: ‘wie levert, wie betaalt die nieuwe uniformen, wie organiseert die jonge straatarme mensen, wie zet hen op tegen de bestaande macht, tegen het gekozen parlement, tegen hun eigen wettige volksvertegenwoordiging?’

Er restte Stefan Zweig intussen nog maar een trieste zekerheid: de wereld van gisteren was definitief voorbij.

Rainbow De wereld van gisteren | Stefan Zweig

Paperback / softback | Nederlands | Vertaalde literaire roman, novelle

Op 22 februari 1942 pleegde de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig samen met zijn vrouw zelfmoord in Brazilië. Deze in 1944 postuum verschenen autobiografie biedt een indrukwekkend beeld van het Europa en met name van het Oostenrijk van zijn tijd. Hij schrijft [lees verder...]

In stock

Meer berichtjes van Harry De Paepe

De Kast van Clio – De verborgen geschiedenis van Vlaanderen

audio/video24/06/2022
Grote historische gebeurtenissen gebeuren niet alleen, ze gebeuren altijd ergens, op een bepaalde locatie. De verborgen geschiedenis van Vlaanderen neemt je mee naar enkele van die plaatsen. Plaatsen waar revoluties ontketend zijn, waar bloed is gevloeid, heldendaden zijn verricht, massa’s samenstroomden, [lees verder]

De fascinerende en ondoorgrondelijke Byzantijnen

Recensie Harry De Paepe - 28/04/2022
Wist u dit? In de zesde eeuw gaf men in de graven van Chinese edellieden imitatie-Byzantijnse munten met portretten van niet-bestaande keizers mee. Zo ver reikte het aanzien van het Byzantijnse Rijk. De Byzantijnen – die dat woord zelf nooit gebruikten om zichzelf te beschrijven – zagen zichzelf [lees verder]

De kast van Clio – in gesprek met Michael Pye

audio/video27/04/2022
‘Wat in Antwerpen gebeurde, droeg bij tot de verandering van de wereld en hoe we daarover denken.’ De slotbedenking van het boek Antwerpen. De gloriejaren van gerenommeerd historicus Michael Pye zal menig hart in de koekenstad sneller doen slaan. Hoewel, de meeste sinjoren zijn hier al zo lang van [lees verder]

De vele levens na de dood en evenveel kaarten

Recensie Harry De Paepe - 27/04/2022
Ergens vanaf de vijfde eeuw ontstond er in het Chinese boeddhisme een legende over Maudgalyayana, een reiziger naar de onderwereld. Hij werd in zijn jeugd ‘Radijs’ genoemd. Wanneer hij toetreedt tot een klooster, ontdekt hij dat zijn overleden moeder Niladhi ergens in het hiernamaals moet boeten [lees verder]

De kast van Clio – Gent, een filmstad met een rijk verleden

audio/video24/04/2022
Guy Dupont is archivaris voor de stad Gent. Hij is te gast in de 'Kast van Clio'.

Halverwege de twintigste eeuw beleefde de cinema zijn gouden jaren. Nooit gingen er zo veel mensen naar de film, waren er zo veel bioscopen en werden er zo veel filmaffiches aangeplakt als toen. Dit veranderde [lees verder]

De kast van Clio – De Tempeliers in de Lage Landen

audio/video23/04/2022
Jan Hosten is een kenner van de middeleeuwse orde van de Tempeliers. De auteur is te gast in de 'Kast van Clio'.

De tempelorde werd in 1120 opgericht om de pelgrims in het Heilige Land te beschermen. De tempelridders waren gevreesde krijgers en ontpopten zich tot grootgrondbezitters en bankiers. [lees verder]

De kast van Clio – Waarom de Fransen zo heel Frans zijn

audio/video22/04/2022
Alain Mouton is onze gast in de 'Kast van Clio'.

'Et alors?' De schampere reactie van wijlen president Mitterand vat volledig waarom de Fransen zo Frans zijn. Mix je ne sais quoi, grandeur, een opmerkelijke relatie tot de eigen taal en vooral ook lossere zeden dan de gemiddelde Europeaan [lees verder]

Het dagelijks leven in het Oude China

Recensie Harry De Paepe - 22/04/2022
In ‘24 uur in het oude China’ presenteert Dr. Yijie Zhuang de verhalen van vierentwintig mensen met uiteenlopende posities en beroepen in de samenleving van de Chinese Han-dynastie. Het westelijke Han-tijdperk is een intrigerende periode in de lange en heel kleurrijke geschiedenis van China. De bevolking [lees verder]

‘De ondergang van Rome’ van Adrian Goldsworthy

BlogHarry De Paepe - 21/04/2022
Adrian Goldsworthy vertelt in ‘De ondergang van Rome’ over de spiraal aan invallen, staatsgrepen, corrupte keizers en sluwe hovelingen die leidden tot de neergang van het eens zo oppermachtige Romeinse Rijk. Een rijk kan er nooit zeker van zijn dat het de suprematie behoudt, alle propaganda ten spijt. [lees verder]

De tegennatuurlijke tuinman

Recensie Harry De Paepe - 09/04/2022
Onlangs verscheen het nieuwe boek Het bewaren waard van de Vlaamse jurist en historicus Frank Judo. Daarin gaat de man al wandelend door 21 misverstanden over het conservatisme. Het is het lezen waard en bovendien uitgebracht in een handig pocketformaat. Je ziet jezelf dit meepakken op een wandeling [lees verder]

Mary Beard en Rome in pocketformaat

BlogHarry De Paepe - 24/03/2022
Rainbow Boeken heeft de traditie om geweldige boeken in een betaalbaar pocketformaat aan te bieden. Dit keer presenteert de uitgeverij 'SPQR' van Mary Beard, een van de bekendste Britse classici. De boeken van de Cambridge professor, samen met haar BBC-documentaires bereiken, een wereldwijd publiek.
[lees verder]

De Kast van Clio – De vlucht van de ‘Kaiser’ naar Nederland

audio/video01/02/2022
Bekijk hier de volledige aflevering over Wilhelm II in Nederland.

Harry praat in 'De kast van Clio' met Ronald Kousbroek (Kasteel Amerongen) en Cornelis van der Bas (Huis Doorn), in de twee laatste verblijfplaatsen van 'der Kaiser' na de Eerste Wereldoorlog. Ze hebben het over zijn vlucht, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.