Eerste Boon Literatuurprijs voor ‘Reinaert de Vos’ van Nico Dros?

Op donderdag 24 maart wordt in Oostende voor het eerst de Boon Literatuurprijs uitgereikt. Dat de 50 000 euro alleszins naar een Nederlander gaat, werd in dit artikel al aangekaart. Maar misschien kleurt de Boon toch nog enigszins Vlaams als Nico Dros straks met het boek Willem die Madoc maakte de hoofdvogel afschiet.

Publiekslieveling

De historische schelmenroman van Dros over de onbekende auteur van de middeleeuwse satire Van den Vos Reynaerde is in Noord en Zuid immers uitgegroeid tot een publiekslieveling. En hij figureert ook nog eens op de shortlist van de Libris Literatuurprijs, waarvan de jury steevast expliciete literaire criteria hanteert. Om maar te zeggen dat Dros dus niet zomaar een bestseller scoorde, maar ook literair beslagen op het ijs komt. Of gaat de onvermijdelijke Marieke Lucas Rijneveld met Mijn lieve gunsteling met de geldzak lopen?

Dros was tot voor kort, zeker in Vlaanderen, een nobele onbekende. Mondjesmaat sijpelde zijn historische biografische roman over de maker van het Vlaamse Waaslandse Reinaert-epos ook bij ons binnen. Ondertussen werd hij in Nederland voor zijn Willem die Madoc maakte al gefêteerd als de Umberto Eco van de Lage Landen. Ook al is dat te veel eer, toch weet Dros rond het verloren gegane manuscript Madoc van de voor de rest anonieme maker van de Reinaert-satire een ingenieus én hoogst onderhoudend verhaal te weven.

Waarheid liegen

Voor de lezers die niet zo vertrouwd meer zijn met deze bloem van de vroegmiddeleeuwse Nederlandstalige letteren: ‘Willem, die Madocke maecte, daer hi dicken omme waecte’ zijn de bekende beginregels van het Reinaert-epos. Maar in de nevelen van de literatuurgeschiedenis is diens Madoc-epos, waarvan hij naar eigen zeggen vaak (‘dicken‘) wakker lag, tot vandaag onvindbaar gebleken. Reden genoeg dus voor Dros om zich af te vragen waarom uitgerekend dit verhaal geschrapt werd uit ons literaire geheugen. En wat de fameuze schrijver ervan — en dus ook van de Reinaert — dan wel allemaal zou kunnen hebben uitgespookt.

Op geen van beide vragen kunnen literatuurwetenschappers een afdoend antwoord formuleren. En daarom besloot Dros naar eigen zeggen om de waarheid dan maar bij elkaar te liegen: het privilege bij uitstek van elke fictieschrijver. Om een en ander in het juiste literair perspectief te plaatsten, gebruikt hij de fameuze Herausgeber-truc. Een literator — Dros’ alter ego — krijgt van een bibliofiel enkele zeldzame boeken toegestopt en in een ervan blijkt een middeleeuws manuscript ingebonden. De tekst bestaat uit louter afkortingen. Gaat het hier om het bewuste, verloren gegane Madoc-manuscript dat Willem om redenen van lijfsbehoud in een soort van geheimschrift noteerde? Dros’ literaire verteller zet zich aan het fabuleren over hoe het Willem in de vroege middeleeuwen zou kunnen zijn vergaan en waarom hij toen verkoos om zijn Madoc-verhaal weg te moffelen in een clandestiene, ondergrondse versie.

Van hot naar her

Wat volgt is een rocambolesk verhaal rond het persoontje en het milieu waarin Willem dus zou kunnen hebben geleefd. Op de rug van een bruinvis komt een vierjarige weesjongen aan de Vlaamse kust aangespoeld, waar hij prompt door kloosterlingen wordt gekoesterd en opgevoed. De plotwendingen die Dros in Willems leven verzint, zijn te talrijk om op te sommen.

Maar het moet gezegd dat Dros een bijzonder leerrijk en levendig beeld schetst van de vroege middeleeuwen waarin Willem van hot naar her banjert. Van een Brusselse hoerenkast naar een grafelijk kasteel, van Parijs tot koninklijke en ketterse oorden. Zelfs de mystica ‘Wijchje’ Hadewijch verschijnt ten tonele. Om maar te zeggen dat Dros zich heeft uitgesloofd om zoveel mogelijk facetten in zijn middeleeuwse schelmenroman te verweven.

Dat maakt hem tot ideale cursorische lectuur voor het literatuuronderwijs en de leesclubs. Of zijn roman daarom de Boon Literatuurprijs verdient, is een ander paar mouwen. Dros, die zelf al jarenlang actief is als lesgever aan de Amsterdamse schrijversvakschool, kent alle kneepjes van het literaire vak. Hij dreigt daarbij soms in al zijn hyperkinetische demonstratiedrang in hedendaagse, modieuze stereotypes te vervallen. Ja, seksueel overschrijdend gedrag in kloosters en de Kerk was toen ook schering en inslag maar om nu elk klerikaal personage in die zin op te voeren, zoals Dros hier doet, is des Guten zuviel.

Misselijkmakend precies

Eerlijk gezegd zijn de historische schelmenromans van Jan van Aken literair waardevoller. Diens millenniumroman De valse dageraad, over de overgang van de tiende naar de elfde eeuw, maar ook De ommegang over de waanzinnige veertiende eeuw in de aanloop naar het concilie van Konstanz in 1415, bieden minstens evenveel leesplezier als deze Dros. En ze zijn intellectueel meer uitdagend. Je zou ze picareske ideeënromans kunnen noemen. Spijtig toch, dat deze Van Aken nooit een grote prijs heeft gescoord, ook al gun ik het Dros. Want uitzinnig vertellen kan hij zeker en vast.

Tja, dan is Marieke Lucas Rijneveld, die voortaan als man door het leven gaat, literair heel wat explosiever. Mijn lieve gunsteling bevestigt al het goeds van De avond is ongemak, diens opgemerkte debuut. Rijneveld is onmiskenbaar het grootste Nederlandstalige literaire talent van de laatste jaren. Zoals hij over de dubbelzinnige, grensoverschrijdende essentie van de seksualiteit weet te vertellen, is ongezien. Ja, zijn beeldspraak ligt er soms te dik op maar de ongemakkelijke waarheid van de seksuele lust wordt nergens zo bijna misselijkmakend precies gesuggereerd als in zijn proza.

Tussen twee culturen

Je zou haast vergeten dat er ook nog drie andere kandidaten meedingen naar de oppergaai. En zoals dat vaak gaat in het leven: als twee honden vechten om een been gaat een derde er wel eens mee heen. Leven ín en schrijven óver twee culturen is tegenwoordig in. De gevangenisjaren van Erdal Balci hangt een weinig fraai beeld op van de manier waarop de Turkse heimat verstikkend kan werken in een Nederlandse context. Niks mis met Balci’s relaas, maar hetgeen Lale Gül met Ik ga leven presteerde, is net dat tikkeltje rauwer en overtuigender. Gül beleefde als jonge Nederlands-Turkse vrouw, die de betutteling van godsdienst en patriarchaat thuis beu was, nog zoveel sterkere verhalen. Raoul de Jong waagt zich in Jaguarman aan een rehabilitatie van zijn Surinaamse roots en dat levert een warm vaderportret op.

Pantoffeldiertjes

Pauline de Bok ten slotte schreef met De poel een aparte ecoroman die inzoomt op het rijke leven in een op het eerste gezicht saaie, uitgedroogde wilgenplas. Bij haar geen sentimentalisme maar nuchtere no nonsense-taal. Mensen zijn slechts een voetnoot bij het eeuwige leven van de natuur rond ons, is haar zedenles.

Tja, de pantoffeldiertjes zullen ons zeker overleven. Daar is geen boek, laat staan een schrijver tegen opgewassen.

Meer berichtjes van Frank Hellemans

Leven en werken van Maurice Gilliams: biografie op komst

BlogFrank Hellemans - 13/07/2022
Nee, Maurice Gilliams (1900-1982) was geen collaborateur. En ja, meer dan waarschijnlijk heeft de officieel kinderloze Gilliams dan toch een (buitenechtelijke) zoon. Annette Portegies, die al in 1999 de opdracht aanvaardde om een biografie over Gilliams te maken, presenteert eind augustus 2022 in Weerspiegeld [lees verder]

Waarom valt er na Remco Campert zo weinig te lachen in de letteren?

BlogFrank Hellemans - 05/07/2022
Filmkomedies genoeg en Vlaamse tv-series vol kolder, karikaturen en groteske grollen. Maar wanneer kan je als lezer nog eens (glim)lachen bij het lezen van een Nederlandstalige roman? Ooit schreven auteurs voor hun plezier en schuwden allesbehalve de lichtvoetige en humorvolle toets, zoals de pas overleden [lees verder]

Waar zijn de literaire cafés met Toots Thielemans en gogogirls gebleven?

BlogFrank Hellemans - 28/06/2022
Remco Campert was er ooit kind aan huis. En dichters als Paul Snoek, Patrick Conrad en H.C.Pernath kwamen er geregeld over de vloer. Die laatste maakte er zelfs een dodelijke val. En ja, ook Hugo Schiltz en Henri-Floris Jespers frequenteerden de Antwerpse privéclub Vecu van 1961 tot 1983. Je zou warempel [lees verder]

Stachanovist Stijn Streuvels: hard werken loont

BlogFrank Hellemans - 21/06/2022
Bij alle gekte rond Felix Timmermans, die met de heruitgave van zijn Boerenpsalm plots weer een renaissance beleeft, krijgt ook Stijn Streuvels (1871-1969) in de luwte van zijn Lierse generatiegenoot meer dan terecht nog een late hommage. Stijn Streuvels 150 jaar. Een internationale auteur met universele [lees verder]

Maak kennis met de Engelse Bart Van Loo: Dan Jones over de Britse royals

BlogFrank Hellemans - 15/06/2022
Begin 2022 verscheen Van Rome tot Rome waarin de 40-jarige Engelse historicus Dan Jones 1000 jaar westerse middeleeuwse geschiedenis op 600 bladzijden comprimeert. Op zijn best is hij echter in Vorsten van Albion, de wervelend vertelde geschiedenis van het huis Plantagenet dat de Engelse kroon vanaf [lees verder]

Is Joachim Pohlmann echt de enige rechtse Vlaamse schrijver?

BlogFrank Hellemans - 08/06/2022
Eigenlijk is het hilarisch: het driemaandelijkse literaire tijdschrift Deus Ex Machina (DEM) brengt een themanummer over rechtse auteurs maar vindt nauwelijks pennen die zich waagden aan een stand van zaken. Resultaat: veel buitenlandse namen in deze rechtse literaire canon. En gelukkig toch ook Joachim [lees verder]

Arm Vlaanderen en het rijke oeuvre van Gaston Durnez

BlogFrank Hellemans - 25/05/2022
Gaston Durnez (1928-2019), tijdens de laatste jaren van zijn leven ook Doorbraak-medewerker, blijft hot dankzij Davidsfonds-uitgever Toon Horsten. Meest recente en nog nooit gepubliceerde tekst van Durnez is diens beschouwing over Boerenpsalm van Felix Timmermans die nu bij de heruitgave ervan verscheen [lees verder]

Waar blijft die Herman de Coninck-zaal in Mechelse bib?

BlogFrank Hellemans - 18/05/2022
Op zondag 22 mei is het 25 jaar geleden dat de toen amper 53-jarige dichter Herman de Coninck in de straten van Lissabon na een hartaanval in de armen van collega-dichteres Anna Enquist dood neerzeeg. De verslagenheid was groot want De Coninck was niet alleen een populaire, graag gelezen dichter – [lees verder]

August Vermeylen: 150 jaar oud maar eeuwig jong

Recensie Frank Hellemans - 11/05/2022
Er zijn weinig Vlaamse literatoren die zo precies en scherp over hun tijd hebben geschreven als de Brusselse ‘more brains’-essayist August Vermeylen (1872-1945) die 150 jaar geleden op 12 mei is geboren. Zijn oproep voor gemeenschapsvorming en -kunst klinkt vandaag luider dan ooit: van Sammy Mahdi [lees verder]

Ultima-winnares Annelies Verbeke zet kortverhaal en vergeten schrijfsters op de kaart

BlogFrank Hellemans - 04/05/2022
Mooie geste om dit jaar Annelies Verbeke (46) de Ultima voor de letteren te gunnen. Ze debuteerde ooit als een komeet, ontpopte zich vervolgens tot koningin van het kortverhaal en valt de laatste jaren vooral op door haar onvermoeibare inzet voor collega-schrijfsters.
Slapeloos op de trein
Verbeke [lees verder]

Lachen is gezond en vooral subversief: Walter van den Broecks Uilenspiegel

Recensie Frank Hellemans - 03/05/2022
Iedereen heeft ooit wel eens gehoord van Tijl en zijn Nele, en van Lamme Goedzak. Maar wie kent het hele verhaal echt?
Het Franstalige origineel La légende d’Ulenspiegel van Charles De Coster uit 1867 nodigt niet direct uit voor een avondje leesvertier, wegens vrij langdradig en barok. Goed [lees verder]

Waarom het met een Vlaamsere Dikke Van Dale maar niet wil lukken

BlogFrank Hellemans - 27/04/2022
Eerst het goede nieuws: de zestiende editie van de nieuwe Dikke Van Dale doet zijn epitheton alle eer aan en biedt zomaar eventjes 5.160 bladzijden taalplezier. Maar dan het minder goede: Vlaamse woorden, zoals ‘goesting’, worden steevast als Belgische informele spreektaal getypeerd. En Vlaamse auteurs, [lees verder]

0
    0
    Jouw winkelmand
    Jouw winkelmand is leeg
      Bereken verzending
      Bon toepassen

      Bedankt!

      Je link is opgenomen. Hartelijk dank. We bekijken en plaatsen die zo snel mogelijk. Klik ‘Nog een link ingeven’ om een nieuwe link in te geven of klik op Terug om terug te gaan naar de vorige pagina.